Wiadomości newsweek.pl pl https://www.newsweek.pl/historia.feed https://www.newsweek.pl/resources/newsweek.png https://www.newsweek.pl -1 -1 https://www.newsweek.pl/historia/ii-wojna-swiatowa-niemcy-przeswietlaja-krewnych-i-przecieraja-oczy-ze-zdumienia/l415ltv Miliony Niemców i Niemek rzuciło się sprawdzić, czy dziadek lub babcia byli w NSDAP. Wystarczy imię, nazwisko, miejsce urodzenia — i akceptacja faktu, że odpowiedź może być mocno niewygodna. Sun, 11 Oct 2026 07:15:00 +0200 urn:uuid:26914ffa-b282-429b-97cd-692e08162ae0 https://www.newsweek.pl/historia/otto-von-bismarck-nie-mial-zadnych-zasad-parl-do-przodu-jak-czolg/ry5zv6q Był autorytarnym politykiem i potwornym szefem. Ale to Bismarckowi Niemcy zawdzięczają ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe, emerytury, rozwój masowego szkolnictwa i wygrane trzy wojny. Fri, 09 Oct 2026 14:26:00 +0200 urn:uuid:1f863683-ed34-4df7-884e-6fb0983b17c3 https://www.newsweek.pl/historia/zycie-intymne-w-prl-kolega-litosciwie-zostawial-nas-samych-na-kilka-godzin/8yswyx0 Kiedy na Zachodzie trwała rewolucja obyczajowa, w gomułkowskiej Polsce wiele kobiet nie wiedziało, czym jest orgazm, a mężczyzn straszono prezerwatywami. Najpopularniejszymi metodami antykoncepcyjnymi w latach 60. był stosunek przerywany i aborcja. Fri, 09 Oct 2026 12:30:00 +0200 urn:uuid:bd491232-27c2-4440-850a-24abce0fa61d https://www.newsweek.pl/historia/masakra-nad-little-bighorn-custer-polegl-przez-wlasna-pyche/jl99bht Bitwa nad Little Bighorn obrosła tyloma mitami, że trudno oddzielić prawdę od fałszu. Jedno jest pewne: Indianie nie rozgromili kawalerii USA dzięki genialnej taktyce Szalonego Konia i Siedzącego Byka, lecz wskutek bufonady ppłk. George’a Armstronga Custera. Fri, 09 Oct 2026 11:52:00 +0200 urn:uuid:08018eef-81e7-4e1a-a822-e5fec737c84d https://www.newsweek.pl/historia/wladimir-putin-byl-podworkowym-chuliganem-hartowal-sie-na-blokowisku-w-leningradzie/ty9f236 Świat małego Wowy zaczynał się i kończył na brudnym podwórku. Kiedy dorośnie i stanie się prezydentem Rosji, Władimirem Putinem, powie: "Leningradzka ulica nauczyła mnie, że jeśli bójka jest nieunikniona, trzeba bić pierwszym". Wed, 07 Oct 2026 11:00:00 +0200 urn:uuid:84e1218c-4715-442e-9453-9935ddcce02b https://www.newsweek.pl/historia/lalka-prus-i-dwie-ekranizacje-to-nie-jest-opowiesc-arcypolska/k1ctpsl Bolesław Prus wpisał historię Wokulskiego w procesy, które następowały w całej Europie i Ameryce. Wed, 07 Oct 2026 07:00:00 +0200 urn:uuid:a0a201ce-4f66-4901-a7a4-6c88f8ac9a43 https://www.newsweek.pl/historia/teresa-toranska-byla-legenda-dziennikarstwa-wiedziala-wszystko-o-wszystkich/zcn8ztv Mówiła, że nie wie, co to talent — metodą osiągania czegokolwiek jest praca. Paliła jak smok, ale nosiła się z myślą, by rzucić. Umiała przyrządzić fasolkę po bretońsku i grochówkę. Mistrzyni rozmowy. Teresa Torańska. Ten tekst opublikowaliśmy w "Newsweeku" w 2013 r. Przypominamy go z okazji 25. urodzin tygodnika. Tue, 06 Oct 2026 06:30:00 +0200 urn:uuid:57020c49-b72d-4365-a0cf-7a8f976f10d8 https://www.newsweek.pl/historia/jaki-byl-autor-lalki-my-starzy-pisal-gdy-mial-25-lat/grgxe41 Spoliczkowanie przez studentów pogłębiło jego lęki i katastrofalnie wpłynęło na codzienne życie. Sprzyjało jednak pracy pisarskiej, bo zamknięty w gabinecie jak w klasztornej celi wznosił się na wyżyny swojego talentu. Sienkiewiczowi było żal Prusa, że ten dał się wciągnąć "ugodowcom" w ich lizusowskie akcje na cześć cara. Sun, 04 Oct 2026 07:15:00 +0200 urn:uuid:1ad97187-a6ea-4fdd-a008-fa81a6706543 https://www.newsweek.pl/historia/szok-na-krakowskim-przedmiesciu-zydzi-w-warszawie-czasow-lalki/dwzwnl8 Pojawienie się Żyda na Krakowskim Przedmieściu, reprezentacyjnej ulicy Warszawy, dla wielu było szokiem, miało znaczenie symboliczne — mówi historyczka dr Aleksandra Jakubczak. Sat, 03 Oct 2026 08:17:32 +0200 urn:uuid:0a650802-63fa-4005-9a3a-c43f089f933d https://www.newsweek.pl/historia/to-byla-jatka-prawdziwe-dzieje-anglii-sa-brutalniejsze-niz-seriale/0nwv19w Przez stulecia największa wyspa Europy spływała krwią w niekończących się wojnach małych królestw i najazdach wikingów, aż stała się średniowieczną potęgą. Kluczowy w tym procesie był przełom września października 1066 r. Przypominamy tekst opublikowany po raz pierwszy w marcu 2026 r. Fri, 02 Oct 2026 14:00:00 +0200 urn:uuid:f9f2b21e-d30a-426e-a876-fd6846785e9b https://www.newsweek.pl/historia/najwieksze-bledy-tyranow-stalin-uwierzyl-we-wlasna-mitologie/x50z65h Gdy w 1941 r. Stalin zaczął rozumieć rozmiar katastrofy, wpadł w panikę. Bał się aresztowania, odmówił wygłoszenia orędzia do narodu — mówi Andrew Nagorski, autor książki "Największa bitwa: Moskwa 1941-1942". Natarcie na radziecką stolicę Niemcy rozpoczęli na początku października 1941 r. Obie strony popełniły w tym starciu mnóstwo błędów. Fri, 02 Oct 2026 13:55:53 +0200 urn:uuid:b258b0dd-946e-4ac8-ab11-7dd05a8040cb https://www.newsweek.pl/historia/lalka-prusa-to-swiat-nacjonalizmu-elit-i-leku-przed-masami/d404hpy Lata 70. i 80. XIX w. to moment, w którym rodzi się nowoczesny świat: kolej, nacjonalizm, kapitalizm, globalna ekspansja, masowa polityka i prasa — mówi historyk prof. Tomasz Kizwalter. Fri, 02 Oct 2026 08:01:47 +0200 urn:uuid:1ebcfc70-7acb-4f31-a355-23e768f4b295 https://www.newsweek.pl/historia/wokulski-romantyk-czy-pozytywista-a-moze-jeszcze-kto-inny/hjx12bg Zapraszam Stanisława Wokulskiego na kozetkę, przyjrzyjmy się postaci doskonale znanej, a przez to tajemniczej w swojej oczywistości. Fri, 02 Oct 2026 08:01:41 +0200 urn:uuid:76879629-5e1d-4c2a-b1d4-e54656170421 https://www.newsweek.pl/historia/w-szkolnej-lekturze-az-kipi-od-pozadania-aluzje-sa-czytelne/wdhmyyv Jeśli mężczyzna jest z natury istotą seksualną, a kobieta, również z natury, aseksualną, to jak mają się spotkać w łóżku? Thu, 01 Oct 2026 10:04:52 +0200 urn:uuid:b5309a65-2663-46b0-b970-b0d1b09c5dca https://www.newsweek.pl/historia/porwanie-samolotu-lecacego-do-izraela-i-akcja-odbicia-zakladnikow-operacja-entebbe/9m30qkk Próba porwania lecącego do Tel Awiwu samolotu linii flydubai przypomniała dramatyczną historię sprzed pół wieku. Gdyby nie porwanie samolotu Air France w czerwcu 1976 r., dzisiejsza polityka Izraela mogłaby wyglądać zupełnie inaczej. W spektakularnej akcji odbicia zakładników w Entebbe w Ugandzie zginął tylko jeden izraelski komandos — Jonathan Netanjahu. Wed, 30 Sep 2026 15:22:19 +0200 urn:uuid:e5a727e4-d867-4776-9edc-10be91ec1429 https://www.newsweek.pl/historia/bankier-tyrana-to-hjalmar-schacht-stworzyl-gospodarcza-potege-iii-rzeszy/j1jlqgp Gospodarka III Rzeszy miała rosnąć, bezrobocie spadać, a armia odzyskać dawną siłę. Wszystko to wymagało pieniędzy, których państwo oficjalnie nie posiadało. Zapewnił je Hjalmar Schacht. Wed, 30 Sep 2026 06:15:00 +0200 urn:uuid:0e357b6c-72db-4e6d-8e6d-3e87259d664e https://www.newsweek.pl/historia/w-tej-warszawie-czegos-brakuje-czyli-wspolczesne-klopoty-z-lalka-czesc-2/b0r9ctz W Warszawie z "Lalki", poza kilkoma wyjątkami, prawie nie ma Rosjan, choć w tej epoce w mieście stacjonowały dziesiątki tysięcy carskich żołnierzy. Młody czytelnik może odnieść wrażenie, że polityczne zniewolenie pozostaje poza powieścią. To wrażenie jest mylące. Tue, 29 Sep 2026 14:00:00 +0200 urn:uuid:c1caa7fb-a069-4671-adf4-d99c0d22e900 https://www.newsweek.pl/historia/o-powislu-mowiono-smietnik-miasta-ale-to-tu-rodzil-sie-polski-przemysl/hmlzrxh Ulice pełne błota, brudne szyby mieszkań, w których stoją szafy bez drzwi i krzesła na trzech nogach… Spacer Wokulskiego po Powiślu stworzył obraz dzielnicy nędzy. Jednak terenów nad Wisłą nie da się sprowadzić jedynie do roli śmietnika Tue, 29 Sep 2026 13:40:33 +0200 urn:uuid:893c9288-36c8-4a83-bb02-f2130429e063 https://www.newsweek.pl/historia/po-co-nam-kolejne-adaptacje-lalki-varga-cieszy-sie-ze-powstaja/syfv0hv Należy powiedzieć, że "Lalka" jest tak związana z narodem polskim, jak wszystkie powstania narodowe razem wzięte, a dla sensu naszego istnienia ważniejsza Tue, 29 Sep 2026 07:51:06 +0200 urn:uuid:accca594-01d4-4a46-850b-b6c3c687b31e https://www.newsweek.pl/historia/tysiace-zyja-z-procentow-czego-o-dochodzie-pasywnym-uczy-lalka/f1ck644 Można było z 30 tys. rubli zrobić 600 tys. w bardzo krótkim czasie, ale wymagało to dobrych znajomości i dużych kompromisów moralnych — historyk literatury Paweł Tomczok opowiada, jaką rolę w "Lalce" i 2 połowie XIX w. odgrywały pieniądze. Sun, 27 Sep 2026 08:15:19 +0200 urn:uuid:01adf10e-c4e3-413d-8f86-da8ee25ef524 https://www.newsweek.pl/historia/jak-boleslaw-prus-napisal-lalke-krytycy-zauwazyli-ze-w-powiesci-cos-nie-gra/qmeqw74 Współcześni krytycy nie mieli litości nad "Lalką". Zarzucali, że książka jest pełna nieścisłości, "powikłana i nieporządna", "myśli przewodniej niepodobna odgadnąć", a autor — jako krótkowidz noszący okulary — nie radzi sobie z formą powieści Sun, 27 Sep 2026 06:15:00 +0200 urn:uuid:7fc92c42-d645-4a48-a711-716eebbdb2f6 https://www.newsweek.pl/historia/kogo-stac-bylo-na-milosc-w-czasach-lalki-posag-nikomu-nie-smierdzial/9xhhhks Ani klasa średnia, ani arystokracja nie kryły, że małżeństwo jest kontraktem ekonomicznym. Swobodnie rozmawiano o posagach panien i fortunach kawalerów — mówi dr Alicja Urbanik-Kopeć. Sat, 26 Sep 2026 08:30:00 +0200 urn:uuid:6a350a64-9ee6-40c4-ada8-e26e80fc67bd https://www.newsweek.pl/historia/twardoch-to-wielka-pomylka-ze-do-poznania-lalki-zmusza-sie-mlodziez-w-liceum/hw9kh0g Po raz pierwszy czytałem "Lalkę" 30 lat temu i uważam, że to wielka pomyłka, że zmusza się do tego młodzież w liceum. To mądra powieść o dorosłych, dla dorosłych i 17-latek po prostu nie ma dostępu do całego spektrum doświadczeń, które pozwalają ją zrozumieć. Sat, 26 Sep 2026 08:29:42 +0200 urn:uuid:c37fa4f3-76e6-4a7e-80a3-4a9e1b8a29f0 https://www.newsweek.pl/historia/lecka-nie-chciala-rownosci-czekala-na-lepsza-oferte-i-przeszarzowala/zvjheqf W "Lalce" hamulcowymi obyczajowych zmian są zamożne panie, które lubią, by przystojni ekspedienci zabiegali o ich względy. Czują dreszcz, dając się publicznie dotykać podczas mierzenia rękawiczek, pantofelków, narzutek. Sat, 26 Sep 2026 08:28:04 +0200 urn:uuid:1600a773-7a2a-4daf-b254-e47651959aa3 https://www.newsweek.pl/historia/olga-tokarczuk-o-bohaterach-lalki-rzecki-i-wokulski-sa-w-opozycji/x3xm4pl Seans hipnotyczny magika Palmieriego wraz z dyskretnym wpływem Geista prowadzą Wokulskiego do fundamentalnego odkrycia, bez którego nie jest możliwe wyruszenie w dalszą drogę: świat jest iluzją. Iluzją jest cała dana nam rzeczywistość, emocje, które w niej pączkują, przekonania, systemy polityczne i społeczne. Izabela jest iluzją. Fri, 25 Sep 2026 07:34:00 +0200 urn:uuid:bceaa240-a15f-4139-aa8b-0ed1986c6c4d https://www.newsweek.pl/historia/mlody-albert-einstein-slyszal-w-domu-ze-jest-gamoniem-wylecial-ze-szkoly/dr9rned Pierwsze słowa wypowiedział nieporadnie, gdy miał trzy lata; służąca nazywała go gamoniem, wyleciał z podstawówki i usłyszał od nauczyciela, że niczego w życiu nie osiągnie. Tylko dziadkowie byli zachwyceni małym Albertem. Fri, 25 Sep 2026 06:45:00 +0200 urn:uuid:1ae35311-cadd-4b33-bca0-4b8d1ff3f9d5 https://www.newsweek.pl/historia/w-auschwitz-byl-dom-publiczny-kobiety-traktowano-jak-przedmioty/g30pq0m W obozach koncentracyjnych na apelu zadawano pytanie: kto chce iść do łatwego komanda? I wiele kobiet podnosiło rękę, myśląc, że to będzie praca w cieple — mówi Joanna Ostrowska, autorka książki "Przemilczane. Seksualna praca przymusowa w czasie II wojny światowej". Fri, 25 Sep 2026 06:30:00 +0200 urn:uuid:f7067bbd-7fba-4f54-af0b-562f04f262c1 https://www.newsweek.pl/historia/ocenzurowany-fragment-lalki-boleslawa-prusa-zakazano-jego-publikacji/8ty8xd9 Zatrzymany przez cenzurę odcinek "Lalki", który nie znalazł się w wydaniu książkowym. Złoty łańcuch, potężne plecy, źle skrojone ubranie — czy pisarz przesadził, opisując kupca Suzina jako rosyjskiego gangstera? A może poszło o moskiewski romans Wokulskiego? Fri, 25 Sep 2026 06:15:00 +0200 urn:uuid:a194b64f-d60c-49ae-916e-09a2e0f96cf7 https://www.newsweek.pl/historia/paul-bocuse-byl-papiezem-gastronomii-wyniosl-kucharzy-na-salony/rpyermg Nie znosił pretensjonalności ani liczenia kalorii. W swych daniach celebrował połączenie trzech składników: śmietany, wina i masła. Dlaczego Paul Bocuse stał się najbardziej wpływowym kucharzem XX w., równie sławnym co aktorzy? Wed, 23 Sep 2026 05:00:00 +0200 urn:uuid:c3ffb039-8981-464f-8ed2-5d51b137f43a https://www.newsweek.pl/historia/ile-zarabialo-sie-w-czasach-lalki-w-biurach-klepalo-sie-biede/r8bw0x0 W czasach "Lalki" większość warszawiaków nie zarabiała więcej niż 20 rubli miesięcznie. Żeby kupić roczną prenumeratę "Kuryera Codziennego", musieli poświęcić aż jedną trzecią miesięcznej pensji. Dziś roczna subskrypcja "Newsweeka" w Onet Premium to znacznie mniejszy wydatek. Tue, 22 Sep 2026 08:20:00 +0200 urn:uuid:5b5aaef7-3fb4-4fe9-8b66-201037db2400