Chodzi o leki z grupy GLP-1 — znane powszechnie jako środki odchudzające, takie jak Ozempic i Wegovy.

Eksperci z Uniwersytetu Pittsburskiego przeprowadzili analizę najnowszej literatury medycznej, by dowiedzieć się, czy leki te mogą pomóc osobom z obturacyjnym bezdechem sennym — schorzeniem dotykającym niemal miliarda ludzi na całym świecie. Charakteryzuje się przerwami w oddychaniu spowodowanymi zablokowaniem dróg oddechowych. Naukowcy wskazują, że schorzenie powiązane jest z chorobami sercowo-naczyniowymi, udarem oraz wyższą śmiertelnością.

Ozempic a sen. "Przełom"

W swoim opracowaniu badacze podkreślają, że otyłość — definiowana jako wskaźnik masy ciała (BMI) wynoszący 30 lub więcej — występuje u 60–70 proc. pacjentów z tym schorzeniem. I "stanowi główny modyfikowalny czynnik ryzyka", co oznacza, że leczenie ukierunkowane na otyłość może pośrednio pomagać osobom zmagającym się z bezdechem sennym. Badanie zostało opublikowane 3 września w czasopiśmie "JAMA Otolaryngology — Head and Neck Surgery".

— Uważam, że leki GLP-1 będą przełomem w leczeniu bezdechu sennego — mówi "Newsweekowi" dr Richard Schwab, profesor medycyny z Uniwersytetu Pensylwanii.

Zaznaczył jednak, że każda terapia GLP-1 powinna być stosowana równolegle z innymi rodzajami leczenia, takimi jak np. utrzymywanie stałego dodatniego ciśnienia w drogach oddechowych (CPAP) dzięki urządzeniom utrzymującym drożność dróg oddechowych podczas snu. — Na wpływ redukcji masy ciała na stopień nasilenia bezdechu sennego trzeba poczekać co najmniej cztery miesiące, a najprawdopodobniej nawet rok — tłumaczy.

Leki GLP-1 nową formą terapii?

Badacze z Uniwersytetu Pittsburskiego przeprowadzili kompleksowy przegląd literatury z baz PubMed, Cochrane Library, ClinicalTrials.gov oraz Google Scholar od stycznia 2016 r. do listopada 2025 r. Początek analizy zbiegł się z publikacją badania SCALE Sleep Apnea, które naukowcy uznali za pierwsze randomizowane badanie kliniczne dotyczące przyjmowania leków GLP-1 przez pacjentów z obturacyjnym bezdechem sennym.

Badacze zwrócili uwagę na to, że w badaniu Wisconsin Sleep Cohort wykazano, iż przyrost masy ciała o 10 proc. wiązał się ze wzrostem wskaźnika apnea-hypopnea (AHI) aż o 32 proc. To właśnie ten wskaźnik służy do określania stopnia nasilenia obturacyjnego bezdechu sennego. Naukowcy wskazali również, że badania potwierdzają poprawę wskaźnika AHI wraz ze spadkiem masy ciała.

Według ekspertów obecne dane sugerują, iż leki z grupy GLP-1 mogą mieć pozytywny wpływ na niektórych pacjentów z obturacyjnym bezdechem sennym. Warto jednak podkreślić, że nie wszyscy pacjenci z tym schorzeniem są otyli. Badacze zauważyli, że u tych osób "stosowanie strategii redukcji masy ciała raczej nie przyniesie efektów".

Otyłość a bezdech senny

Otyłość jest znanym czynnikiem ryzyka obturacyjnego bezdechu sennego, ponieważ nadmiar tkanki tłuszczowej w okolicach szyi może zwężać światło dróg oddechowych — główny kanał umożliwiający przepływ powietrza do i z płuc — co zwiększa prawdopodobieństwo jego zapadania się podczas snu.

— Gardło, czyli odcinek między podniebieniem twardym a krtanią, to jedyny fragment dróg oddechowych pozbawiony sztywnego rusztowania — zauważa w rozmowie z "Newsweekiem" dr Alex Harris, główna autorka badania.

Fragment ten tworzy więc "rurę, której drożność utrzymywana jest wyłącznie siłą mięśniową". Harris zaznacza, że otyłość może wpływać na ten obszar ciała na wiele sposobów.

— Złogi tłuszczowe w języku, tkankach bocznych gardła oraz w przestrzeniach przygardłowych mogą prowadzić do zatłoczenia — tłumaczy, wskazując, że kanał dróg oddechowych staje się wtedy węższy.

Otyłość może też zmniejszać pojemność płuc, a tkanka tłuszczowa zgromadzona wokół brzucha i klatki piersiowej — podkreśla Harris — "wywiera nacisk na płuca, ograniczając ich rozszerzalność".

— To nasila się podczas leżenia na plecach — zauważa. — Pojemność płuc pomaga pociągnąć tchawicę w dół, co usztywnia gardło od dołu. Gdy ten mechanizm zostaje zaburzony, napięcie mięśniowe przestaje być utrzymywane.

To "między innymi dlatego osoba z bezdechem sennym może mieć nasilone objawy, gdy śpi na plecach, a objawy mogą się zmniejszać, gdy głowa jest uniesiona". Jednocześnie otyłość może zaburzać pracę hormonów i prowadzić do oporności na leptynę. Harris określa leptynę jako "substancję, która może oddziaływać na wiele układów w organizmie, a w drogach oddechowych działa jako czynnik pobudzający oddech". Oporność na nią prowadzi więc do osłabienia napędu oddechowego.

— Otyłość i obturacyjny bezdech senny mogą również wprowadzać pacjenta w błędne koło, w którym bezdech nasila pobudzenie układu współczulnego, insulinooporność oraz rozregulowanie apetytu, co prowadzi do dalszego przybierania na wadze i pogłębienia bezdechu sennego — podsumowuje Harris.

Naukowcy zapowiadają kolejne badania

Biorąc pod uwagę wpływ otyłości na obturacyjny bezdech senny, eksperci z Uniwersytetu Pittsburskiego oceniają, że leki GLP-1 mogą być pomocne dla pacjentów z tym schorzeniem.

Harris wyjaśnia, że leki te mogą ograniczać "złogi tłuszczu, które pierwotnie zwiększają ryzyko obturacyjnego bezdechu sennego, co prowadzi do mniejszej podatności gardła na zapadanie się, poprawy objętości płuc i pociągania tchawicy w dół, a także potencjalnej stabilizacji kontroli oddychania przez centralne receptory GLP-1".

Naukowcy zaznaczają jednak, że trzeba kolejnych badań nad pacjentami, u których obturacyjny bezdech senny rozwija się na innych, niezwiązanych z masą ciała okolicznościach.

Z kolei Harris podkreśla, że leki z grupy GLP-1 nie zastępują dotychczas stosowanych metod leczenia obturacyjnego bezdechu sennego. — Obecne badania wskazują również, że korzystne efekty stosowania leków GLP-1 utrzymują się tylko wtedy, gdy pacjenci przyjmują je przez dłuższy czas, więc jest to leczenie choroby przewlekłej, a nie terapia doraźna — zaznacza. — Pozytywnym aspektem jest to, że leczenie bezdechu sennego może również ułatwiać utratę wagi i poprawiać rozregulowaną gospodarkę hormonalną odpowiedzialną za apetyt.

Odniesienie

Kaffenberger, T, and Harris, A. (2026) Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonists for Obstructive Sleep Apnea: A Review. JAMA Otolaryngology Head and Neck Surgery.

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

Z każdym zrzuconym kilogramem odzyskuję dawną Marikę. Krejzolkę, która potrafiła tańczyć na ulicy, miała milion pomysłów na siebie. I kobietę, za którą mężczyźni oglądali się na ulicy — mówi 33-letnia Marika, właścicielka sieci sklepów w Lublinie. Cierpi na niedoczynność tarczycy i zespół policystycznych jajników. Zanim ginekolożka przepisała jej Mounjaro, Marika ważyła 89 kg. I — jak mówi — uciekała w nadwagę przed poczuciem beznadziei i samotności w związku.

Kiedy związała się z Michałem, oboje mieli po dwadzieścia parę lat i ważyli po 65 kg. Mieli wspólny cel: rozkręcić biznes, zarabiać grubo powyżej średniej krajowej i podróżować po świecie. Wszystko to się udało. Pięć sklepów z chemią gospodarczą przynosi niezły dochód, w garażu ich dwupoziomowej willi stało kilka aut, trzy razy w roku wyjeżdżali w tygodniowy objazd Europy, styczeń rezerwowali na narty w Alpach. — Byliśmy świetnymi partnerami w biznesie i kiepskimi towarzyszami życia — mówi Marika. — Mieliśmy inny język miłości. Ja lubię przytulenie, seks. Michał okazuje miłość, np. tankując albo naprawiając moje auto. Kiedy coś mi nie pasuje, wolę o tym pogadać, on trzyma wszystko w sobie i karze ciszą. Rozjeżdżaliśmy się również w kwestiach jedzenia. Ja lubię gotować, on wolał gotowce z Biedronki czy Żabki. Przekonywał, że to dla nas zdrowsze — dodaje. — Kiedy gotowałam na dwa, trzy dni, zjadaliśmy to niemal natychmiast. W ten sposób, prawie na dekadę, staliśmy się towarzyszami w popełnianiu błędów żywieniowych. I w tyciu.

Relaksowali się, jedząc słodycze i oglądając seriale na Netflixie. Na zakończenie ciężkiego dnia w pracy nagradzali się kilkoma paczkami chipsów. Towarzyszyli sobie przy stole, kiedy on poczuł ochotę na pizzę albo ona na kebab. Z czasem jedzenie gotowców z Biedronki czy Żabki zostało ich jedynym, wspólnym rytuałem. — Michał nie chciał seksu, a ja marzyłam o dziecku — mówi Marika. — Zdecydowaliśmy się na inseminację, ale straciłam ciążę. Proponowałam terapię par, ale postanowił sam chodzić do seksuologa. Martwiła mnie moja nadwaga i jego otyłość. Mówiłam: przejdźmy na dietę pudełkową, ale stwierdził, że jeśli zechce, to sam schudnie. Jeszcze tyliśmy razem — on do 130 kg, ja do niemal 90 — ale już nie spaliśmy w tym samym łóżku. On zamieszkał w pokoju na piętrze, ja w salonie na parterze. Czasem wpadaliśmy na siebie, kiedy wychodziłam na spacer z psem, a on wchodził do domu z wielopakiem piwa. Wiedziałam, że już po nas, ale decyzję o rozstaniu przyspieszyła moja kuracja Mounjaro.

W miesiąc schudła 7 kg. Na zakończenie stresującego dnia nie potrzebowała pocieszaczy w postaci słodyczy. Relaksowało ją przyrządzanie np. wątróbki z jabłkiem i cebulką. I cieszyło, że sukienka, którą jeszcze kilka miesięcy temu kupiła na ślub kuzynki, jest dla niej o dwa numery za duża. — Poczułam, że moje szczęście to mój wybór — mówi. — Powiedziałam Michałowi: odchodzę. Ty dostajesz dom i auta, ja biorę sklepy. Nie zamierzał o nas walczyć. Zapytał tylko: a jak podzielimy magnesy z lodówki? A potem przeczytałam o rozwodach ozempicowych i ucieszyłam się: nie jestem jedyna!

Bez ochrony przed światem

Nie ma badań na temat tego, jak leki GLP-1 (np. Ozempic, Wegovy czy Mounjaro) wpływają na związki. Chwytliwe hasło "ozempicowe rozwody" to nawiązanie do tzw. rozwodów bariatrycznych. Czyli do opublikowanych w 2018 r. wyników badań szwedzkich naukowców, którzy stwierdzili, że utrata wagi u pacjenta po operacji bariatrycznej często idzie w parze z podejmowaniem przez niego decyzji o rozwodzie czy separacji. W ciągu czterech lat od operacji z użyciem opaski żołądkowej aż 9,4 proc. badanych decydowało się na rozstanie. To prawie dwa razy tyle, co liczba takich decyzji podjętych przez pary z tzw. populacji ogólnej. W przypadku by-passu żołądkowego odsetek rozwodów po czterech latach był jeszcze wyższy i wyniósł 14,4 proc.

— Podobne decyzje mogą podejmować błyskawicznie tracący na wadze pacjenci przyjmujący nowoczesne analogi GLP-1 — mówi dziennikarz Michał Bonarowski. Od dziecka boryka się z chorobą otyłościową, w sierpniu wyszła jego książka "Cięcie! Operacja bariatryczna. Szczery i prosty przewodnik dla pacjentów i ich rodzin". — Nowe, zdrowe życie jednego z partnerów może wzmocnić związek. Może też zadziałać w drugą stronę, kiedy partnerzy nie potrafią zaadaptować się do nowej rzeczywistości. Model związku, który tworzyli do tej pory, nagle okazuje się nieprzystający do oczekiwań obojga. Ciało zmienia się szybko. Zmiany psychologiczne zachodzą znacznie wolniej.

Bonarowski zauważa, że wbrew stereotypom zdrowiejący pacjent nie zyskuje od razu wyższej samooceny. Ciało się zmienia, ale nie zawsze — w jego oczach — na plus. Pojawia się wstyd przed nagością, pokazywaniem nadmiaru skóry. Z drugiej strony, wraz z utratą wagi i regulacją gospodarki hormonalnej poprawia się libido. To problem, jeśli w związku nie było wcześniej seksu. Frustrację potęguje też to, że chudnący, który traktował objadanie się jako tarczę przed złym światem, nagle traci wypróbowany sposób na regulację emocji. — Pojawiają się nierealistyczne oczekiwania, że razem z nadprogramowymi kilogramami znikną wszystkie kłopoty w pracy czy rodzinie — mówi Bonarowski.

Jak ty pięknie wyglądasz!

Mąż traktował moją wagę jako argument, że jestem beznadziejna i bez niego sobie nie poradzę — mówi 44-letnia Małgorzata, urzędniczka z Olsztyna. Przez 16 lat małżeństwa z Marcinem przytyła z 58 do 97 kg. — Podczas seksu słyszałam od męża, że przeszkadza mu mój brzuch — wspomina. — Narzekał, że po porodzie miałam schudnąć, ale to mi się nie udało. Prosiłam o czułość, przytulałam się, ale stał jak kołek. Skutecznie zniechęcił mnie do bliskości. Od siedmiu lat nie uprawiamy seksu, od pięciu nie śpimy razem. Ale nawet teraz potrafi mi dopiec. Mówi: jesteś po czterdziestce i pewnie jeszcze utyjesz.

Krytyka wyglądu szła w parze z niechęcią do jej planów na życie. Małgorzata ma duszę artystyczną, zawsze chciała szyć akcesoria dla psów i ich właścicieli. Nie zgodził się. Jako informatyk pracuje w domu. Rozpraszałby go stukot maszyny do szycia. Dostała szansę na praktyki w lokalnym radiu. Usłyszała: po co ci to? Zajmij się lepiej dzieckiem i domem. — Krytykował też moje zdolności kulinarne, zarzucał mi, że nie dbam o porządek — opowiada. — Wybiegłam rano, żeby zawieźć córkę do przedszkola. Zadzwonił z pretensjami, że zostawiłam okruchy na blacie. Mówię: "Mogłeś sam to sprzątnąć". A on na to: "To twoja robota. Na drugi raz wstawaj wcześniej i sprzątaj!". Wiedziałam, że muszę od niego odejść, ale wciąż to odkładałam. Najpierw do 15. urodzin córki. Potem w związku z jego wylewem do momentu, aż poczuje się lepiej.

Mówi, że po 16 latach małżeństwa czuła się jak stary koń pociągowy. Z powodu nadwagi bolały ją kolana, ręce, kręgosłup. Lekarka, oprócz problemów z tarczycą stwierdziła stan przedcukrzycowy oraz insulinooporność. I przepisała Wegovy. — Wzięłam w czwartek, a w piątek już nie miałam apetytu — mówi Małgorzata. — Zrzucałam po parę kilogramów miesięcznie. Od lipca ubiegłego roku schudłam prawie 14 kg. Znajomi z pracy komplementowali: Małgośka, jak ty pięknie wyglądasz! "Dziewczyno, ty się nic nie zmieniasz" — usłyszałam od kolegi ze szkoły, kiedy pojechałam w rodzinne strony. Mąż nic nie mówił. Myślę: powtarzałeś, że nie schudnę, a jestem szczupła. I co mi teraz zrobisz?

Zrobiła kurs groomera (fryzjera zwierząt). Wzięła kredyt na otworzenie salonu. Znalazła kawalerkę na sąsiedniej ulicy. Córka jest związana z ojcem, do momentu rozwodu będzie z nim mieszkać. — Rozstańmy się na próbę — powiedziała mężowi kilka dni temu, ale on tylko wzruszył ramionami, więc wyszła, zabierając ze sobą kilka drobiazgów. Zawartość starej szafy i tak nadaje się do wymiany.

Obrzęd wstrzykiwania

Ozempicowe rozwody w rzeczywistości zdarzają się rzadko. Z moich obserwacji i rozmów do książki wynika, że 90 proc. par, w których jeden z partnerów ma za sobą operację bariatryczną albo leczy się lekami z grupy GLP-1, pozostaje w związku — mówi Michał Bonarowski. — Skuteczne leczenie choroby otyłościowej często poprawia jakość relacji — dodaje. — Co ciekawe, w mediach często pojawiają się historie zdrowiejących kobiet, ale mężczyzn z otyłością jest w Polsce więcej. Jednak niewielu z nich się leczy. Działa negatywny stereotyp: korzystanie z leków czy operacji jest niemęskie.

Obserwacje Bonarowskiego potwierdzają moje doświadczenia z członkami działającej na FB prywatnej, liczącej prawie 30 tys. członków grupy wsparcia Analogi GLP-1. Kiedy ogłosiłam, że szukam rozmówców do tekstu o relacjach z Ozempikiem, Wagovy czy Mounjaro w tle, odpowiedziało 20 kobiet. I jeden mężczyzna, który w ostatniej chwili zrezygnował z rozmowy.

Większość kobiet przyznaje, że analogi GLP-1 dodały blasku ich związkom.

Mąż pracowniczki korporacji, 33-letniej Katarzyny, poznał ją, kiedy — jak mówi — była okrągła. Lekarka diabetolog poradziła, żeby spojrzała w lustro — przyznała, że jest gruba i się obżera. Od męża nie usłyszała złego słowa. Ucieszył się, kiedy Rybelsus pomógł jej schudnąć 31 kg i odzyskać libido. Bibliotekarka z Podlasia, 46-letnia Dorota, nie wyobrażała sobie dnia bez czekolady. Mimo ponad 100 kg wagi dobrze czuła się w swoim ciele. To świat — przekonuje — wymógł na niej, aby zaczęła chudnąć za pomocą Mounjaro. Wcześniej nie mogła sobie kupić ładnej bielizny, pasujące na nią sukienki w rozmiarze XXXL przypominały spadochrony. Mąż był zdziwiony, że przez 23 lata małżeństwa przytyła 30 kg, ale ucieszył się, kiedy zmieniła rodzinny jadłospis na zdrowszy. Nauczycielka, 57-letnia Elżbieta, jest w trakcie schodzenia z 80 do 64 kg. Utyła po leczeniu depresji i stanów lękowych. Partner finansuje Wegovy, na który Elżbieta wykupuje recepty przez jedną z internetowych platform medycznych. Emerytowana dziennikarka, 74-letnia Justyna, chudnie na Ozempicu razem ze swoim mężem i synową. Mieszkają razem, robienie sobie nawzajem zastrzyków stało się ich cotygodniowym obrzędem.

Próg rewolucji

Jednak, co słyszę od uczestniczek grupy Analogi GLP-1, nic nie jest czarno-białe. Jedna z kobiet jest w szczęśliwym związku, ale nie może się przełamać i codziennie gotować, bo były przemocowy mąż powtarzał, że nawet schabowy jej nie wychodzi. Inna z członkiń grupy dzięki stosowaniu Mounjaro schudła 30 kg, ale po jego odstawieniu przez pół roku wróciła do starej wagi. Znów jest na leku, ale nie wie, jak pozbyć się strachu przed powtórką. — Wraz ze schodzeniem z wagi zmieniły mi się priorytety. A na to mąż i rodzina nie są gotowi — opowiada 31-letnia influencerka Weronika. Mąż został przy starym jadłospisie i skarży się na samotność przy stole. Kiedy Weronika idzie poćwiczyć, on ma pretensje, że zamiast siedzieć w domu, ciągle gdzieś lata. Na Wigilii wszyscy jedzą smażonego karpia, ona przyrządza sobie rybę na parze. Kiedy słyszy, że wydziwia, traktuje to jako atak na wszystko, co dla niej ważne. — Mąż narzeka, że niedługo będę tak chuda, że zniknę — mówi. Inna z uczestniczek grupy szykuje się do ślubu i tłumi lęk, że jej nowe ciało jest niewystarczające. Mimo że schudła z ponad 100 do 65 kg, nadal nosi ubrania w rozmiarze XXL. — W głębi duszy wciąż jestem otyła i nie wiem, jak to zmienić — przyznaje.

— Stoimy na progu rewolucji związanej z coraz większą dostępnością analogów GLP-1 i podobnie działających nowych leków — przekonuje Michał Bonarowski. — Trzeba coraz głośniej mówić, że decydując się na leczenie analogami GLP-1 czy bariatrią, musimy się liczyć nie tylko ze zmianami fizycznymi, ale też emocjonalnymi i społecznymi. Rozwody ozempicowe czy bariatryczne lada moment mogą naprawdę stać się codziennością.

Według danych portalu KFF około jeden na ośmiu dorosłych Amerykanów przyznaje, że stosuje lek z grupy GLP-1. W związku z tym eksperci zwracają uwagę, jak ważne staje się zwracanie uwagi nie tylko na ilość, ale także na jakość naszej diety. Dr Helene Konsker, dietetyczka bariatryczna w White Plains Hospital w Nowym Jorku, zachęca swoich pacjentów do prostego podejścia — podczas zakupów najpierw wybieraj produkty bogate w białko.

Ozempic — tak, ale też białko

— Zamiast planować posiłki na bazie węglowodanów albo gotowych produktów układaj listę zakupów, zaczynając od wyboru źródła białka do każdego posiłku i przekąski, a dopiero potem dobieraj owoce, warzywa i pełnoziarniste produkty zbożowe — podkreśla Konsker w rozmowie z "Newsweekiem".

Leki GLP-1 naśladują hormon odpowiadający za regulację apetytu, dzięki czemu pacjenci dłużej czują się syci, odczuwają mniejszy głód i wolniej trawią. W efekcie wiele z nich naturalnie je mniej, przez co chudnie.

— Gdy już zapewnimy sobie odpowiednią ilość białka, resztę koszyka warto wypełnić warzywami i owocami bogatymi w błonnik, pełnoziarnistymi produktami oraz zdrowymi tłuszczami, które wspierają trawienie i ogólną podaż składników odżywczych. Kiedy apetyt jest ograniczony, każdy kęs powinien dostarczać wartościowych składników — radzi Konsker.

Oto 15 produktów, które dietetyczka najczęściej poleca swoim pacjentom przyjmującym leki GLP-1.

Jogurt grecki

Naturalny, wysokobiałkowy jogurt grecki dostarcza około 15–20 g białka w jednej porcji i często jest dobrze tolerowany nawet przy mdłościach.

Można jeść go jako posiłek lub przekąskę. Pomaga zrealizować dzienne zapotrzebowanie na białko, nawet przy braku apetytu.

Twaróg

— Twaróg to bogate źródło białka kazeinowego, które wspomaga utrzymanie masy mięśniowej — podkreśla Konsker.

Jego miękka konsystencja ułatwia jedzenie w dni, gdy zwykłe posiłki wydają się trudne do przełknięcia.

Jajka

Niewielkie, ale niezwykle wartościowe odżywczo jajka zawierają kompletne białko, czyli wszystkie dziewięć niezbędnych aminokwasów, których organizm nie potrafi sam wytworzyć i musi pozyskiwać z pożywienia.

— Łatwo je przygotować i zwykle są dobrze tolerowane, jeśli nie są zbyt mocno przyprawione czy smażone — zaznacza Konsker.

Mrożony łosoś

Łosoś i inne tłuste ryby to połączenie wysokiej jakości białka i korzystnych dla serca kwasów omega-3.

Wersje mrożone ułatwiają kontrolę porcji i ograniczają marnowanie żywności.

Kurczak z rożna

W przypadku stosowania leków GLP-1 wygoda ma znaczenie. Przygotowany wcześniej kurczak eliminuje konieczność gotowania, a jednocześnie dostarcza chude białko.

— Można dodać go do sałatek, wrapów lub zup — podpowiada Konsker.

Koktajle białkowe

Wielu pacjentów przyjmujących leki GLP-1 ma trudności z dostarczaniem organizmowi odpowiedniej ilości pożywienia. Koktajle białkowe zawierające 20-30 g białka pomagają zwiększyć jego spożycie w okresach mdłości lub braku apetytu.

Konsker uważa, że jest to lepszy wybór niż tego typu batoniki — często wysoko przetworzone.

— Niektóre zawierają składniki, takie jak maltitol czy erytrytol, które u wrażliwych osób mogą powodować wzdęcia, gazy lub biegunkę — dodaje.

Mrożone owoce jagodowe

Bogate w błonnik i antyoksydanty owoce jagodowe można dodać do koktajli, jogurtu lub twarogu.

Są też jednym z produktów, które mogą pomóc w walce z zaparciami.

Soczewica

Soczewica dostarcza błonnik i białko roślinne.

Konsker radzi, by mieć pod ręką wersje konserwowe lub pakowane próżniowo — łatwo dodać je do posiłków.

Płatki owsiane

Owies zawiera beta-glukan, rodzaj rozpuszczalnego błonnika wspierającego trawienie.

— Płatki owsiane są łagodne dla żołądka i można z nich przygotować owsiankę — mówi Konsker.

Kiwi

— Zaparcia to jeden z najczęstszych skutków ubocznych leków GLP-1, ponieważ spowalniają one opróżnianie żołądka i mogą ograniczać całkowite spożycie jedzenia i płynów — tłumaczy Konsker.

Kiwi dostarcza witaminę C oraz błonnik, a także nawadnia organizm.

— Warto zwiększać ilość błonnika stopniowo i dbać o odpowiednie nawodnienie, ponieważ zwiększenie błonnika bez wystarczającej ilości płynów może pogorszyć zaparcia — ostrzega Konsker.

Nasiona chia, konopi i siemienia lnianego

Te drobne składniki dostarczają błonnik, kwasy omega-3 i minerały w niewielkiej objętości. Można je dodawać do jogurtu, płatków owsianych lub koktajli.

— Zacznij od małych ilości i stopniowo je zwiększaj — radzi Konsker.

Mrożone warzywa

Mrożone warzywa są równie wartościowe jak te prosto ze sklepowej półki, a przy tym dłużej zachowują świeżość.

— Ograniczają marnowanie żywności i pomagają zwiększyć udział błonnika bez konieczności częstego robienia zakupów — dodaje Konsker.

Edamame

Edamame wyróżnia się, ponieważ łączy w sobie błonnik, kompletne białko roślinne, żelazo i kwas foliowy.

Sprawdzi się zarówno jako przekąska, jak i dodatek do posiłku.

Pełnoziarniste pieczywo o wysokiej zawartości błonnika

Konsker poleca wybierać pieczywo, które dostarcza przynajmniej 3-5 g błonnika w porcji.

Może też być wygodną bazą dla posiłków bogatych w białko, na przykład z jajkiem, kurczakiem lub twarogiem.

Bulion kostny i zupy niskosodowe

W dni, gdy mdłości utrudniają jedzenie, płynna forma pożywienia bywa łatwiejsza do przyjęcia.

Bulion kostny i zupy bogate w białko nawadniają, dostarczają elektrolitów i są delikatne dla układu trawiennego.

— Warto wybierać wersje z dodatkiem białka i starać się rozłożyć jego spożycie na cały dzień, zamiast ograniczać się do jednego wysokobiałkowego posiłku wieczorem — radzi Konsker. — Połączenie odpowiedniej ilości białka z regularnym treningiem oporowym to najskuteczniejsza strategia, by zachować masę mięśniową podczas odchudzania.

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

Mam koleżankę, która jest zachwycająca, bezpośrednia i najwyraźniej nie potrafi zachować swoich opinii dla siebie. Odkąd ją znam, otwarcie mówiła, że próbuje schudnąć. Ciągle wypróbowywała nowe diety i ograniczała jedzenie. Jej wysiłki były widoczne.

A potem, dość nagle, stała się bardzo szczupła.

Jednocześnie przestała mówić o sposobach, jakie stosowała, by zrzucić wagę.

Nie mam pojęcia, czy brała Ozempic, Wegovy, Zepbound czy inny lek na odchudzanie i nigdy jej o to nie zapytałam. Jej historia medyczna to jej sprawa. Jednak przemiana była na tyle wyraźna, że zaczęłam się zastanawiać, czy to nie lek z grupy GLP-1 odegrał w tym rolę. Jej nietypowe milczenie najbardziej przykuło moją uwagę.

Tymczasem w moim domu obserwowałam zjawisko odwrotne. Mój mąż od ponad pół roku przyjmuje Zepbound i schudł ponad 13 kg — ciągle o tym wszystkim opowiada. Ktoś mówi mu, że wygląda szczuplej, a on od razu wyjaśnia, dlaczego. Inna osoba pyta, co robił, a on natychmiast pokazuje gest dawania sobie zastrzyku w brzuch.

Czasem mówię mu, że nie musi zaczynać każdej rozmowy od tej informacji. Nie krępuje mnie to, że bierze leki i sama potrafię o tym opowiedzieć znajomym. Mimo to jakaś część mnie myśli: "Czy naprawdę wszyscy muszą o tym wiedzieć?".

Ten kontrast popchnął mnie do małego, nienaukowego śledztwa: czy kobiety rzeczywiście rzadziej niż mężczyźni przyznają się do stosowania GLP-1? I jeśli tak, to dlaczego?

Zadałam to pytanie na Reddicie, na forum Ozempic, prosząc kobiety przyjmujące te leki, by opowiedziały mi o emocjach związanych z ujawnianiem tego faktu. Odpowiedzi pojawiły się natychmiast i były podzielone.

Niektórzy zgłaszali się chętnie do rozmów i pisali do mnie, chcąc wyjaśnić, dlaczego mówią wszystkim, że biorą te leki. Inni chcieli dokładnie wytłumaczyć, dlaczego tego nie robią.

Jedna kobieta napisała na Reddit, że celowo przyznaje się do brania leków, bo chce się zmierzyć z własnym poczuciem wstydu. Potem dodała: — Bo oczywiście się tego wstydzę. Czuję się, jakbym poniosła porażkę.

Inna żałowała, że powiedziała o tym znajomej. W jej oczach to, że schudła, przestało być "zasłużone". Jeszcze inna była jednoznaczna: — Nigdy nie powiedziałabym o tym przyjaciołom ani nawet rodzinie.

Były też kobiety takie jak Meranda Hall.

Hall, 34-latka z Nowego Jorku, pracująca w administracji kancelarii prawnej, opowiedziała mi, że brała Wegovy, Ozempic, a obecnie Mounjaro, od początku leczenia GLP-1 w 2023 r., dzięki czemu schudła 65 kg.

Nie ma najmniejszego zamiaru tego ukrywać.

— Nie mam problemu z mówieniem o zażywaniu GLP-1 i utracie 65 kg — powiedziała Hall "Newsweekowi"."Newsweekowi". Zapytana, czy uważa, że zażywanie leków to oszustwo, odpowiedziała krótko: — Nie rywalizuję z nikim, by oszukiwać.

Mężczyźni, z którymi rozmawiałam, utrudniali wyciągnięcie prostych wniosków na temat różnic między płciami.

Chris Owens, 52-letni tłumacz języka migowego z Columbus w stanie Ohio, powiedział "Newsweekowi", że od maja 2024 r. bierze Zepbound i schudł 70 kg. Podobnie jak mój mąż, nie robił nic, by to ukryć.

— Byłem bardzo otwarty w kwestii stosowania GLP-1 — powiedział Owens. Opisuje też swoje doświadczenia publicznie w mediach społecznościowych.

Reakcje te szybko obaliły moją początkową teorię, jednocześnie czyniąc temat jeszcze ciekawszym.

Nie ma mocnych dowodów, że kobiety częściej ukrywają stosowanie GLP-1 niż mężczyźni. To, co wyłania się z rozmów z kobietami i z coraz liczniejszych badań, to walka o coś bardziej fundamentalnego. Gdy ktoś chudnie, dlaczego wciąż pytamy, czy "zasłużył" na tę zmianę?

Nowa "kara" za odchudzanie na skróty

Leki GLP-1 stworzyły szczególną pułapkę społeczną. Te preparaty mogą powodować znaczną utratę wagi. Naukowcy coraz częściej zauważają jednak, że ludzie oceniają to, jak ktoś schudł.

W badaniu z 2026 r., w którym wzięło udział 1313 osób w dwóch eksperymentach, fikcyjną postać, która schudła dzięki GLP-1, oceniano gorzej niż osobę, która schudła dzięki diecie i ćwiczeniom. W pierwszym eksperymencie uczestnicy także mniej chętnie chcieli się zadawać z osobą stosującą GLP-1 niż z kimś, kto w ogóle nie schudł.

W innym eksperymencie z bieżącego roku z udziałem 402 czarnoskórych i białych kobiet z nadwagą lub otyłością, analizowano przekonanie, czy kobieta biorąca GLP-1 "poszła na skróty" lub "oszukała, by schudnąć".

Taki stygmat pojawia się też w rozmowach z prawdziwymi pacjentami. W badaniu opublikowanym w 2026 r. w "JAMA Network Open" pacjenci przyjmujący GLP-1 opowiadali o stygmatyzacji, zwłaszcza gdy lek był stosowany na odchudzanie, a nie na cukrzycę.

Oto dziwny paradoks ery GLP-1.

Stygmatyzujemy ludzi za nadwagę, a potem znów ich osądzamy, kiedy korzystają ze skutecznego leczenia, by schudnąć.

Margarita Uricoechea, 63-letnia emerytowana inwestorka i deweloperka z Waszyngtonu, należy zdecydowanie do tych, którzy mówią wszystkim. Opowiedziała mi, że zaczęła od Ozempicu, potem stosowała Mounjaro i schudła z 87 do ok. 73 kg.

Kiedy ludzie komentują zmianę, Uricoechea nie unika tematu.

— Wiele osób zauważyło, że wyglądam znacznie lepiej — powiedziała "Newsweekowi". — Natychmiast mówię, że stosowałam zastrzyki.

Jednocześnie odrzuca myślenie, że to leki zrobiły całą robotę. Uricoechea opisała intensywny program ćwiczeń: sześć treningów w tygodniu, joga, trening siłowy i zmiany w diecie. — Te leki nie działają, jeśli nie zmienisz swoich nawyków — dodała.

Jej odpowiedź trafia w sedno sporu wokół GLP-1: założenie, że zastrzyk wyklucza wysiłek, może być dokładnie tym, czego niektórzy użytkownicy nie znoszą i co sprawia, że inni nie chcą o tym mówić.

Kobiet uczono, że szczupła sylwetka to dowód wysiłku i osiągnięcie

Pytanie o różnice między płciami jest trudniejsze do rozstrzygnięcia.

Hall przyznała, że niektóre kobiety mogą czuć presję związaną z wagą, ale ona jej nie miała. — Nigdy osobiście nie czułam żadnej presji — powiedziała. Sama określa się jako "bardzo neutralna wobec własnego ciała" i nawet po utracie 65 kg nie postrzega się jako szczupła.

Jej historia komplikuje prosty obraz, którego szukałam. Może kobiety nie są naturalnie bardziej zawstydzone, zażywając GLP-1? Może po prostu poruszają się w kulturze, która od dekad uznaje ich ciała — i sposoby, w jakie je zmieniają — za temat do publicznego osądu?

Odpowiedzi z Reddita wielokrotnie wracały do tego rozróżnienia.

Jedna z komentujących — która pisała, że nigdy nie powiedziałaby o tym znajomym ani rodzinie — stwierdziła, że na kobiety biorące leki patrzy się jak na te, które robią to z powodu próżności, nie dla zdrowia. Inna napisała, że informuje tylko lekarzy i mamę. Z innymi w zasadzie nie rozmawia o leczeniu. Dodała, że przyjaciółki i tak pewnie się domyślają. Jeszcze inna uważa, że wszystko zależy od odbiorcy: unika mówienia osobom, które są oceniające, i raczej nie mówi naturalnie szczupłym.

Te historie nie mogą dowieść różnicy między płciami. Jednak pokrywają się z badaniami, które pokazują, że metoda utraty wagi zmienia sposób, w jaki oceniamy osobę, która ją zrzuciła.

To prowadzi do tego, co można nazwać "problemem zasłużenie szczupłej sylwetki".

Dr Rachel Goldman, psycholożka specjalizująca się w terapii poznawczo-behawioralnej i zmianie nawyków zdrowotnych, powiedziała "Newsweekowi", że pojęcie "zasłużonego" odchudzania bardzo mocno wiąże się z psychologicznym sednem stygmy GLP-1.

— Ludzie często inaczej podchodzą do efektu, w zależności od tego, czy uważają, że ktoś na niego "zapracował" — wyjaśnia. Ktoś, kto mówi, że zmienił dietę, ćwiczył i ciężko pracował, opisuje zachowania, które wpisują się w kulturowe wyobrażenie, jak "powinno" wyglądać odchudzanie. Leki mogą ten obraz zaburzać, bo ludzie boją się, że efekt zostanie uznany za "mniej zasłużony albo mniej prawdziwy".

Przez pokolenia kobiety chłonęły przekaz, że utrata wagi świadczy o samodyscyplinie. Pominięty deser, poranny trening, mniejsza porcja, a w końcu rozmiar sukienki stają się widocznym dowodem silnej woli.

GLP-1 komplikują tę narrację, bo farmakologicznie zmieniają apetyt i sytość. Informacja o leku może więc zmienić to, jak obserwatorzy ocenią to samo ciało: zanim dowiedzą się o leku, utrata wagi wygląda na efekt dyscypliny. Potem niektórzy widzą już tylko drogę na skróty.

Choć ciało się nie zmieniło, zmienia się przypisana mu historia.

Doświadczenia Chrisa Owensa z Ohio pokazują też, że myślenie o "zasłudze" dotyczy nie tylko kobiet. Opowiada "Newsweekowi", że zanim zaczął brać Zepbound, chudnięcie zawsze wymagało ogromnego wysiłku. — Tylko wtedy mogłem "zasłużyć" na utratę wagi, bo to była ciężka praca — mówił. — Najczęściej miałem poczucie, że muszę "zasłużyć" na jedzenie poprzez ćwiczenia, żeby zrównoważyć kalorie. Po rozpoczęciu leczenia zrozumiałem, czym jest normalny głód i sytość — wcześniej tego nie znałem.

To poważne utrudnienie dla teorii płci: presja wyglądu u kobiet może być inna lub silniejsza, ale język moralny wokół wagi — dyscyplina, powściągliwość, zasługi, oszukiwanie — dotyka również mężczyzn.

Prywatność nie oznacza wstydu

Oczywiste jest również ryzyko patrzenia na każdą osobę, która nie mówi o lekach, jak na kogoś zawstydzonego.

Leki na receptę to informacja medyczna, więc nikt nie ma obowiązku przedstawiać znajomym, współpracownikom czy rodzinie zawartości apteczki tylko dlatego, że efekty są widoczne.

Goldman jasno rozgranicza prywatność i tajemnicę.

— Każdy może powiedzieć: "To moja sprawa medyczna i nie muszę się tym dzielić". I to jest zupełnie zdrowa granica — tłumaczyła "Newsweekowi". Kluczowe jest to, czy wybieramy prywatność, czy czujemy się zmuszeni do milczenia ze strachu, że inni uznają, iż "poszliśmy na skróty" albo "nie daliśmy rady sami". — To dwie zupełnie różne sytuacje — dodała.

FDA zatwierdziła Zepbound do leczenia przewlekłej nadwagi w 2023 r. dla dorosłych spełniających określone kryteria zdrowotne, przy czym zaleca się jednocześnie dietę o obniżonej kaloryczności i zwiększoną aktywność fizyczną.

Traktowanie ujawniania leków jako obowiązku tworzy kolejną natrętną regułę wokół wagi: kiedyś ludzie czuli się uprawnieni do komentowania czyjegoś ciała, teraz mogą czuć się uprawnieni do wiedzy, jak dokładnie to ciało się zmieniło.

Moja własna reakcja na otwartość męża może należeć do tej kategorii. Nie wstydzę się, że bierze Zepbound. Nie uważam też jednak, by każda rozmowa o jego wadze musiała zawierać całą historię medyczną.

Hall widzi to inaczej, Uricoechea mówi o tym otwarcie, niektóre respondentki z Reddita pilnie strzegą tej informacji. Jedna z nich zmusza się wręcz, by powiedzieć to na głos, bo właśnie to ją krępuje.

Te różnice sprawiają, że trudno sprowadzać kwestię ujawniania do wstydu, a tym bardziej tylko do różnic między płciami.

Ozempic obnaża podwójną moralność

Moje śledztwo zaczęło się od podejrzenia wobec kobiet, a skończyło pytaniem dotyczącym wszystkich.

Dowody, jakie znalazłam, nie potwierdzają, że kobiety częściej ukrywają stosowanie GLP-1 niż mężczyźni. Pokazują raczej, że ludzie surowiej oceniają odchudzanie z pomocą leków niż przypisywane diecie i ćwiczeniom.

Kobiety, które odpowiedziały na mojego posta na Reddicie, zdawały się żyć na dwóch przeciwnych biegunach tej prawidłowości. Część od razu odrzuca stygmat i mówi o lekach otwarcie. Inne przekonały się, że przyznanie się może prowadzić do bolesnych zarzutów — próżności, lenistwa, ocen, czy sukces jest cokolwiek wart.

Pytanie, na które badacze mogą teraz odpowiedzieć, jest proste: czy wśród osób stosujących GLP-1 kobiety rzeczywiście rzadziej niż mężczyźni ujawniają, że biorą leki? A jeśli tak, to czy decyduje o tym wstyd, prywatność, strach przed oceną, czy coś innego?

Sprzeczność kulturowa jest widoczna: leki odchudzające dały milionom ludzi nową medyczną drogę do szczupłej sylwetki. A jednocześnie wciąż działa w nas stary odruch oceniania. Tym razem sposobu, w jaki tę drogę przeszli.

Może moja koleżanka brała taki lek, a może nie. Hall chętnie powie, że je brała. Mój mąż być może zdradzi to, zanim zdążycie zapytać. Ale dlaczego jakakolwiek z tych informacji zmienia nasz osąd o osobie, która stoi przed nami?

Po dekadach powtarzania kobietom, by schudły, era Ozempicu stawia trudniejsze pytanie: Czy naprawdę chcieliśmy, żeby kobiety były szczuplejsze — czy raczej by udowodniły, że ciężko na szczupłą sylwetkę pracowały?

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

Justyna przed pierwszym zastrzykiem na odchudzanie, przepisanym przez lekarza, niewiele wiedziała o tym, jak te leki właściwie działają. Co to znaczy, że przestaje się chcieć jeść? Jedzenie nie smakuje? A może ma się mdłości? — Nic z tych rzeczy — mówi 50-latka. — To kompletna obojętność wobec jedzenia. To uczucie naprawdę mnie zaskoczyło, nawet trudno mi je opisać. Po prostu jakby jedzenie przestało mnie cieszyć i przestałam go pożądać jako czegoś przyjemnego. Jadłam posiłki o określonych porach, ale bardziej z rozsądku niż z głodu czy poczucia, że mam na coś apetyt — wspomina Justyna.

Dla wielu osób to uczucie wyzwolenia od nieustannego myślenia o jedzeniu i przyjemności, jakie ono sprawia, to prawdziwy game changer w walce z otyłością czy nadwagą. Jednak wiele osób ma wrażenie, że skuteczność leków inkretynowych, zwanych też analogami GLP-1 (naśladują one działanie ludzkiego hormonu jelitowego GLP-1, sygnalizującego uczucie sytości) spada z czasem. Czy to oznacza, że przestały działać? Czy w tej sytuacji trzeba zwiększyć dawkę?

Dlaczego już nie działa?

Justyna też się nad tym zastanawia. — Po tej obojętności wobec jedzenia z pierwszych miesięcy leczenia nie ma u mnie już śladu. Znów mam ochotę na różne rzeczy, wydaje mi się, że zaczynam jeść coraz więcej. A nie chcę, żeby kilogramy wróciły — mówi zaniepokojona 50-latka. Jednak jej obawy są być może przedwczesne. Jak bowiem wykazali naukowcy z Center for Weight and Eating Disorders University of Pennsylvania, subiektywne uczucie, że lek przestał działać, wcale nie musi pokrywać się z rzeczywistością.

Naukowcy pod kierownictwem dr Jeny Tronieri zaprosili 120 dorosłych z nadwagą lub otyłością (średnie BMI 37,5) do grup otrzymujących semaglutyd (składnik aktywny Ozempic i Wegovy*) w niezmiennej dawce 2,4 mg lub placebo w zastrzykach raz w tygodniu. Badanie trwało 60 tygodni. Grupa otrzymująca lek była nieco większa, obejmowała 72 osoby, a placebo — 48 osób. Wszyscy uczestnicy badania mieli też serię edukacyjnych spotkań z lekarzem i dietetykiem, na których dowiedzieli się, jak zmienić styl życia i dietę na zdrowszą.

Wielkie ważenie talerzy

Jak donosi w artykule w "The American Journal of Clinical Nutrition" zespół dr Tronieri, w czasie eksperymentu naukowcy spotkali się z jego uczestnikami trzykrotnie — w 20-, 40- i 60. tygodniu spotkania. Naukowców interesowało kilka kwestii — oprócz ważenia wszystkich uczestników w obu grupach, za pomocą komputerowych testów oraz kwestionariuszy określali poziom apetytu i szybkość zaspokojenia głodu. Pytali też badanych o subiektywne odczucia zmiany w apetycie. Ale przede wszystkim sprawdzali, ile faktycznie jedzą osoby w obu grupach — ozempikowej i placebo. Po 12-godzinnym nocnym poście każda osoba zjadała standardowe śniadanie o wartości 550 kcal. Cztery godziny później naukowcy podawali uczestnikom bardzo obfity lunch i prosili, aby jedli, aż do momentu, gdy będą syci. Każdy talerz z jedzeniem był ważony przed i po posiłku z dokładnością do jednej dziesiątej grama.

Okazało się, że różnice między grupą ozempikową a placebo były bardzo duże i zaskakujące, zwłaszcza w kontekście odpowiedzi uczestników o ich odczucia głodu i przyjemności z jedzenia. Grupa biorąca ozempik zauważała znaczny spadek apetytu w 20. tygodniu badania — zjadała też o 290 kalorii mniej niż grupa placebo. Jednak potem, w 40. i 60. tygodniu ich osobiste odczucie ochoty na jedzenie wyrównało się z tym, jakie raportowała grupa placebo.

Apetyt na mniej

Ku zaskoczeniu naukowców, choć grupa ozempikowa zaczynała z powrotem odczuwać apetyt i przyjemność z jedzenia, to wciąż jadła o wiele mniej niż grupa placebo. Uczestnicy przyjmujący semaglutyd spożywali o około 240 kcal mniej niż grupa placebo w 40. tygodniu, i o 270 kalorii mniej w 60. tygodniu. Z kolei osoby w grupie placebo początkowo spożywały nieco mniej kalorii (to zapewne efekt placebo oraz wdrożenia zdrowszych zasad żywienia i ruchu), ale potem wracały do pierwotnego spożycia — w 60. tygodniu badania jadły dokładnie tyle samo, co na początku.

Te różnice były doskonale widoczne również w zmianach masy ciała. Grupa placebo w 20. tygodniu badania straciła średnio 5,5 kg, podczas gdy grupa stosująca lek — 9,9 kg. W 40. tygodniu grupa placebo ważyła średnio 6 kg mniej niż na początku badania, podczas gdy grupa stosująca semaglutyd średnio 15 kg mniej.

Niestety, po 40. tygodniu badania masa ciała grupy placebo zaczęła rosnąć, by w tygodniu 60. wynieść średnio tylko 3,6 kg mniej niż na początku badania. Grupa stosująca lek wciąż chudła, choć nieco wolniej — średnia utrata masy ciała wyniosła -15,4 kg. Oznacza to, że mimo stosowania przez rok tej samej dawki i subiektywnego odczucia powrotu apetytu, lek wciąż ograniczał spożywanie kalorii, a efekt terapeutyczny utrzymywał się.

Jak piszą autorzy badania, to wskazówka dla lekarzy — warto, by uprzedzali swoich pacjentów o tym, że odczucie osłabienia działania leku może pojawić się podczas terapii, ale nie oznacza to konieczności natychmiastowego zwiększania dawki semaglutydu.

*Jak podają naukowcy w swoim artykule, badanie zostało częściowo sfinansowane przez firmę Novo Nordisk, producenta Ozempicu i Wegovy.

Badanie opublikowane w "Annals of Internal Medicine" wykazało, że osoby z cukrzycą typu 2, które rozpoczęły terapię agonistami receptora GLP-1, były nieco bardziej narażone na rozwój niedokrwiennej neuropatii nerwu wzrokowego (ION) niż pacjenci przyjmujący inne leki przeciwcukrzycowe. Schorzenie wywołane jest niewystarczającym ukrwieniem nerwu przewodzącego bodźce wzrokowe z oka do mózgu. Może ono powodować nagłe i bezbolesne pogorszenie, a nawet utratę wzroku.

Ozempic? Objawy, których nie można bagatelizować

Jak mówi "Newsweekowi" dr Chintan Dave — członek kadry naukowej Centrum Farmakoepidemiologii i Nauki o Terapii w Rutgers Institute for Health, Health Care Policy and Aging Research — pacjenci nie powinni przerywać leczenia ani rozważać rezygnacji z leków GLP-1 wyłącznie z powodu potencjalnego ryzyka opisanego w badaniu.

— Potencjalny wzrost był niewielki i wyniósł mniej niż jeden dodatkowy przypadek na 2000 użytkowników GLP-1RA. Leki te mają bardzo dobrze udokumentowane korzyści w leczeniu cukrzycy i otyłości oraz pozytywny wpływ na zdrowie serca i nerek. Dla większości pacjentów korzyści najprawdopodobniej przewyższają to rzadkie ryzyko — zaznacza Dave.

Chirurg okulistyczny Mfazo Hove radzi, by pacjenci przyjmujący leki GLP-1 zwracali uwagę na nagłe lub niewyjaśnione zmiany widzenia, w tym bezbolesną utratę wzroku lub zamglenie w jednym oku, przyciemnienie obrazu, zmiany w postrzeganiu kolorów lub braki w polu widzenia.

— Każda nagła zmiana widzenia powinna być traktowana jako nagły przypadek medyczny — przestrzega Hove w rozmowie z "Newsweekiem". — Te objawy nie zawsze oznaczają niedokrwienną neuropatię nerwu wzrokowego i często mają inne przyczyny, ale nigdy nie należy ich bagatelizować ani czekać, aż przejdą same.

Ozempic — spokojnie, to tylko związek

Naukowcy z Uniwersytetu Rutgers przeanalizowali dane amerykańskich ubezpieczycieli zdrowotnych z lat 2017-2022 pobrane od chorujących na cukrzycę typu 2 dorosłych w wieku 18-65 lat. Zastosowali tzw. emulację badania docelowego (ang. target trial emulation), porównując pacjentów rozpoczynających leczenie lekami GLP-1 do osób rozpoczynających terapię inhibitorami kotransportera sodowo-glukozowego typu 2 (SGLT2) lub inhibitorami dipeptydylopeptydazy 4 (DPP4).

Wśród osób przyjmujących GLP-1 ryzyko ION w ciągu 18 miesięcy wynosiło około 8,5 przypadku na 10 000 osób, w porównaniu do 5,5 przypadku na 10 000 u pacjentów zażywających inhibitory SGLT2. W zestawieniu z inhibitorami DPP4 ryzyko wyniosło 7,8 przypadku na 10 000 w grupie GLP-1 oraz 4,2 przypadku na 10 000 wśród użytkowników DPP4. Oznacza to od trzech do czterech dodatkowych przypadków na 10 000 pacjentów leczonych przez 18 miesięcy. Badacze podkreślili, że badanie wykazało jedynie związek, a nie dowód na to, że leki GLP-1 bezpośrednio powodują to schorzenie.

Ponad trzy czwarte przypadków niedokrwiennej neuropatii nerwu wzrokowego to tzw. niearteriotyczna przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego (NAION) — rzadkie schorzenie, które zwykle powoduje nagłe zamglenie, przyciemnienie lub utratę części pola widzenia w jednym oku. Całkowita ślepota jest rzadkością, ale deficyty wzrokowe często mają charakter trwały. Każda osoba przyjmująca lek GLP-1, u której wystąpi nagła zmiana widzenia, powinna natychmiast zgłosić się po pomoc medyczną.

Ozempic? "To apel o czujność, a nie bicie na alarm"

"Bezpieczeństwo pacjentów jest dla firmy Lilly najważniejsze" — przekazał "Newsweekowi" rzecznik prasowy Lilly — producenta leków, m.in. Mounjaro i Zepbound. — "Aktywnie monitorujemy, analizujemy i raportujemy informacje dotyczące bezpieczeństwa wszystkich naszych leków do FDA. W ramach naszego rutynowego procesu przeglądu bezpieczeństwa dla leków Mounjaro i Zepbound prowadzimy bieżące rozmowy z regulatorami na temat potencjalnych kwestii bezpieczeństwa i nadal analizujemy napływające dane, w tym te dotyczące problemów okulistycznych. Najnowsze publikacje wskazują, że dowody nie potwierdzają związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy GLP-1RA a NAION. Jeśli ktoś doświadcza skutków ubocznych podczas stosowania leków, powinien skonsultować się z lekarzem lub innym pracownikiem ochrony zdrowia".

Badanie stanowi kolejne uzupełnienie rosnącej liczby analiz dotyczących bezpieczeństwa stosowania leków GLP-1, których popularność znacząco wzrosła dzięki ich skuteczności w redukcji masy ciała i kontroli glikemii. Poprzednie badania przyniosły mieszane wyniki dotyczące powiązań tych leków z powikłaniami okulistycznymi — niektóre wskazywały na niewielki wzrost ryzyka NAION, a inne nie wykazały go wcale.

Hove podkreśla, że wszelkie potencjalne ryzyko należy zestawić z dobrze udokumentowanymi korzyściami wynikającymi z terapii GLP-1, do których należą: poprawa kontroli poziomu cukru we krwi, znaczący spadek masy ciała oraz obniżenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

— Właściwą reakcją na te badania powinna być czujność i monitorowanie, a nie bicie na alarm — podkreśla.

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

Przypominamy rozmowę opublikowaną 18 listopada 2025 r.

Newsweek: Ozempic to lek cud. Bierzesz go i koniec problemów z otyłością. To prawda?

— Nie ma cudownych leków. Efekty ozempicu rzeczywiście są piorunujące, zastrzyki to rewolucja w leczeniu choroby otyłościowej. Ale osoby, które myślą, że to magiczna różdżka, są w błędzie. Żaden lek nie sprawi, że otyłość zniknie na zawsze, bo to choroba przewlekła, wymagająca uważności do końca życia. Ja, mimo że ważę w normie, identyfikuję się jako osoba z chorobą otyłościową. Cały czas choruję, tylko aktualnie jestem w remisji. Nie wystarczy powstrzykiwać substancję przez sześć miesięcy, przegłodzić się, a potem wrócić do swoich dawnych przyzwyczajeń — to tak nie działa. Bez zmiany nawyków i głębokiej pracy nad sobą waga będzie wracać, bo organizm dąży do najwyższej masy, jaką poznał. A leki to tylko wsparcie w powrocie do zdrowia.

Niektórzy pacjenci biorą leki i dalej się objadają, bo myślą, że mają parasol ochronny. Ale bez odpowiedniego podejścia leki tylko rozhuśtają organizm. Są ludzie, którzy w kółko chudną i tyją. Biorą leki, ale nie zmieniają stylu życia. Mówią: jadę na wakacje, żeby pojeść, potem wejdę na leki, zrzucę i już. To może mieć koszmarne skutki dla organizmu. Lek to supersprawa, ale dla osób odpowiedzialnych, które nie będą się nim bawić, tylko stosować zgodnie z zaleceniami. Mówimy o lekarstwie, nie kosmetyku upiększającym.

Jak to jest mieć efekt jo-jo?

— Bardzo deprymujące, emocjonalnie drenujące doświadczenie. Człowiek, który wraca do wagi, często ma poczucie, że jest nieudacznikiem. Pacjenci rozumieją to jako swoją słabość. A prawda jest taka, że statystyki są nieubłagane — nawroty tej choroby zdarzają się w 80-95 proc. przypadków. Kiedy ktoś zredukuje masę ciała, często wraca do niezdrowych nawyków. Także dlatego wiele osób boi się odstawienia leków. Bo co zrobią, kiedy znów dopadnie je niepohamowany apetyt? Leki pozwalają ludziom trzymać kontrolę. Bez nich znowu jest się malutkim wobec głodu.

Najgorsze dla pacjentów po nawrocie jest wyjście do znajomych, rodziny. Po odtrąbieniu wielkiego sukcesu nagle wracasz i jesteś taka sama jak przed redukcją. To zawstydza i upokarza. Pojawiają się złośliwości. Ludzie po nawrocie często przestają wychodzić z domu — znam z gabinetu historie, gdy ktoś nie poszedł na ślub siostry, na pogrzeb dziadka, na spotkanie klasowe po latach, bo znów przytył i tak bardzo się tego wstydził. Często nawrót idzie w parze z depresją.

Czy to jest tak jak z chorobą alkoholową, kiedy ktoś przestaje pić, a potem znów zaczyna? I mówi: nie dałem rady, byłem za słaby.

— Ludzie często nie mają świadomości, że to choroba, którą ciężko kontrolować. Myślą, że wrócili przez lenistwo, nieudacznictwo. "Dobre rady" i body shaming pojawiają się od razu. Nikt nie ma do nikogo pretensji, jak ponownie zachoruje na zapalenie płuc albo będzie miał nawrót choroby nowotworowej. Nikt nie mówi: "Znów się leczysz, naprawdę?". Ale jak jest nawrót otyłości, to się na taką osobę patrzy z pobłażaniem. Nie chcesz wiedzieć, jak się czuje człowiek, widząc takie spojrzenia.

Ale nawrót to nie jest porażka, to dowód na to, jak perfidna jest otyłość. Wiele osób nie jest w stanie utrzymać wagi, kiedy cały organizm chce tyć. To wymaga nieustannej pracy nad sobą. Do utrzymania wagi trzeba siły, wytrwałości, niektórzy mówią, że utrzymanie jest trudniejsze niż redukcja.

Ludzie mówią: zacznij brać ozempic, pozbądź się problemów. A potem się okazuje, że wcale tak nie jest.

— Jest sporo dezinformacji przez to, że mówi się, iż to lek cud. Ludzie chcą się łapać każdej nadziei, wolą posłuchać celebrytki, która opowiada głupoty, niż lekarza, który powie, że to nie jest lek, to wsparcie w ciężkiej pracy. Pacjenci często liczą, że ten lek zabierze im zbędne kilogramy i one już nigdy nie wrócą. Powtarzam pacjentom, że i tak trzeba pracować nad zmianą nawyków i zmienić całkowicie podejście do swojego ciała oraz jedzenia. Już na zawsze.

Lekarze coraz częściej mówią, że są osoby, które będą musiały brać leki do końca życia. Pacjenci martwią się, czy dadzą radę finansowo i jaki będzie długofalowy wpływ tych substancji na organizm. Warto pójść do specjalisty od choroby otyłościowej i przedyskutować wszystkie za i przeciw.

Zastrzyki, o których mówimy, leczą chorobę otyłościową, ale nie zawsze hamują zaburzenia odżywiania. Jeśli ktoś je np. ze stresu, to nawet pomimo sytości będzie się objadał. Wtedy nawrót może się pojawić nawet na lekach.

Kiedy postanowiłaś zacząć brać leki?

— Sporo przytyłam w pandemii. Poszłam do lekarza, on mnie zapytał, ile ważę. "Na oko 120 kg". "Chciałaby pani". Weszłam na wagę i okazało się, że ważę prawie 150 kg. Bałam się, że zachoruję na covid, wtedy się mówiło, że osoby z dużą masą ciała dużo ciężej przechodzą tę chorobę, częściej umierają. Dotarło też do mnie, że choroba otyłościowa z roku na rok się u mnie pogłębia. Pal licho, że nie mieściłam się w ubrania, ale zaczęłam nie mieć siły na nic. W którymś momencie męczyło mnie nawet siedzenie w fotelu, najwygodniej było mi leżeć. Wysiadanie z samochodu, wejście po schodach — proste czynności kosztowały mnie masę wysiłku. Jeden lekarz powiedział: "Albo pani schudnie, albo szybko umrze".

Takie słowa bierze się na poważnie?

— Pocieszasz się: dobra, ludzie jakoś żyją. Tak jak osoby palące mówią sobie, że przecież Maria Czubaszek paliła i żyła długo. Nie chcesz tego przyjmować do siebie. Poszłam do innego lekarza, który mi powiedział o zastrzykach niwelujących łaknienie. Pomyślałam, że spróbuję. Miałam mądrą diabetolog, która powiedziała: "Musi się pani nastawić na bardzo ciężką pracę. Jeśli nie zrobi pani z tego swojego projektu życia, to nic z tego nie będzie". Jakoś to do mnie trafiło, uwierzyłam, że nie jestem z tym sama. Brałam zastrzyki, starszej generacji niż ozempic. Na początku bardzo pomagały, ale z czasem przestały działać. Szybko zrzuciłam pierwsze dwadzieścia parę kilogramów, a potem wszystko zwolniło. Próbowałam zwiększyć dawkę, zmieniałam miejsce wkłucia. Niewiele to dało. Wrócił apetyt. Nieważne, czy wzięłabym zastrzyk, czy nie — głód mnie nokautował.

Leki przestały działać. I co?

— Postanowiłam całą energię poświęcić na to, żeby chociaż nie przytyć. Dietetycy uważają, że udało mi się tak dużo zrzucić być może dlatego, że mój organizm nie jest wytrenowany w tyciu i chudnięciu. To była pierwsza w moim życiu redukcja z prawdziwego zdarzenia. Zaczęłam chudnąć, mimo że leki nie działały. Czułam znowu ten megagłód, ale zaczęłam się sobą opiekować. Wprowadziłam sport, ruch, dużo aktywności. I zaczęłam spalać. W sumie zredukowałam ponad 75 kg. Ale miałam momenty, kiedy gorzej się czułam i chciałam wrócić do leków, próbowałam też tych nowszych, ale doświadczałam zbyt wielu efektów ubocznych.

Jakich?

— Mdłości, nudności, niespodziewane zasłabnięcia. Jest wiele efektów ubocznych, ale to nic w porównaniu z głodem. Kiedy leki działają, możesz się wreszcie skupić na innych sprawach. Często to pierwszy raz w życiu bez nieustannego głodu. Bez leków zjesz obiad i dalej jesteś głodny, nie czujesz sytości, głód jest non stop. Zdrowy człowiek zje śniadanie i już. A człowiek z otyłością myśli, że jak nie zje czegoś jeszcze, to się rozpadnie. Leki to poczucie niwelują. Na ten głód mówi się food noise. Nigdy nie znika, jest jak syrena alarmowa. Spokój przychodzi dopiero wtedy, gdy ledwo się ruszasz z przejedzenia. Ale wtedy masz poczucie winy, czujesz się przegrywem. Jedno uczucie przechodzi w drugie. Albo głód, albo wstyd. Większość pacjentów z otyłością drugiego, trzeciego stopnia — ja miałam trzeciego — bez leków praktycznie nie ma szans. Gdyby nie leki, byłoby mi bardzo trudno schudnąć. Nie wiem, czy nauczyłabym się tak dobrze odżywiać, hamować zachcianki. Nie dałabym sobie rady z tak gigantycznym głodem. Nie wyćwiczyłabym w sobie dyscypliny. Ale jeśli zacznie mi wracać waga i mentalnie wysiądę — na pewno wrócę do leków. Nie wstydzę się o tym mówić, to żaden wstyd brać leki.

A jaką masz pewność, że skoro raz przestały działać, to teraz zadziałają?

— Dziś mamy substancje o wiele mocniejsze, te najlepsze dają efekty porównywalne z chirurgią bariatryczną. Nie brakuje osób, które powiedzą: jak masz silną wolę, leki są niepotrzebne. To tak jak z osobami z depresją, którym się mówi: idź na spacer, pogadaj z przyjaciółką, to ci pomoże. Nie pomoże. Jeśli ktoś choruje na depresję, potrzebuje profesjonalnego wsparcia. Ozempic i inne analogi, jeśli je bierzesz mądrze, dadzą ci szansę, żeby się nauczyć innego trybu życia. Na lekach wyćwiczyłam choćby to, żeby nie jeść po określonej godzinie, nie objadać się.

Jak wygląda życie w podstawówce, liceum dziewczyny, która jest duża?

— Jako licealistka miałam dużo przyjaciół i czułam się dobrze w swoim ciele. Ale wcześniej bywało ciężko. Fatfobia, której doświadczyłam w podstawówce, to był dramat. Byłam wyzywana, szarpana, opluwana przez chłopców ze starszych klas. Jedna dziewczynka w przedszkolu mówiła, że nie będzie się ze mną bawić, bo jestem gruba. Byłam odrzucana przez rówieśników. To było trudne: w szkole ataki, a w domu umierająca na raka mama. Ja się nie skarżyłam, próbowałam to jakoś znieść. Fatfobia ciągnęła się za mną do piętnastego roku życia. W czasach podstawówki bałam się wracać do domu, chłopcy szli za mną, popychali mnie, podstawiali nogę. To były inne czasy, nie było social mediów. Teraz jest jeszcze gorzej. Szkalowanie w internecie jest normą. Bez przerwy dostaję e-maile od ludzi o przemocy, której ofiarą padali lub padają w szkołach. O osamotnieniu. O tym, że się jest zawsze pomijanym, odrzucanym, gnębionym. Jest jeszcze nowe zjawisko. Ponieważ istnieją leki na otyłość, fatfobia bywa jeszcze gorsza, presja na szczupły wygląd wzrasta.

Co byś zrobiła, gdybyś teraz przytyła 20, 30 kg?

— Moi pacjenci czasem dowcipkują: "Pani Kasiu, jak pani przytyje, to ludzie panią zlinczują". Pacjenci pamiętają mnie z mediów z tamtych lat i jestem dla nich nadzieją, że redukcja może się udać. Jakbym przytyła, to może by pomyśleli, że im też się nie uda. Ale też dla wielu pewnie byłby to powód do kpin.

A dla ciebie?

— Jeśli tylko zacznie się proces nawrotu, to mam wszystkie narzędzia: dietetyczne, psychologiczne, ale też farmakologiczne, żeby go zatrzymać. Zrobię wszystko, bo wiem, że życie w normie BMI to jest wielki komfort, spokój w sercu. Nie dam sobie tego odebrać tak łatwo. Patrzę na moje stare zdjęcia i oprócz roześmianej Kasi, widzę tę straszną chorobę. Czasami myślę wtedy: obiecuję, że będę o ciebie dbała, zrobię wszystko, żeby ta choroba nie wróciła.

Córka Kaśki nigdy nie była otyła. Miała nadwagę, to fakt. Za małą, żeby jej to robiło fizyczną krzywdę, ale w sam raz, żeby ją przeorało psychicznie. Normalne, że w siódmej klasie dziewczyny chcą się podobać. Tańczą hip-hop, zaczynają się malować, chodzą na pierwsze randki. W tym wieku, niezależnie od pokolenia, pojawiają się te same teksty: "Jezu, ale jestem gruba". Rzucają je do swoich odbić w lustrze wcale nie te pulchne dziewczyny. Tylko te szczupłe.

Pulchna dziewczyna jest jak bohaterka drugiego planu w filmie. Zawsze w chłodnym cieniu gwiazdy. Kaśce, która też była pulchną dziewczyną, serca pęka na myśl, że jej Marysia mogła się czuć we własnym życiu jak bohaterka drugiego planu. To dlatego się zgodziła na Wegovy. To taki Ozempic, tylko dopuszczony od dwunastego roku życia. Lekarz przepisał, choć chyba nie powinien. Bo Marysia wcale nie była gruba. Ale się czuła.

Dzieci na lekach na odchudzanie. "Miała efekty uboczne, nieprzyjemne to dla niej było"

— Proszę włączyć zdrowy tryb życia — mówił lekarz. — Kiedy już córka zredukuje kilogramy, proszę odstawić lek. Zdrowego trybu życia proszę nie odstawiać.

Rzuca jeszcze: — Tutaj jest lista możliwych efektów ubocznych. Biegunki mogą się zdarzać, wymioty, uczucie słabości, zwłaszcza na początku. Proszę przyjść, jakby się coś poważniejszego działo.

O bulimii nie wspomniał, bo lek nie powoduje bulimii. Bulimię powoduje strach przed tym, że zrzucone kilogramy wrócą i wszystko na nic. Lek zadziałał, Marysia zrzuciła siedem kilogramów. Kaśka uznała, że wystarczy. Ale Marysia nie.

— Miała efekty uboczne, nieprzyjemne to dla niej było. Wychodziłyśmy na miasto, mnie takie wyjścia strasznie cieszą, bo wiem, że za chwilę córka już nigdzie ze mną nie będzie chodziła, a ona ani ciastka, ani nic, a jak kawa, to czarna, gorzka. W końcu mówię jej: dość, odstawiamy lek, już się nauczyłaś inaczej jeść, to teraz własnymi siłami. A ona w płacz. Że dlaczego chcę jej to zrobić. Parę tygodni później pierwszy raz zobaczyłam, jak zmusza się do wymiotów.

— Wszystkie gwiazdy mają dziś ozempicowe sylwetki, a dzieciaki, które je obserwują na Instagramie, chcą być takie same — dodaje Klaudia. Ma syna i córkę. Jedenaście i trzynaście lat. Oboje ze skłonnością do tycia. — Ozempic jest normalnym tematem szkolnych rozmów. Przychodzi Helena ze szkoły i mówi, że mama Amelki obiecała jej, że jak Amelka skończy piętnaście lat, to będzie mogła zacząć brać. Co Amelkę trochę wkurza, bo ona się nie może doczekać i by chciała już. Czy Amelka ma nadwagę? W sumie to nie.

Albo inna sytuacja: siedzą dziewczynki pod szkołą i jedzą batoniki, czekoladki, czipsy i co tam jeszcze. I rozmowy: "Jezu, przytyję". "Ale jak przytyję, to sobie załatwię Wegovy".

— Buduje się na tym absurdalną rywalizację. "Moja mama mi pozwoli brać leki, a twoja nie". "A twojej nie będzie stać". I tak dalej — opowiada Klaudia. — Tylko w ostatnim miesiącu miałam w domu dwie awantury, bo młoda się wściekała, że jej nie chcę zaprowadzić do lekarza po leki i co ze mnie za matka.

— Problemem jest coraz większa moda na Ozempic wśród osób, które są szczupłe — mówi psycholożka i psychoterapeutka Katarzyna Kucewicz. — Wraca anoreksja, świat znów zachwyca się chorobliwie szczupłymi sylwetkami. Wszyscy chcą się upodabniać do gwiazd, a gwiazdy są coraz szczuplejsze, często z ogromną niedowagą. Powrót takiego ideału sylwetki jest przykry, niebezpieczny. Dzieci też to widzą, często u własnych matek. Matki mówią córkom: "Nie jedz tyle, bo utyjesz i będziesz gruba, nieładna. Będziesz miała gorzej w życiu". Z troski mówią, ale nie są świadome, jak wielką krzywdę mogą zrobić takie słowa.

Kucewicz tłumaczy, że rodzice budzą w dzieciach obsesję kontroli, poczucie: jestem nie taka, jak trzeba. Trzeba podchodzić z ogromną delikatnością do redukcji masy ciała u dzieci, żeby nie wpędzić ich w zaburzenia odżywiania. Co z tego, że matka odchudzi córkę, jak ona potem całe życie będzie miała problemy. To bardzo częsty model: matka przykładająca ogromną wagę do wyglądu i córka, która ma z tego powodu zaburzenia odżywiania. — Mam wiele pacjentek, które odnoszą sukcesy zawodowe, mają super życie prywatne, są piękne. A mówią na terapii: "czuję się ze sobą dobrze maksymalnie do rozmiaru 36, powyżej tego staję się nikim". One to wyniosły z domów — dodaje psychoterapeutka.

Basia: wśród koleżanek Ozempic jest częstym tematem rozmów

Baśka dobrze wie, jak to jest być "grubą dziewczyną". To ta, która jest zawsze w cieniu swojej szczupłej przyjaciółki z klasy. Która się uśmiecha i kiwa głową, kiedy ta drobniutka, szczuplutka Calineczka opowiada o swoim pierwszym chłopaku, pierwszej randce w kinie, pierwszym trzymaniu za rękę i pierwszym pocałunku. Gruba dziewczyna bardzo szybko dowiaduje się, jakie są zasady. Że jej szczupłe koleżanki przeżywają swoje piękne przygody, a ona je tylko ogląda, słucha o nich. I marzy, że i jej kiedyś przytrafią się takie wspaniałe przeżycia. Ale się nie przytrafiają. Albo jeszcze gorzej: jak się przytrafią, to potem wszyscy są zdumieni: jak to, ktoś cię chciał?

— Ja miałam strategię na żartownisię. Śmiałam się sama z siebie, opowiadałam dowcipy o sobie i swoim grubym ciele. Pierwsza rzucałam okrutne żarty o grubasach i śmiałam się z nich najgłośniej, żeby nikt tego okrucieństwa nie przebił. Ale przecież bolało mnie to wszystko strasznie. Schudłam na studiach, wjechałam w sport, dietę, zdrowy tryb życia. Do dziś mnie to bardzo dużo kosztuje, dwukrotnie w ostatnich dwóch latach brałam Mounjaro, żeby to tylko nie wróciło.

Córka Basi ma czternaście lat i jest szczupła. Nie zawsze tak było. — Jak ja się bałam, że będzie musiała przechodzić przez to samo, co ja. Popełniłam masę błędów z tego lęku. Upominałam ją, żeby nie jadła słodyczy, zapisywałam na zajęcia sportowe. Być może odebrałam jej część dziecięcej beztroski. Natomiast wśród jej koleżanek Ozempic jest częstym tematem rozmów. "Jak tylko przytyję, będę brała analogi". Pogarda dla otyłości jest chyba jeszcze większa niż kiedyś, choć przecież dziś jest znacznie więcej dzieci zmagających się z tą chorobą. Ale skoro jest cudowny lek, to trzeba być już prawdziwym looserem, żeby mieć nadwagę, prawda? Znam matki, które podają swoim córkom Ozempic bez konsultacji z lekarzem. Żeby nie przytyła na wakacje, żeby się zmieściła w ubrania. Chodzą wychudzone, ciała mają przemęczone nadmiarem siłowni. Jest przekonanie, że jak masz córkę z nadwagą, to źle o tobie świadczy. Jesteś złą matką, nie dbasz o dziecko. Ich dzieci są wytresowane do chudości.

Kiedy dziecko walczy z otyłością. "Do dziś mam żal, że nie zareagowałam"

Elżbieta Brzozowska, współzałożycielka Fundacji Zdrowie i Edukacja Ad Meritum, od ponad dwudziestu lat angażuje się w kampanie promujące zdrowy styl życia, a od kilku lat w edukację na temat leczenia choroby otyłościowej, z którą zmaga się i ona, i jej córki. Sama przeszła operację bariatryczną sześć lat temu i schudła ponad 50 kg.

— Choć badania pokazują, że na otyłość u dzieci ma głównie wpływ styl życia, to coraz więcej wiadomo też o genach, które mogą warunkować predyspozycję do otyłości — opowiada. "Zobaczysz — powiedziała kiedyś jej najstarsza córka Małgosia — kiedyś odkryją, co jest powodem tego, że my wszyscy już w pierwszych klasach podstawówki tak się zaokrągliliśmy".

— Pamiętam, jak mój ojciec mówił mamie: "Uważaj na Elę, bo wchodzi w ten wiek, w którym ja bardzo przytyłem". Uważanie nic nie dało.

Każde z dzieci Brzozowskiej przeszło przez etap otyłości. Jej młodsza córka, Zosia, miała poczucie niesprawiedliwości: "Czemu dzieci się śmieją, dokuczają? — pytała. — Dlaczego chude koleżanki mogą jeść słodycze, a ja nie?".

— Dzieci bywają okrutne, nie myślą, czy sprawią przykrość — mówi Brzozowska. — Moje córki słyszały straszne słowa: "świnia na horyzoncie", "opuchnięty chomik". Zosia sama o sobie mówiła, że jest dziwolągiem. Pamiętam, jak z drugą córką, Basią, byłyśmy na pobieraniu krwi. Pielęgniarka nie potrafiła się wkłuć. "O matko, rączki jak pączki. No, nie pobiorę". Basia miała pięć, może sześć lat. Do dziś mam żal, że nie zareagowałam.

— Mam marzenie, mamo — mówiła Zosia — żeby kiedyś wymyślili taką maszynkę, która sprawi, że schudnę.

"Dziecko myśli, że ten lek to czarodziejska różdżka"

— Też miałam takie marzenia — wspomina Elżbieta Brzozowska. — Byłam bezsilna wobec tego wszystkiego. Ja sama od dwóch lat przyjmuję Mounjaro, dzięki czemu zawróciłam nawrót otyłości po czterech latach od operacji. Wiem, jak działają analogi — w końcu nie ma ciągłego apetytu, pojawia się uczucie sytości. Zosia też dostała lek, przez rok schudła 10 kilo. Jest w Programie Leczenia Otyłości w Centrum Zdrowia Dziecka, gdzie pracuje z lekarzami, dietetykiem, psychologiem i fizjoterapeutą. Powiedziała: "mamo, już nie jestem dziwolągiem".

— U dzieci jest ten sam problem, co u wielu dorosłych, część osób myśli, że lek to czarodziejska różdżka, która rozwiąże wszystkie problemy i nic więcej nie trzeba robić — mówi Katarzyna Kucewicz. — Tymczasem lek jest tylko jedną ze składowych redukcji. Jeśli lekarz zaleca leki, można i warto je stosować, ale tylko po to, by wspomóc pracę nad całkowitą zmianą stylu życia. Dziecko musi się zdrowo odżywiać, mieć dużo ruchu. Jakiś czas temu poznałam historię rodziny — wszyscy byli na analogach: mama, tata, dziecko też. Nie pomogło, uznali, że muszą mieć rodzinną lekooporność. A dalej jedli w restauracjach i kawiarniach.

Kucewicz — autorka m.in. książki "Waga z głowy" — sama od dziecka zmaga się z chorobą otyłościową.

— Takie dzieci są wytykane palcami, ośmieszane, dyskredytowane. Czują się odmieńcami, gorsze, pomijane. Słyszą rzeczy, które zostają w pamięci do końca życia. To zabiera bardzo dużo pewności siebie, otwartość, wszystko. Ciało powinno być domem, bezpiecznym miejscem. Jeśli nie jest, to dziecko nigdzie nie czuje się bezpiecznie, zaczyna nienawidzić swojego ciała, siebie, wszystkiego dookoła. To są straszne rany, ale ich nie zadaje otyłość, tylko fat fobia. Był czas, że myślałam, że to się skończy. Że fat fobia u dzieci jest przeżytkiem, że moda jest bardziej inkluzywna, język się zmienia, świadomość. Tak się nie stało. W szkołach dalej jest potworna przemoc.

— Czy gdybyś dziś mogła podać dwunastoletniej sobie lek w rodzaju Ozempicu zrobiłabyś to?

— Gdyby lekarz zobaczył moją historię medyczną, współistniejące choroby, gdyby stwierdził, że warto, to jak najbardziej. Lek pomaga opanować apetyt, który nie ma podłoża emocjonalnego, tylko jest związany z nieprawidłowym działaniem hormonów. Gdybym wtedy dostała taki lek i tym samym szansę na zdrowe życie, to by było dla mnie zbawienie. Uniknęłabym wielu przykrości.

Wyobraźmy sobie siedmioletnie dziecko z chorobą otyłościową. Idzie do szkoły, gdzie być może będzie się zmagać z przemocą rówieśników, zapewne usłyszy rzeczy, które je do końca życia poranią. I ono może dostać lek, który może mieć jednak poważne konsekwencje zdrowotne. Co jest mniej szkodliwe?

— To jest dylemat, który powinniśmy oddawać w ręce specjalistów — mówi Kucewicz. — Lekarze nie powinni przepisywać leków lekką ręką. Ale są sytuacje, w których powinni. Pamiętajmy, jakie szkody powoduje otyłość. Ona sama nie wyhamuje, nie cofnie się. Jeżeli nie wspomożemy dziecka, będzie ono coraz bardziej niesprawne, coraz bardziej chore. Choroba będzie dawała coraz więcej powikłań. Otyłość jest niebezpieczna. Pytanie, co jest bardziej niebezpieczne: otyłość czy lek? Badania zdają się potwierdzać, że otyłość.

Rozmawiałam ostatnio ze znajomym lekarzem. Opowiedział mi taką historię: przychodzi pacjentka i mówi: "Córce się zbliża komunia, może by jej dać ze dwa razy zastrzyk, żeby się dopięła w sukience?". Lekarz to potraktował jak żart, ale czy to był żart? Skoro coraz więcej osób korzysta z analogów, żeby sobie zrobić bikini body na wakacje, to jaki problem, żeby robić to dzieciom? Wstrzykujesz lek, przez dwa tygodnie nie masz apetytu, zrzucasz trzy kilo. I masz bikini body. A w dziecięcej wersji: komunia body. Mnie, jako ekspertce, takie historie mrożą krew w żyłach.

— Leki nie są problemem. Robią to, po co zostały stworzone: pomagają zredukować wagę — wzdycha Baśka. — Problemem jest kompletnie szalona kultura, w której żyjemy. Tak samo jest z morfiną czy fentanylem. Do czego służą? Do znieczulania, narkozy, leczenia bólu. Niestety mogą też zmienić ludzi w narkozombie. Podobnie Ozempic. Masz chorobę otyłościową? Robisz sobie zastrzyki, a jak masz głowę na karku, to robisz to wszystko pod kontrolą lekarza, zmieniasz całe swoje życie i wszystko super. Ale możesz też — i to niestety nasza kultura zdaje się coraz bardziej promować — być osobą szczupłą, walić Ozempic i promować te swoje zapadnięte policzki i wklęsłe brzuchy. I tak się powoli zmieniamy w wychudzone zombiaki, za to z nadmuchanymi ustami i pośladkami. A nasze dzieci razem z nami.

Dzieci i leki na odchudzanie. Lekarz: narzędzie, które może pomóc w dokonaniu zmian

Dopiero gdy nie udaje się uzyskać poprawy przez zmianę sposobu jedzenia, trybu życia, pracę z psychoterapeutą nad funkcjami jedzenia w życiu dziecka, lekarze rozważają włączenie farmakoterapii analogami GLP-1. — Te leki pozwalają dać pacjentowi koło zamachowe do wprowadzania zmian, ponieważ czasowo — dopóki są stosowane — dają szybsze poczucie sytości i zmniejszają odczuwanie głodu — mówi prof. Michał Brzeziński z Kliniki Gastroenterologii Dziecięcej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, zajmującej się między innymi leczeniem dzieci z otyłością.

Pod opieką zespołu prof. Małgorzaty Myśliwiec w Klinice Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego w Gdańsku jest obecnie ponad 1000 dzieci z chorobą otyłościową, w tym ponad 250 leczonych farmakologicznie. Semaglutyd jest dopuszczony do terapii od 12. roku życia. — Niestety, dostęp do tej formy terapii jest ograniczony ze względu na brak refundacji niezależnie od stopnia otyłości czy obecności licznych powikłań — mówi prof. Myśliwiec.

Leczenie przynosi spektakularne efekty. — Dziecko, które po raz pierwszy wchodzi do gabinetu, jest smutne i ma zwieszoną głowę. I na kolejnych wizytach, gdy zaczyna redukować masę ciała, mieścić się w wymarzone spodnie czy sukienkę, widać tę różnicę na pierwszy rzut oka. Nawet nie musimy tego dziecka ważyć, bo widzimy, że ono wchodzi uśmiechnięte, zupełnie inaczej ubrane, wyprostowane, dzieci mówią, że wreszcie zaczynają podobać się sobie i — co na przykład dla nastolatków jeszcze ważniejsze — zaczynają być takie jak rówieśnicy — mówi prof. Myśliwiec.

Podobnego zdania jest prof. Brzeziński. — Analogi GLP-1 to efektywne narzędzie, które może nam pomóc dokonać zmian u chorego dziecka. Dlaczego więc mielibyśmy nie zaproponować go 40-kilogramowemu sześciolatkowi, 60-kilogramowemu dziesięciolatkowi czy piętnastolatkowi ważącemu 100 kg? Byłoby nieetyczne nie zaproponować im leku, który ma udowodnione korzystne efekty zdrowotne przy relatywnie niskim ryzyku powikłań w populacji pediatrycznej — mniejszym niż u dorosłych — argumentuje prof. Brzeziński.

Obecnie w Polsce, podobnie jak w innych krajach, na rynku leków na otyłość dominują leki zawierające dwie substancje — semaglutyd (Wegovy i Ozempic, z czego jednak tylko Wegovy może być przepisywany jako lek na otyłość niepowikłaną cukrzycą) oraz tirzepatyd, który w Europie sprzedawany jest pod nazwą Mounjaro, a w USA jako Zepbound. Zakończyły się właśnie pierwsze badania, które sprawdziły, która z tych substancji działa skuteczniej i ma mniej efektów ubocznych.

20 proc. mniej

Na wyniki badania o nazwie SURMOUNT-5 czekali i lekarze, i pacjenci, było to bowiem pierwsze profesjonalnie przeprowadzone badanie mające dać odpowiedź na pytanie, czy u osób z otyłością albo nadwagą, które nie mają jednocześnie cukrzycy, utratę wagi lepiej wspomaga semaglutyd czy tirzepatyd? Badanie zostało przeprowadzone przez naukowców z nowojorskiej uczelni medycznej Weil Cornell Medicine na zlecenie firmy farmaceutycznej Eli Lilly, producenta tirzepatydu. Firma ogłosiła na początku maja, że w trwającym 72 tygodnie badaniu jej produkt spisał się zdecydowanie lepiej.

Badanie SURMOUNT-5 objęło 751 dorosłych z otyłością lub nadwagą (BMI powyżej 27), ale bez cukrzycy. Połowa otrzymywała cotygodniowe zastrzyki tirzepatydu, a druga połowa cotygodniowe zastrzyki semaglutydu. Oba leki zwiększano stopniowo do dawki maksymalnej, która dla tirzepatydu wynosi 15 mg, a dla semaglutydu — 2,4 mg. Po upływie 72 tygodni różnica w utracie wagi w obu grupach badanych była duża — u osób przyjmujących tirzepatyd waga pokazała średnio 20,2 proc. mniej niż na początku badania (31 proc. grupy straciła co najmniej 25 proc. masy ciała), podczas gdy stosujący semaglutyd stracili średnio 13,7 proc. Oznacza to, że osoba ważąca 100 kg po zakończeniu kuracji tirzepatydem osiągnęła wagę 80 kg, a przy kuracji semaglutydem — 86,3 kg.

Bez litości dla tłuszczu trzewnego

U osób zażywających tirzepatyd doszło też do większej utraty centymetrów w talii (redukcja tłuszczu trzewnego) — ich obwód talii zmniejszył się średnio o 18,3 cm, a w drugiej grupie — o 13 cm. Tirzepatyd miał też mniej skutków ubocznych, zwłaszcza w postaci dokuczliwych dla pacjentów dolegliwości gastrycznych, które ogółem objęły 40 proc. pacjentów w obu grupach. W grupie leczonej tirzepatydem z powodu problemów trawiennych leczenie przerwało 2,7 proc. uczestników, a semaglutydem — 5,6 proc.

Na podstawie tych wyników można wnioskować, że w przypadku otyłości prostej, niepowikłanej innymi schorzeniami, generalnie lepszym wyborem jest tirzepatyd, czyli Mounjaro. Jednak o fachowy komentarz na temat badania i odpowiedź na najczęstsze wątpliwości trapiące osoby z otyłością przed rozpoczęciem kuracji analogami GLP-1 i GIP, poprosiliśmy prof. Alinę Kuryłowicz — endokrynolożkę i diabetolożkę ze Szpitala Orłowskiego w Warszawie, specjalizującą się w leczeniu choroby otyłościowej i jej powikłań, członkinię Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości.

Newsweek: Pani Profesor, czy można wierzyć badaniu sponsorowanemu przez producenta leku, który okazał się zwycięzcą?

Prof. Alina Kuryłowicz: Można. Badanie SURMOUNT-5 jest dobrze znane w środowisku lekarskim i naukowym, ma oficjalnie status badania klinicznego III fazy, jest zaprojektowane i przeprowadzone według wszelkich zasad obowiązujących przy tego typu badaniach. Jedyny jego mankament (ale ani firma Eli Lilly, ani badacze tego nie ukrywali) to w moim przekonaniu brak podwójnie zaślepionej próby. Oznacza to, że zarówno naukowcy, jak i uczestnicy badania wiedzieli, który z dwóch leków przyjmują.

To mogło wpłynąć na wyniki tego badania, ale raczej nie w znaczącym stopniu. Mamy już wyniki wcześniejszych badań, przeprowadzonych na chorych z cukrzycą i z otyłością, które dały podobny efekt, pokazywały, że tirzepatyd skuteczniej redukuje masę ciała. W środowisku medycznym nie byliśmy tym wynikiem zaskoczeni i myślę, że producent Ozempicu i Wegovy też nie był. Badania kliniczne wskazują jednak, że semaglutyd skuteczniej redukuje masę ciała przy dawkach wyższych niż maksymalna zalecana przez producenta. Przy odpowiednio zwiększonej dawce Ozempicu np. do 7,2 mg skuteczność obu leków mogłaby być porównywalna, autorzy badania musieli jednak zastosować się do maksymalnych dawek zarejestrowanych.

Dlaczego przy dawkach ustalonych przez producentów tirzepatyd działa skuteczniej?

— Zapewne dlatego, że jego działanie jest dwutorowe — oddziałuje on nie tylko na receptory hormonu sytości GLP-1, ale również podobnie działającego hormonu GIP. Mózg dostaje więc podwójny sygnał o sytości, a oddziaływanie na receptory GIP wspomaga też spalanie tkanki tłuszczowej.

Czy te leki są bezpieczne? W internecie można przeczytać mnóstwo artykułów o okropnych skutkach ubocznych Ozempicu czy Mounjaro...

— To są bardzo bezpieczne leki. Tak naprawdę jedyny rzeczywiście częsty skutek uboczny to problemy trawienne, nudności, wymioty, rzadziej biegunki, wzdęcia, ból żołądka. Wynikają one z faktu, że leki te spowalniają opróżnianie żołądka z pokarmu, wydłużając uczucie sytości, ale jednocześnie może to podrażniać wrażliwą błonę śluzową żołądka. Jeżeli ktoś źle toleruje te leki, to pomęczy się tydzień, dwa, trzy i potem ma już po prostu najzwyczajniej w świecie dość i przerywa terapię. Jednak u zdecydowanej większości pacjentów doświadczających tych objawów słabną one w miarę przyzwyczajania się organizmu do leku albo po prostu pacjenci przyzwyczajają się do tych objawów, uznając, że są one niewielkim kosztem za utratę wagi i lepsze zdrowie. Chciałabym podkreślić, że te objawy, choć dokuczliwe, nie są groźne.

A te groźne skutki uboczne?

— Cóż, w ostatnich latach wykazano, że mają miejsce niezwykle rzadko. To znaczy, okazało się, że to, co na przykład pojawiło się we wczesnych stadiach badań na rezusach — mowa tu o ryzyku nowotworów, zwłaszcza trzustki i tarczycy — w ogóle nie potwierdziło się w badaniach z udziałem ludzi. Często mówi się w kontekście tych leków o ryzyku zapalenia trzustki. I rzeczywiście, ono było zwiększone w przypadku wcześniejszych leków stosowanych u chorych na cukrzycę, ale już nowoczesne leki, jak Ozempic czy Mounjaro praktycznie nie powodują zwiększenia tego ryzyka. W badaniu SURMOUNT-5 zapalenie trzustki stwierdzono tylko u jednej osoby z 751, więc równie dobrze mógł to być zbieg okoliczności.

Stosunkowo częstym skutkiem ubocznym długoterminowego stosowania Ozempicu czy Mounjaro jest natomiast skłonność do kamicy żółciowej. Ale nie jest to ryzyko wywołane przez te akurat leki, tylko generalnie towarzyszy ono szybkiej utracie wagi, zwiększa się również w trakcie intensywnej diety redukcyjnej czy po operacjach bariatrycznych. Po prostu człowiek mniej je, dlatego pęcherzyk żółciowy opróżnia się rzadziej, a to predysponuje do powstania w nim złogów.

A czy leki te mają jakieś oddziaływanie na samopoczucie psychiczne?

— Przez ostatnie lata badano również potencjalny związek analogów GLP-1 z depresją i zwiększonym ryzykiem samobójstw, nie został on jednak potwierdzony. Ale warto pamiętać, że leki te oddziałują przecież na mózg, wyciszając uczucie głodu, ale też odbierając przyjemność tym osobom, dla których jedzenie było najważniejszym źródłem przyjemności. Dlatego tak ważne jest, aby przystępując do planu odzyskania prawidłowej masy ciała, zrobić remanent nie tylko w sposobie odżywiania, ale też "porządek w głowie" zwłaszcza odnośnie emocjonalnej roli, jaką odgrywa dla nas jedzenie. Bez tego, nawet jeśli schudniemy przy pomocy leków, które ułatwią nam wdrożenie zdrowej diety, to bez przepracowania swojej relacji z jedzeniem, znalezienia innych rzeczy, które sprawiają nam przyjemność, a w mózgu aktywują układ nagrody, będzie trudno nam utrzymać prawidłową masę ciała na dłuższą metę. Motywacja leci na łeb, na szyję, kiedy życie przestaje być przyjemne.

Właśnie, czy jeśli ktoś decyduje się na kurację analogami GLP-1 i GIP, będzie na nie skazany do końca życia?

— Niekoniecznie. Zazwyczaj po osiągnięciu celu próbujemy odstawić leki i jeżeli przez czas leczenia pacjent prawidłowo się odżywiał, pracował nad sobą, a nade wszystko utrzymywał wysoki poziom aktywności fizycznej, może się okazać, że waga pozostanie na stałym poziomie. Ale na pewno nie można wrócić do dawnych nawyków. Jeśli pacjentowi jest z tym trudno albo — jak w przypadku wielu osób chorujących na otyłość — ma on niedobór tych hormonów sytości, decydujemy się na wdrożenie podtrzymujących dawek leków długoterminowo, nawet do końca życia. To w końcu leki, które ratują zdrowie i życie, a nie trucizna.

Bo przecież piękniejsza sylwetka nie jest jedyną korzyścią ze stosowania tych leków, prawda?

— Oczywiście, że nie. W leczeniu otyłości nie chodzi tylko o utracone kilogramy. W tym leczeniu zależy nam przede wszystkim na poprawie jakości życia, leczeniu powikłań związanych z otyłością oraz zmniejszeniu śmiertelności. Na wyniki badań dotyczących tych aspektów, jeśli chodzi o tirzepatyd, trzeba jeszcze poczekać, ale w przypadku semaglutydu już takie badanie mamy. Badanie SELECT wykazało, że jest to lek ratujący życie, zmniejszający o 20 proc. ryzyko zawałów, udarów i śmierci z przyczyn sercowo-naczyniowych, a także o prawie 20 proc. ogólne ryzyko przedwczesnej śmierci.

A dlaczego aktywność fizyczna jest tak ważna przy kuracji semaglutydem czy tirzepatydem?

— Bo leki te mają jeszcze jeden skutek uboczny, o którym nie wspomniałam. One często działają aż za dobrze, czyli u niektórych osób spadek masy ciała jest bardzo szybki. A to wiąże się z tym, że w organizmie dochodzi nie tylko do utraty tkanki tłuszczowej, ale również mięśniowej. Na to sobie jednak nie możemy pozwolić. Mięśnie to nasz podstawowy "spalacz" energii i jeśli masa mięśni spada, spada też metabolizm, utrata kilogramów wyhamowuje, a jeśli odstawimy leki, może pojawić się silny efekt jojo.

Jak więc jeść i ruszać się przy kuracji tymi lekami, żeby efekt był jak najlepszy?

— Po pierwsze, mądre odżywianie. Trzeba pamiętać o regularnych posiłkach, nawet jeżeli w ogóle nie chce nam się jeść, a taki jest często efekt tirzepatydu i semaglutydu. Dieta musi być starannie zbilansowana pod względem odżywczym, warto więc zredukować ilość węglowodanów, a zwiększyć udział białka, które będzie budować masę mięśniową. Jeżeli chodzi o aktywność fizyczną, nie ograniczajmy się do ćwiczeń kardio, przy których łatwo spalić kalorie, jak marsze, pływanie czy rower. Koniecznie zaplanujmy też treningi siłowe, np. z obciążeniami na siłowni, które będą rozwijać mięśnie.

Czy po leki powinny sięgać tylko osoby bardzo otyłe?

— Absolutnie nie. Obecnie zarówno Wegovy, jak i Mounjaro możemy przepisywać nie tylko osobom z BMI powyżej 30, czyli z otyłością, ale również z nadwagą powyżej BMI 27 i współistniejącymi problemami wynikającymi ze zbyt dużej masy ciała, jak nieprawidłowy poziom glukozy czy bóle stawów. I ja uważam, że właśnie osoby z nadwagą powinny sięgać po leki jak najszybciej, jeśli nie dają rady schudnąć tylko za pomocą zmiany stylu życia. Nie ma co czekać, aż nadwaga zmieni się w otyłość, a problemy zdrowotne nasilą się. Poza tym, osoby z nadwagą reagują na leczenie semaglutydem czy tirzepatydem znakomicie, utrata kilogramów jest u nich szybka i trwała.

Skoro te leki są tak skuteczne i nie tylko odchudzają, ale także leczą czy zapobiegają wielu powikłaniom otyłości, nie powinny być refundowane? Przecież mogłoby się to okazać bardziej opłacalne niż leczenie cukrzycy, zawałów, zwyrodnień stawów…

— Ta dyskusja nie milknie w medycznym świecie, ale wiemy też, że przy obecnych cenach tych leków i powszechności problemów z otyłością żadnego państwa nie stać na to, żeby zafundować leczenie kilku czy kilkudziesięciu milionom ludzi jednocześnie. Tak samo jest w Polsce.

Ale jako Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości dyskutujemy z przedstawicielami Ministerstwa Zdrowia nad rozwiązaniami pośrednimi, na przykład refundacją dla osób przygotowujących się do operacji bariatrycznej albo czekających na operacje ortopedyczne jak wstawienie endoprotez stawów biodrowych czy kolanowych. Dla tych osób każdy utracony kilogram to większa szansa na powrót do sprawności po operacji. Chcielibyśmy stworzyć także sieć ośrodków leczenia otyłości, w których moglibyśmy przepisywać te leki z refundacją np. na rok i monitorować efekty, podobny system działa już w Szwajcarii.

Tak, dziś te leki są bardzo drogie i to fatalnie, że z tego powodu nie wszyscy potrzebujący mogą skorzystać z ich dobrodziejstw. Ale w testach są już nowe leki, za chwilę pojawi się ich na rynku tyle, że ceny wszystkich zaczną spadać. Taką przynajmniej mam nadzieję.

Newsweek: Jest trochę zamieszania z lekami na cukrzycę i otyłość, bywają stosowane niezgodnie z rejestracją…

Prof. Janusz Gumprecht: To niestety prawda. Cząsteczka semaglutydu została zarejestrowana pod nazwą ozempic do leczenia cukrzycy typu 2 i to w tej grupie osób powinna być stosowana, a pod nazwą wegowy jest zarejestrowana do leczenia otyłości, a także nadwagi u osób z co najmniej jednym współistniejącym schorzeniem związanym z nieprawidłową masą ciała, np. zaburzeniem gospodarki węglowodanowej (stan przedcukrzycowy lub cukrzyca typu 2), nadciśnieniem tętniczym czy chorobą sercowo-naczyniową.

Z kolei tirzepatyd, znany pod nazwą handlową mounjaro, jest zalecany w terapii cukrzycy typu 2 oraz redukcji masy ciała u osób z otyłością lub nadwagą z co najmniej jednym współistniejącym schorzeniem związanym z nieprawidłową masą ciała, tak samo jak wegowy. Obie wspomniane cząsteczki należą do grupy leków inkretynowych.

Leki te mają też różne dawki.

– Ozempic, dedykowany do leczenia osób z cukrzycą typu 2, stosowany jest w czterech dawkach od 0,25 mg do 2 mg, a dawka semaglutydu w leku wegowy, zarejestrowanym w celu kontroli masy ciała, ale bez cukrzycy, wynosi od 0,25 mg do 2,4 mg. Z kolei mounjaro, w terapii zarówno cukrzycy typu 2, jak i kontroli masy ciała, jest stosowany w sześciu dawkach od 2,5 mg do 15 mg. W przypadku każdego z wymienionych preparatów stosowanie zaczynamy od najniższej dopuszczonej dawki i stopniowo ją zwiększamy do dawki optymalnej.

Osoby, które chcą szybko schudnąć, często stosują od razu najwyższą dawkę.

– Absolutnie nie należy tak robić. Zaczynamy od dawki najmniejszej i sprawdzamy, jak pacjent reaguje, jakie jest jego samopoczucie, czy nie ma objawów niepożądanych, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego, jaki jest wpływ na masę ciała, a u osób z cukrzycą patrzymy także na stężenie cukru we krwi i wyrównanie metaboliczne. Jeśli wszystko jest w porządku, możemy stopniowo zwiększać dawkę leku do optymalnej. Należy pamiętać, że nawet najbardziej doskonałe leki, a o takich niewątpliwie rozmawiamy, nie są pozbawione działań niepożądanych.

W ulotce do leków są wymienione takie działania niepożądane jak zapalenie trzustki czy zawroty głowy.

– Działanie każdego leku jest ściśle monitorowane, a jego ulotka zawiera wszystkie działania niepożądane, które miały miejsce. Musimy mieć świadomość, że reakcja na każdy lek może się różnić u poszczególnych osób. U zdecydowanej większości moich pacjentów efekt jest bardzo korzystny i pozbawiony poważnych działań niepożądanych. Pacjenci czują się lepiej, obserwują zmniejszenie masy ciała, w konsekwencji zwiększa się ich aktywność i wydolność fizyczna, a to wpływa bardzo motywująco na stosowanie się do zaleceń, co w przypadku schorzenia przewlekłego jest bardzo ważne. Zalecenia dotyczą bowiem nie tylko przyjmowania leku, ale także zdrowej diety, aktywności fizycznej i wsparcia psychoterapeutycznego. Po raz pierwszy w historii farmakoterapia w zakresie redukcji masy ciała zbliża się do tej skuteczności, która dotychczas była zarezerwowana jedynie dla operacji bariatrycznych.

Ale są też pacjenci, którzy mimo przyjmowania leku nie chudną.

– Albo zmniejszają masę ciała, ale obserwowany efekt ich nie zadowala. Wtedy motywacja do kontynuowania terapii słabnie, zwłaszcza że w przypadku terapii choroby otyłościowej żaden z dostępnych preparatów nie jest refundowany. W takiej sytuacji musimy, wspólnie z pacjentem, zmodyfikować schemat leczenia. Ale są też osoby, które nadmiernie reagują na lek. Obserwowałem pacjenta, u którego zmniejszenie masy ciała było tak duże, że podejrzewaliśmy, czy schorzeniem współistniejącym nie jest choroba nowotworowa. Musieliśmy na pewien czas odstawić lek i przeprowadzić diagnostykę, aby to sprawdzić. Szczęśliwie okazało się, że była to reakcja na zastosowaną terapię, a nie nowotwór.

W jakich sytuacjach uzasadniona jest zmiana leku?

– Kiedy pacjent nie odczuwa spodziewanych efektów terapii, nie toleruje intensyfikacji dawki, bywa zniechęcony brakiem postępów leczenia, sfrustrowany. Miało być super, a nie jest. Z uwagi na ogromne zapotrzebowanie rynku na omawiane preparaty zdarzały się również sytuacje, kiedy jeden z preparatów lub niektóre z jego dawek były niedostępne i wówczas, aby utrzymać ciągłość terapii, byliśmy zmuszeni do zamiany.

Obecnie pacjenci nie mają już problemu z wykupieniem recepty?

– Aktualnie leki te są już dostępne, ale był taki okres, kiedy osoby z cukrzycą typu 2, które wymagały terapii tymi lekami ze względu na jednoznaczne wskazania do ich stosowania, nie były w stanie ich zdobyć. Wynikało to z niedostatecznej ich podaży, ale także ze stosowania tych preparatów przez osoby dla uzyskania efektu kosmetycznego, a nie w celu leczenia schorzenia przewlekłego i zapobiegania jego powikłaniom. Budziło to uzasadnione frustracje.

Wiele osób stosuje te leki też po to, aby lepiej się czuć, być bardziej sprawnym…

– Zgoda. Rozmawiamy o lekach, które zdecydowanie poprawiają jakość życia, dają pacjentom motywację do stosowania się do zaleceń, co jest bardzo ważne w przypadku schorzeń przewlekłych, ale należy mieć świadomość, że żadnych leków, nawet tych najbardziej zbliżających nas do ideału fizjologii, nie należy stosować bezkrytycznie, naciągając wskazania tylko dlatego, że wycinkowo dają one jakiś korzystny efekt. Nie wiemy przecież, czy dla tych osób leki te, stosowane poza wskazaniami określonymi w charakterystyce danego produktu leczniczego, są bezpieczne.

Nie przeprowadzono takich badań, a mimo to część osób się tym nie przejmuje. Nie mają ani cukrzycy, ani choroby otyłościowej, ale chcą zrzucić kilka kilogramów.

– Dla osób, które mają tylko kilka nadliczbowych kilogramów, kluczem do sukcesu powinna być przede wszystkim zmiana stylu życia, odpowiednia dieta, dbałość o prawidłowy rozkład posiłków w ciągu dnia i jakość spożywanych produktów, unikanie wysokokalorycznych przekąsek, ale także zwiększenie regularnej aktywności fizycznej. Nie twierdzę, że styl życia sam w sobie powoduje chorobę otyłościową, bo jest to proces zdecydowanie bardziej złożony i związany m.in. z zaburzeniem ośrodka łaknienia i sytości w ośrodkowym układzie nerwowym, ale brak odpowiednich zachowań jest istotnym czynnikiem stymulującym rozwój nadmiernej masy ciała.

Wiele z tych osób kupuje leki na otyłość i traktuje je jak antybiotyk. Sądzą, że wystarczy je przyjmować przez kilka tygodni, by rozwiązać problem nadmiaru kilogramów.

– Leki działają szybko i bardzo efektywnie. Tyle tylko że otyłość nie jest ostrym schorzeniem, jakim jest infekcja bakteryjna, na którą stosujemy antybiotyki, lecz jest to zaburzenie przewlekłe. Dawniej uważano, że należy jeść połowę, zamknąć na kłódkę lodówkę i otyłość minie. Obecnie takie rady mają charakter stygmatyzujący i wiemy, że nie przyniosą efektu. Podobnie jest z cukrzycą, ludzie są często zdziwieni, że zachorowali, a przecież nie spożywają nadmiernie cukru ani słodyczy.

Jak długo pacjenci będą musieli stosować te leki?

– Mówimy o terapii do końca życia. Bo aby nie było progresji choroby, efektu jo-jo i aby uniknąć powikłań, lek trzeba stosować cały czas. Możemy modyfikować dawkę, zmieniać lek, tak jak to robimy w każdym innym schorzeniu, ale terapia musi być kontynuowana, przy wsparciu psychologicznym i behawioralnym. Ludzie już wiedzą, że cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze to schorzenia przewlekłe, ale jeśli chodzi o otyłość, to wciąż jeszcze wiele działań edukacyjnych przed nami, aby zmienić świadomość społeczną w tym zakresie.

Wszystkich pana pacjentów stać na wykupienie recepty?

– Tu jest problem, bo refundacja jest inna niż zalecenia i rekomendacje. Ozempic jest refundowany tylko dla pacjentów z cukrzycą typu 2 i otyłością o bardzo wysokim ryzyku sercowo-naczyniowym, którzy są już leczeni innymi lekami przeciw hiperglikemicznymi [obniżającymi poziom cukru we krwi – red.], ale nie uzyskują odpowiedniego wyrównania metabolicznego, a zatem nie wszyscy, dla których ten lek jest rekomendowany, mogą mieć do niego dostęp. Mounjaro nie jest refundowany dla osób z cukrzycą typu 2. Również żaden z leków stosowanych w farmakoterapii otyłości nie jest refundowany. Jedyną formą refundowanego postępowania w otyłości pozostają operacje bariatryczne.

Jaka jest szansa, aby leki te były refundowane także dla osób otyłych, skoro wiadomo, że otyłość to nie defekt kosmetyczny, ale poważna choroba?

– Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości i Polskie Towarzystwo Diabetologiczne czynią starania, aby określić grupę pacjentów z chorobą otyłościową, dla których leki te byłyby refundowane. Mamy świadomość, że refundacja tych leków dla wszystkich osób z otyłością, choć optymalna, byłaby dla systemu ochrony zdrowia bardzo dużym obciążeniem. Szacuje się, że w naszym kraju liczba dorosłych dotkniętych otyłością sięga ponad 9 mln. Z drugiej jednak strony wiadomo, że otyłość wiąże się nie tylko z pogorszeniem jakości życia wynikającym z nadmiernej masy ciała, ale zwiększa ryzyko wystąpienia i progresji bez mała 200 schorzeń współistniejących. Prowadzi ona do wystąpienia zaburzeń metabolicznych, takich jak cukrzyca, chorób sercowo-naczyniowych, jak nadciśnienie tętnicze, udar mózgu czy zawał serca oraz – z czego nie zawsze zdajemy sobie sprawę – zwiększa zagrożenie depresją, predysponuje do wystąpienia choroby Alzheimera i demencji, powoduje też zaburzenia poznawcze i zwiększa ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych. Nadmierna masa ciała negatywnie wpływa na układ kostno-mięśniowy. Należy podkreślić, że osoby z otyłością nie umierają dlatego, że mają nadmierną masę ciała czy nieprawidłowe stężenie cukru we krwi lub wartość ciśnienia krwi w danym momencie, ale z powodu powikłań naczyniowo-narządowych, a każde z tych powikłań generuje koszty dla płatnika.

Może leki na otyłość powinny być dostępne bez recepty?

– Nie sądzę. Mówimy o lekach silnie działających, które mają wielokierunkowe działania, ale także określone przeciwwskazania, działania niepożądane. Nawet najbardziej doskonałe leki, a uważam, że leki inkretynowe są zbliżone do doskonałości, nie powinny być stosowane bezkrytycznie. Mamy różne wskazania nie tylko co do konkretnych leków, ale też co do stosowanych dawek. Wkrótce leków na otyłość przybędzie, badane są nowe cząsteczki budzące naszą dużą nadzieję, w tym także doustne leki inkretynowe. Zarówno cukrzyca, jak i otyłość to ogromne wyzwania dla społeczeństw i opieki medycznej. Na świecie ludzi otyłych jest prawie 1 mld, a z cukrzycą – 600 mln. Gros z tych osób ma powikłania, z powodu których ich oczekiwana długość życia może być znacznie krótsza niż reszty społeczeństwa. Efektywna i bezpieczna farmakoterapia schorzeń jest jedną z nadziei na poprawę tej sytuacji. Wśród coraz większej gamy dostępnych leków trzeba będzie dokonywać mądrych wyborów, aby dla każdego pacjenta uszyć optymalną terapię na jego miarę.

Prof. Janusz Gumprecht jest prezesem elektem Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, kierownikiem Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.

Normalni ludzie nie wiedzą, co to jest głód. Kiedy człowiekowi chce się jeść do tego stopnia, że ta myśl przegania wszystkie inne myśli. Martyna mówi, że to jest takie nieustanne przegrywanie. "Nie zjem, nie zjem. A jednak zjem". I wtedy to nie ma, że zje kanapkę albo batonik, tylko to będzie podwójny snickers, mars, czekolada i słone paluszki. A potem kanapka z serkiem feta, serem topionym, cheddarem, salami i awokado upchniętymi między dwoma kawałkami pszennej buły, podlanymi ketchupem i majonezem.

Człowiek się na to rzuca i żre, i się robi coraz bardziej pełny, i zaczyna do niego docierać, że znów się nie udało, człowiek mówi do siebie: "Żadnego z danych sobie słów nie jesteś w stanie dotrzymać". Jak Martyna się tak rzuca na to jedzenie, to przez chwilę czuje ulgę, ale zaraz przychodzi poczucie winy i porażki. Człowiek się za to potem nienawidzi. Więc jak nagle się pojawia cudowny lek, to człowiek bierze bez względu na wszystko.

1.

Katarzyna Kucewicz, psycholożka, psychoterapeutka, ma za sobą redukcję wagi o prawie 75 kg. – Gdyby nie zastrzyki, ta redukcja by się nie zaczęła – przyznaje. Przez większość czasu brała podobny do ozempicu, ale uchodzący za mniej efektywny lek saxenda. – W początkowym okresie schudłam 20 kg. Potem – to jest doświadczenie wielu pacjentów – zastrzyki przestały działać.

Kucewicz zwiększała dawkę, zmieniała miejsca wkłucia – i nic. Apetyt wrócił. – Na szczęście zdążyłam zmienić nawyki żywieniowe – mówi. – Choroba otyłościowa ma 95-procentowe ryzyko nawrotu. Nie zawaham się, żeby od razu wrócić do zastrzyków. Jak to jest chorować na chorobę otyłościową? Potworne nienasycenie. Ten głód, to poczucie, że musisz coś zjeść, są tak drenujące, że trudno jest cokolwiek robić. Ta ochota jest obezwładniająca.

– Trochę jak uzależnienie?

– Jeśli ktoś jest uzależniony od substancji chemicznej, to musi zachować abstynencję. A przecież nie da się zrobić abstynencji od jedzenia. Leki GLP-1 powodują, że to nieustanne myślenie o jedzeniu znika albo cichnie. Nagle masz ciszę w głowie. To jest taka ulga! My się na tych lekach czujemy jak zdrowi ludzie. Człowiek odzyskuje radość życia. Od dziecka nie czułam takiego spokoju.

Z czasem zastrzyki przestały działać. Im słabiej działały, tym bardziej rosła panika.

– Próbowałam się ratować ozempikiem, ale nie byłam w stanie znieść skutków ubocznych. Robiło mi się słabo. Zemdlałam w centrum handlowym, trafiłam na SOR. Bałam się tego. Ludzie mają biegunki, zaparcia, mogą być też zawroty głowy, problemy z koncentracją. Ale są też tacy, którzy czują się na nich świetnie. Skutki uboczne są uciążliwe, ale efekt, jaki dają u wielu osób, przyćmiewa wszystko. Ja miałam bardzo dużo efektów ubocznych, ale po raz pierwszy w życiu widziałam, jak mi waga spada. Dyskomfort nie miał dla mnie znaczenia, jak widziałam, że wychodzę z otyłości. Byłam w stanie wytrzymać wszystko, byle tylko zdrowieć.

2.

Chrystian i Kasia, oboje po lepszej stronie czterdziestki, przez siedem lat mieszkali w USA. Po powrocie Chrystian poszedł na badania. – Zrobiłem cały przegląd – mówi. Wyszedł początek nadciśnienia i insulinooporność. – Trochę się tego spodziewałem, bo od dłuższego czasu, jak tylko coś zjadłem, robiłem się senny. Waga? Na początku: 110 kg.

Lekarz zaproponował dwie opcje: ozempic albo mounjaro. Miesięczna kuracja tym drugim lekiem to koszt ok. 1200 zł. Przy wyższych dawkach może wyjść więcej.

– A ozempic jest tańszy – 400 zł miesięcznie – i bardziej znany. Lekarz powiedział, że to pewniejsze – opowiada Chryst. – Byłem zdziwiony, że w ogóle to dostaję. Mówię, że to przecież na odchudzanie, wszyscy celebryci na tym jadą. A lekarz, że utrata wagi to w sumie efekt uboczny.

– Trudno mu było powstrzymać łaknienie. Szliśmy do sklepu, a on po kryjomu wrzucał do wózka słodycze, słodkie napoje i tak dalej – wspomina Kasia.

Chrystian zaczął od najmniejszej dawki: 0,25 mg. Raz na tydzień trzeba sobie zrobić zastrzyk. – Trochę zadziałało: byłem mniej śpiący, miałem trochę więcej energii. Efektów ubocznych nie było.

– Ponieważ poszedł do lekarza na NFZ, włączyli mu z automatu konsultacje z dietetykiem – dodaje Kasia. – Powiedzieli, że sam ozempic to za mało, za tym musi iść zmiana nawyków, nauka prawidłowego żywienia. Kazali prowadzić dzienniczek żywieniowy. Pytali o aktywność fizyczną, na szczęście mamy w domu pitbulkę, która ma bardzo konkretne potrzeby spacerowe.

– Od grudnia miałem już siedem telekonsultacji z pielęgniarkami. Dzwonią, pytają, jakie ciśnienie, jaka waga. Na początku nic nie spadało, lekarz zwiększył dawkę, najpierw do 0,5 mg, potem do 1 mg. I wtedy zacząłem chudnąć. Zleciałem do 91 kg. Jakość życia? Zmiana totalna: nie śpię po posiłkach, nie rzucam się na żarcie. Zniknął mi ten wilczy głód, który mi towarzyszył przez lata, te napady rzucania się na słodycze, chipsy, cokolwiek. Im bardziej chudłem, tym bardziej zmieniała się moja dieta.

– Znamy dziewczynę, która też bierze ozempic, ale nie dostaje go od lekarza, tylko bierze od koleżanki, która ma recepty – mówi Kasia. – Typowo na schudnięcie. Nie robiła żadnych badań, nie chodziła do lekarzy, robi to ze sporym ryzykiem. Każdy lek daje skutki uboczne, tu często są problemy żołądkowe. Ale Chryst miał takie problemy od lat. Był moment, że tak się zażerał, że potem zwracał jedzenie. Więc nawet lekkie skutki uboczne leczenia to nic.

– Pojadę na ozempiku jeszcze jakiś czas, a potem zacznę schodzić – mówi Chryst. – Nie chcę tego brać w nieskończoność, poczekam tylko, aż nowy styl życia się trochę umocni. A potem będę sobie radził bez zastrzyków.

3.

Problem polega na tym, że to uśpienie głodu, to jak on znika, to chyba najpiękniejsza rzecz na świecie. Człowiekowi się chce latać ze szczęścia.

– Myślę, że kobiety mają bardziej przeje... – wzdycha Martyna. 38 lat, 165 cm, 58 kilo. Teraz. Bo bywało słabo. – Przytyłam w szkole średniej, dokładnie w momencie, kiedy młodej dziewczynie najbardziej zależy, żeby ją chłopcy zauważali. Żeby się podobała. Ja się podobałam. Ale pod koniec pierwszej klasy liceum zaczęłam tyć. Od tamtej pory moje życie było walką, której choćbym nie wiem, co robiła, nie potrafiłam wygrać. Miałam epizody bulimiczne, bywały momenty, kiedy zrzucałam wagę tak bardzo, że wyglądałam jak duch. Ale zawsze wracałam.

Cztery lata temu Martyna ważyła 90 kg. Chodziła na terapię, od której oczekiwała tylko tego, żeby się trochę mniej nienawidzić. Wielkich rezultatów nie było. W końcu lekarz zaproponował ozempic.

– Miałam większość działań niepożądanych z ulotki – uśmiecha się zza papierosa. – Nudności, biegunki, uczucia słabości, wzdęcia, zaparcia. Objawy pojawiały się i znikały. Ale to było nic. Jak ktoś się nie zmagał z otyłością, to tego nie zrozumie. Nie wytłumaczysz, jak to jest, kiedy się nagle czujesz, jakby ci oddali samego siebie z powrotem. Przez 20 lat marzyłam głównie o tym, żeby być niewidzialna. Żeby nikt nie widział tego, co ja widziałam w lustrze. Ale tego się nie dało ukryć. I nagle patrzę w lustro i myślę: "Ej. Jesteś całkiem ładna". I nagle mężczyźni mnie widzą. I mnie chcą. I ja sama siebie chcę – chcę być dla siebie dobra. Nie czuję tej całej nienawiści. Codziennie wchodzę na wagę, ze strachu, że to wróci.

Jak do tej pory wróciło raz. Kiedy już zrzuciła wagę, zdarzało jej się pomijać zastrzyk, bo jakaś jej część mówiła, że to tylko mała przerwa, można normalnie zjeść, pojechać na wakacje i sobie niczego nie odmawiać. Przytyła wtedy 20 kg. Ponowne schudnięcie było jeszcze trudniejsze niż za pierwszym razem.

– Obiecałam sobie, że nigdy więcej – mówi. Jest na maksymalnej dawce. A czasem na podwójnej. Znajomy lekarz ma do niej słabość i wystawia recepty. Do tego są receptomaty. Nie w każdym się uda, ale co chwila pojawiają się nowe, które dopiero wchodzą na rynek i starają się przypodobać pacjentom.

– Od tego się niby nie da uzależnić, ale czasem się czuję jak narkomanka. Czekam cały tydzień, kiedy wreszcie przyjdzie ten dzień, że sobie robię zastrzyk. Czasem robię częściej niż raz w tygodniu. Jakaś część mnie nawet się cieszy, jak potem ciągle mi się chce rzygać, jak latam do łazienki pięć razy dziennie.

"To znaczy, że chudniesz!" – mówi głos w jej głowie. Ten sam, który słyszała, jak miała bulimię.

4.

– Monitorujemy – to nasz obowiązek – wszystkie działania niepożądane ozempicu – mówi Wojciech Gryta, dyrektor do spraw relacji zewnętrznych firmy Novo Nordisk, producenta leku. – Są one zbierane, podobnie jak w przypadku wszystkich innych leków dostępnych na polskim rynku, przez EMA, Europejską Agencję Leków, a potem włączane do charakterystyki leku. Semaglutyd jest stosowany w Europie od 2018 r. To jest siedem lat, miliony pacjentów na świecie, dziesiątki tysięcy w Polsce. Niewiele jest na świecie leków, które są równie dobrze przebadane. Natomiast nie istnieje lek, który by nie miał żadnych działań niepożądanych.

– Czy można powiedzieć, że ozempic jest z całą pewnością lekiem bezpiecznym?

– O żadnym leku na świecie nie można czegoś takiego powiedzieć. Uzyskujemy pożądane działania kliniczne, ale u pacjentów mogą wystąpić także efekty niepożądane.

– Trzeba też pamiętać, że ozempic jest zarejestrowany w Polsce do leczenia cukrzycy typu 2, nie jest on lekiem na nadwagę i chorobę otyłościową – mówi Marta Daszuta z biura prasowego Novo Nordisk.

– Oczywiście każdy lekarz ma prawo przepisać ozempic poza wskazaniami, na zasadzie off label – dodaje Wojciech Gryta. – Większość leków w pediatrii jest tak przepisywana. Nie promujemy korzystania z ozempicu do leczenia nadwagi i otyłości. Do tych celów mamy inny preparat: wegovy.

5.

Wielu pacjentów Katarzyny Kucewicz zmaga się z chorobą otyłościową. Często skarżą się, że po jakimś czasie zastrzyki przestają działać.

– Niestety wiele osób traktuje ten lek jak magiczną różdżkę – mówi Kucewicz. – "Ozempic mi wyłączy apetyt, więc będę dalej jadła śmieciowe jedzenie, tylko mniej". Im więcej przetworzonego jedzenia, tym gorsze są efekty uboczne. Lekarze powtarzają, że musisz zmienić nawyki żywieniowe, wprowadzić aktywność fizyczną, w ogóle zmienić swoje życie, bo inaczej momentalnie będzie efekt z odbicia.

Niektórzy pacjenci mówią na ozempic: zastrzyki odchudzające. Odchudzą, a potem będzie można wrócić do starych przyjemności.

– Nie ma metody, która pozwoli na zredukowanie masy ciała i uchroni od nawrotów – wzdycha Kucewicz. – Nawet chirurgia tego nie zrobi. Miałam znajomą, która – kiedy ja zaczynałam redukować – szła na operację. Mówiła: po co ty się tak męczysz. Idź pod nóż i będziesz miała spokój. Ja się męczyłam trzy lata, a ona rzeczywiście bardzo szybko zredukowała wiele kilogramów. Ale już jest z powrotem te kilkadziesiąt kilo do przodu, bo żadna metoda nie zadziała bez zmiany nawyków.

– To musi być strasznie dołujące. Taki nawrót.

– Strasznie. To jest bardzo ciężka choroba. Mój organizm tylko czeka, żeby tyć, ja go muszę cały czas pilnować. A jednocześnie nie wpaść w obsesję.

Kucewicz opowiada, że zdarzają się pacjenci, którzy zaczynają stosować ozempic i podobne leki, bo chcą lepiej wyglądać w wakacje albo na ślubie. – Stosują to tak, jak kiedyś herbatki na oczyszczenie czy xennę. Objem się, a potem wezmę zastrzyki i się przegłodzę przez tydzień. Część pacjentów wpada w swoiste cykle bulimiczne. Objadasz się, a potem bierzesz ozempic. To jest rollercoaster dla organizmu. Pacjenci z zaburzeniami odżywiania miewają bardzo trudną relację z tymi lekami. Błagają o te zastrzyki, wymyślają różne historie, żeby je dostać. Bez zmiany nawyków, rozumienia, jak te leki działają, satysfakcja będzie tylko na chwilę.

– Sama tak robię – uśmiecha się Martyna. Dostaje recepty od znajomych lekarzy, pożycza od znajomych, zdarzało jej się nawet kupować na forach internetowych. – Ozempic zaczyna być trochę jak botoks. Wchodzisz do kawiarni, a tam wszyscy znajomi tacy szczupli. Mój znajomy kompletnie stracił zapał do diet, do zdrowego jedzenia i w ogóle zdrowego trybu życia. Tylko chodzi na siłownię, bierze mnóstwo białka i leki.

Martyna uwielbia czarny humor. Czasem sobie wyobraża, że za jakiś czas świat będzie pełen osób o naciągniętych czołach i policzkach, szczupłych i totalnie schorowanych, utrzymywanych przy życiu przez leki na wszystko.

– A ja będę przewodniczącą takich osób, oddział Śródmieście Południowe – wybucha śmiechem. – Po prostu sobie nie wyobrażam, żeby wrócić do dawnej mnie. Nawet już nie chodzi o te piep***** kilogramy. Tylko o to wycie w głowie. "Zjedz". "Zwymiotuj". "Jesteś obrzydliwa". "Potrzebuję ulgi". Myślę, że każdy w takiej sytuacji byłby w stanie wiele znieść, żeby już się tak nie czuć.

Naukowcy przeanalizowali wyniki zebrane od prawie 28 tys. osób, które korzystały z badań genetycznych na serwisie DNA 23AndMe i zgłosiły, że stosują leki z grupy GLP-1 na odchudzanie. W badaniu opublikowanym przez "Nature" poinformowali, że jeden z wariantów genetycznych był powiązany z większą utratą wagi, podczas gdy inne warianty wiązały się z występowaniem skutków ubocznych, takich jak nudności i wymioty.

Ozempic i genetyka

Niektórzy użytkownicy zgłaszali, że średnio tracili 10 proc. masy ciała, inni zrzucili aż 25 proc., a część z nich nie schudła wcale.

— Najbardziej uderzającym wnioskiem jest bezpośredni dowód na to, że DNA danej osoby bezpośrednio wpływa na to, jak jej organizm reaguje na leki odchudzające z grupy GLP-1 — powiedział współautor badania Adam Auton, wiceprezes ds. genetyki człowieka w 23andMe Research Institute, w e-mailu do "Newsweeka".

— Odkryte przez nas warianty genetyczne znajdują się w samych genach będących celami leków, GLP1R i GIPR, co stanowi niemal wzorcowy wynik farmakogenetyczny — dodał.

Jak działa Ozempic?

Ozempic, jeden z najpopularniejszych leków na odchudzanie, to semaglutyd — lek naśladujący działanie analogów glukagonu typu 1 (GLP-1), czyli hormonu wpływającego na apetyt i metabolizm.

Tymczasem inny lek na odchudzanie, czyli Mounjaro, naśladuje zarówno GLP-1, jak i polipeptyd insulinotropowy zależny od glukozy (GIP).

Organizm człowieka zawiera geny kodujące receptory dla GLP-1 i GIP. Odkryte przez naukowców konkretne warianty wpływały na to, jak pacjenci przyswajali te leki.

Auton nazwał dane genetyczne "ogromnie pomocnymi". — Piękno genetyki polega na tym, że natura przeprowadziła dla nas wiele naturalnych eksperymentów, regulując aktywność różnych genów w górę i w dół — powiedział Auton. — Analizując te różnice, możemy lepiej zrozumieć biologiczne mechanizmy, na które wpływają te leki — podkreślił.

Według naukowców osoby przyjmujące leki na odchudzanie z jednym konkretnym wariantem genu kodującego GLP-1 traciły średnio o 0,76 kilograma więcej niż osoby bez tej kopii genu.

Pacjenci posiadający dwie kopie tego wariantu tracili prawie dwa razy więcej: średnio o 1,5 kilograma więcej.

Skutki uboczne Ozempicu

Z kolei dwa warianty genu były powiązane z większym ryzykiem skutków ubocznych. Jeden z nich, kodujący GLP-1, zwiększał ryzyko wystąpienia nudności o ponad 57 proc. Drugi zwiększał ryzyko wymiotów o 36 proc.

Natomiast inna grupa pacjentów miała wariant genu kodujący GIP, który powodował, że po zastosowaniu Mounjaro ryzyko wymiotów wzrastało aż o 83 proc.

— Wiedza o tym z wyprzedzeniem może pomóc pacjentom lepiej przygotować się na to, czego mogą doświadczyć — powiedział Auton.

Leczenie otyłości

Według naukowców próba badań była znacząca. Jak odkrycie wpłynie na dalsze prace nad leczeniem otyłości? — Nie sądzę, żeby to była informacja, którą lekarze wykorzystają od razu w swojej praktyce — powiedział Andrea Ganna, specjalista ds. analizy danych medycznych z Uniwersytetu w Helsinkach, w artykule towarzyszącym publikacji w "Nature".

Auton zgodził się, że żaden pojedynczy wariant genetyczny nie przesądzi samodzielnie o wyborze leczenia. Jednak podkreślił, że częściowo nie zgadza się z opinią Ganny, zwłaszcza w odniesieniu do pacjentów z dwiema kopiami wariantu.

— Już sam fakt, że udało nam się zidentyfikować warianty w genach będących celami leków przy tej liczebności próbki, sugeruje, że jest jeszcze dużo do odkrycia — powiedział Auton.

— Co więcej, ważne jest, by nie rozpatrywać genetyki w oderwaniu, lecz łączyć ją z innymi czynnikami klinicznymi podczas podejmowania decyzji.

"Newsweek" już wcześniej informował o zaskakujących korzyściach zdrowotnych Ozempicu, w tym o jego pozytywnym wpływie na zdrowie psychiczne użytkowników. Niektórzy chorujący na ADHD twierdzą, że Ozempic pomaga im czuć się spokojniejszymi i bardziej skupionymi.

W ramach badania zespół przyjrzał się danym uzyskanym od prawie 28 tys. użytkowników serwisu badania DNA 23AndMe, którzy zgłosili stosowanie leków odchudzających. Jak wykazują wyniki, które zostały opublikowane w magazynie "Nature", jeden wariant genetyczny był powiązany z większą utratą masy ciała, natomiast inne powiązane były z częstszym występowaniem skutków ubocznych, takich jak nudności i wymioty. Jak się okazało, jeden wariant może robić wielką różnicę. W jednym z badań, uczestnicy tracili średnio 10 proc. masy ciała, jednak niektórzy z respondentów nie tracili wagi wcale, a inni kończyli leczenie lżejsi aż o 25 proc.

— Najbardziej uderzającym odkryciem jest bezpośredni dowód na to, że DNA konkretnej osoby wpływa na to, jak jej organizm reaguje na leki odchudzające z grupy GLP-1 — powiedział Adam Auton, współautor badania i wiceprezes ds. genetyki człowieka w 23andMe Research Institute. — Warianty genetyczne, które odkryliśmy, znajdują się w samych genach w które celują leki, czyli GLP1R i GIPR, a to najczystszy wynik farmakogenetyczny, jakiego można oczekiwać.

Genetyka jest kluczowa

Ozempic, jeden z najpopularniejszych leków na odchudzanie, zawiera semaglutyd — substancję, która naśladuje glukagonopodobny peptyd-1 (GLP-1), czyli hormon wpływający na apetyt i metabolizm. Tymczasem tirzepatyd — kolejny powszechnie stosowany lek na odchudzanie — imituje zarówno GLP-1, jak i polipeptyd insulinotropowy zależny od glukozy (GIP).

Organizm człowieka posiada geny, które kodują receptory GLP-1 i GIP. Konkretne warianty odkryte przez naukowców wpływały na sposób, w jaki pacjenci przetwarzali te leki. Adam Auton określił dane genetyczne jako "niezwykle pomocne".

— Piękno genetyki polega na tym, że natura już przeprowadziła dla nas wiele eksperymentów poprzez zwiększanie lub zmniejszanie ekspresji różnych genów — wyjaśnił. — Studiując te zmienności, możemy lepiej zrozumieć mechanizmy biologiczne, na które wpływają te leki.

Jak podają naukowcy, osoby, które stosowały leki na odchudzanie i miały określony wariant genu odpowiedzialnego za GLP-1, traciły średnio o 0,76 kg mniej niż osoby bez tego wariantu. Natomiast pacjenci z dwiema kopiami tego wariantu chudli aż o 1,5 kg więcej.

Dwa inne warianty tego genu były natomiast powiązane z wyższym ryzykiem wystąpienia skutków ubocznych. Jeden wariant kodujący GLP-1 zwiększał ryzyko nudności o ponad 57 proc., a inny podnosił ryzyko wymiotów o 36 proc. U innej grupy pacjentów zaobserwowano wariant genu kodującego GIP, który sprawiał, że ryzyko wymiotów po zastosowaniu tirzepatydu rosło aż o 83 proc.

— Wiedząc to z wyprzedzeniem, pacjenci mogą być lepiej przygotowani na to, co może przynieść im leczenie — powiedział Adam Auton.

"Jest jeszcze wiele do odkrycia"

Według naukowców liczebność próby była znacząca, jednak sam efekt genetyczny na utratę masy ciała okazał się stosunkowo niewielki.

— Nie uważam, że lekarze zaczną wykorzystywać te odkrycia do podejmowania decyzji w praktyce — powiedział Andrea Ganna, specjalista ds. analizy danych zdrowotnych z Uniwersytetu Helsińskiego, w artykule towarzyszącym badaniom.

Adam Auton zgodził się, że żaden pojedynczy wariant genetyczny nie może samodzielnie decydować o terapii. Naukowiec dodał jednak, że nieco polemizuje z tą opinią, zwłaszcza w kontekście wyników dotyczących pacjentów posiadających dwie kopie wariantu.

— To, że na podstawie badania takiego rozmiaru udało nam się zidentyfikować warianty w genach będących celem tych leków sugeruje, że jest jeszcze wiele do odkrycia — zaznaczył. — Poza tym ważne jest, by nie rozpatrywać genetyki w oderwaniu od innych czynników klinicznych, lecz podczas podejmowania decyzji łączyć te informacje. Tak naprawdę już teraz stosujemy to w praktyce. Dzięki platformie 23andMe Total Health, specjaliści wykorzystują tę wiedzę do tego, by lepiej dopasować opiekę do potrzeb pacjentów.

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

Ponadto badacze twierdzą, że stosowanie tych leków wiązało się z niższym ryzykiem wystąpienia zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych.

— Wcześniejsze badania przeprowadzone na danych ze Szwecji wykazały, że stosowanie leków GLP-1 łączy się z mniejszym ryzykiem wystąpienia zaburzeń związanych z alkoholem — powiedział Mark Taylor, profesor z australijskiego Uniwersytetu Griffitha w oficjalnym komunikacie. — Problemy związane z alkoholem często powiązane są z obniżonym nastrojem i lękiem, dlatego spodziewaliśmy się tego, że lek przyniesie pozytywne efekty również w tym zakresie.

Według naukowców stosowanie leków GLP-1, a w szczególności semaglutydu, prowadziło do mniejszej liczby hospitalizacji i zwolnień lekarskich związanych z zaburzeniami psychicznymi. Uczestnicy badania, którzy przyjmowali semaglutyd, byli o 42 proc. rzadziej hospitalizowani.

O 44 proc. spadało także ryzyko wystąpienia depresji, a prawdopodobieństwo pojawienia się zaburzeń lękowych malało o 38 proc. Hospitalizacje i nieobecności w pracy powiązane z używaniem substancji psychoaktywnych zmniejszyły się o 47 proc., a semaglutyd powiązano także z niższym ryzykiem wystąpienia zachowań samobójczych.

— Najbardziej niespodziewanym i znaczącym wynikiem była redukcja liczby zwolnień lekarskich, czyli absencji zdrowotnych w pracy, oraz spadek liczby zachowań samobójczych — napisał Taylor w mailu wysłanym do "Newsweeka". — Problemy ze zdrowiem psychicznym są obecnie najczęstszą przyczyną zwolnień lekarskich i absencji w pracy, dlatego ma to ogromne znaczenie dla zdrowia publicznego.

Mężczyzna dodał, że wyniki badań "to wyraźna sugestia, iż leki te można rozważać jako formę terapii depresji lub lęku u osób chorujących na cukrzycę lub zmagających się z otyłością".

Badaczom nie udało się jednak jednoznacznie określić, dlaczego stosowanie leków GLP-1 może prowadzić do wystąpienia pozytywnych efektów w zakresie zdrowia psychicznego. Mimo to, docent Markku Lähteenvuo z Uniwersytetu Wschodniej Finlandii, stwierdził, że powiązanie to "było bardzo silne".

— Możliwe, że oprócz czynników takich jak mniejsze spożycie alkoholu, poprawa samooceny związana z utratą wagi czy ulga wynikająca z lepszej kontroli glikemii u diabetyków, działają tu także bezpośrednie mechanizmy neurobiologiczne, na przykład poprzez zmiany w funkcjonowaniu układu nagrody w mózgu — powiedział.

Ozempic wykazuje również szereg innych, zaskakujących efektów ubocznych. Jedną z korzyści jest poprawa koncentracji i skupienia u osób doświadczających objawów ADHD. Leki GLP-1 wpływają na regulację części mózgu, która odpowiada za produkcję dopaminy i układ nagrody, co ma związek z impulsywnością i samokontrolą.

Pozytywne efekty w zakresie używania substancji mogą wykraczać także poza alkohol. W jednym z badań przeprowadzonych na szczurach, gryzonie, którym podawano semaglutyd, wykazywały wyraźny spadek zachowań związanych z poszukiwaniem kokainy.

Jeżeli chodzi o negatywne efekty uboczne, Ozempic powiązano z wypadaniem włosów, jednak niektórzy eksperci sugerują, że efekt ten może być raczej skutkiem szybkiej utraty wagi, a nie działania samego leku.

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

76-letnia Marsha Ettinghoff, która przez pół roku przyjmowała lek na odchudzanie, w sierpniu 2024 roku zmarła z powodu paraliżu żołądka — schorzenia, w którym pokarm przechodzi przez żołądek wolniej niż powinien. Jak podają prawnicy reprezentujący jej męża, Tracy’ego Ettinghoffa, kobieta źle poczuła się podczas wakacji. Początkowo rodzina sądziła, że to zatrucie pokarmowe – Marsha miała nudności i silne wymioty. Lekarze przepisali jej antybiotyki oraz leki przeciwwymiotne.

Po kilku dniach jej stan się pogorszył. Kobieta zaczęła skarżyć się na uczucie cofania się treści pokarmowej do gardła. Jej syn znalazł ją w domu z poważnymi problemami z oddychaniem. Podczas transportu do szpitala Marsha Ettinghoff zachłysnęła się własnymi wymiocinami i zmarła.

Leki na odchudzanie zyskują w Stanach Zjednoczonych ogromną popularność. Wielu Amerykanów deklaruje, że stosowało preparaty z grupy GLP‑1, takie jak Ozempic, Wegovy czy Mounjaro, w celu redukcji masy ciała. Ozempic jest jednak dopuszczony przez amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA) do leczenia cukrzycy typu 2, zmniejszania ryzyka chorób sercowo‑naczyniowych oraz przewlekłej choroby nerek, a nie jako lek odchudzający. Wegovy posiada natomiast oficjalną zgodę FDA na leczenie otyłości.

Badania wskazują na możliwy związek między stosowaniem Ozempicu a występowaniem gastroparezy oraz innych zaburzeń żołądkowo‑jelitowych, choć – jak podkreślają autorzy analiz – są to przypadki rzadkie. Wśród znanych działań niepożądanych wymienia się głównie nudności, wymioty i inne dolegliwości trawienne. Gastropareza nie jest jednak wymieniona w ulotce leku, na co zwracają uwagę prawnicy rodziny zmarłej.

— Rodzina Ettinghoffów twierdzi, że firma Novo Nordisk wiedziała lub powinna była wiedzieć o ryzykach związanych ze stosowaniem leków typu GLP-1, w tym o poważnych powikłaniach żołądkowo-jelitowych i innych urazach — mówi Jonathan Orent, prawnik z kancelarii Motley Rice. — Ostrzeżenia i etykiety nie zostały zaktualizowane w sposób, który właściwie informowałby lekarzy i pacjentów o możliwych zagrożeniach.

— W pozwie pojawiają się zarzuty dotyczące wielu przypadków odpowiedzialności za produkt i zaniedbań, w tym brak ostrzeżenia, wadliwą konstrukcję leku, niedbalstwo, naruszenie gwarancji, celowe ukrywanie informacji i doprowadzenie do śmierci — dodaje. — Te zarzuty odzwierciedlają różne sposoby w jakie firma nie dopełniła obowiązku ochrony pacjentów.

Pozew, w którym rodzina domaga się odszkodowania i procesu z udziałem ławy przysięgłych, został złożony 3 marca 2026 r. Jest on elementem dwóch federalnych postępowań zbiorowych prowadzonych przez kancelarię Motley Rice, która podaje, że w samej Pensylwanii złożono już ponad 2000 indywidualnych pozwów, które zostały połączone. Motley Rice zaznacza, że takie postępowania usprawniają procedury przedprocesowe, jednak każda sprawa rozpatrywana jest oddzielnie.

— To kolejny pozew wniesiony przez jedną z kancelarii, która w ciągu ostatnich dwóch lat składała do sądu federalnego w Filadelfii pozwy dotyczące leków GLP-1 — komentuje rzecznik prasowy firmy Novo Nordisk w rozmowie z "Newsweekiem". — Novo Nordisk uważa, że wszystkie te zarzuty są bezpodstawne i zamierzamy stanowczo bronić się przed każdym z tych roszczeń. Bezpieczeństwo pacjentów jest dla nas najważniejsze i ściśle współpracujemy z amerykańską Agencją ds. Żywności i Leków, aby stale monitorować profil bezpieczeństwa naszych produktów. Novo Nordisk pozostaje przekonane o korzystnym stosunku korzyści do ryzyka w przypadku leków GLP-1, o ile są one stosowane zgodnie z zaleceniami i informacjami o produkcie.

— Jestem pewien, że gdyby Marsha wiedziała, że przyjmowanie leku może powodować takie powikłania, nigdy by po niego nie sięgnęła — powiedział "Newsweekowi" Tracy Ettinghoff, mąż zmarłej kobiety. — Nikt nie powinien przeżywać utraty bliskiej osoby w taki sposób. Obraz tego, jak bierze ostatni oddech w drodze do szpitala, zostanie ze mną na zawsze.

— Marsha zmarła w wyniku zachłyśnięcia po kilku dniach niekontrolowanych, silnych wymiotów — powiedziała Grace Chandler, prawniczka z Motley Rice. — Choć od dawna wskazywano, że nudności i wymioty są typowymi skutkami ubocznymi w trakcie zwiększania dawki, ostrzeżenie o poważnych działaniach niepożądanych ze strony układu pokarmowego pojawiło się na ulotce dopiero niedawno, a komunikaty firmy Novo Nordisk bagatelizowały te objawy jako łatwe do opanowania i niegroźne. W rzeczywistości nie są to jednak tylko nieprzyjemne skutki uboczne. Mogą one zagrażać życiu. Ulotka dołączona do opakowania i ostrzeżenia od Novo Nordisk nie oddają powagi i znaczenia tych powikłań. Ta sprawa jest przykładem wzoru widocznego w wielu pozwach, a tutaj niestety zakończył się on tragicznie.

W ramach postępowania zbiorowego, kancelaria Motley Rice reprezentuje także Todda Engela, 62-latka z Maryland, który pozwał Novo Nordisk w kwietniu 2025 r., twierdząc, że w wyniku przyjmowania Ozempicu stracił wzrok. Engel zarzuca firmie niedbalstwo, a jego sprawa toczy się obecnie w ramach postępowania zbiorowego.

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

— Jednym z objawów, które najbardziej niepokoją pacjentów po kilku miesiącach terapii GLP-1, nie są nudności czy zmęczenie. To wypadające włosy — mówi dr Jessica Duncan, certyfikowana specjalistka medycyny otyłości i dyrektor medyczna w klinice Ivim Health. — I ja doskonale to rozumiem. Kiedy po latach zmagań z nadwagą wreszcie osiągasz postępy, a tu nagle codziennie rano widzisz więcej włosów na szczotce niż zwykle, może to wzbudzać niepokój.

Ozempic i telogenowe wypadanie włosów

Według informacji podanych przez Ivim Health zwiększone wypadanie włosów podczas terapii lekami GLP-1, takimi jak semaglutyd (Ozempic, Wegovy) czy tirzepatyd (Mounjaro, Zepbound), jest zazwyczaj efektem tzw. telogenowego wypadania włosów — przejściowego zjawiska, które pojawia się w wyniku fizycznego stresu dla organizmu.

W normalnych warunkach około 85–90 proc. mieszków włosowych znajduje się w fazie aktywnego wzrostu, a pozostałe 10–15 proc. w fazie spoczynku. Jeśli jednak nasz organizm doświadcza dużego stresu — po operacjach, chorobie czy szybkiej utracie masy ciała — coraz więcej mieszków zaczyna jednocześnie przechodzić w fazę spoczynku. Po dwóch czy trzech miesiącach, włosy te zaczynają wypadać jednocześnie.

Jak wykazują wyniki badań opublikowanych w "Journal of the American Academy of Dermatology", telogenowe wypadanie włosów może pojawić się po każdym poważnym stresie fizjologicznym — w tym po szybkiej utracie co najmniej 5 kg masy ciała.

Przeprowadzone w 2020 r. badanie, a opublikowane w dzienniku "Dermatology Practical & Conceptual", wskazało nieodobry żywieniowe oraz gwałtowne zmiany wagi jako główne przyczyny tego schorzenia. Na szczęście, jak wynika z danych American Hair Loss Association, telogenowe wypadanie włosów niemal zawsze jest odwracalne — liczba wypadających włosów wraca do normy, gdy pozbędziemy się czynnika wywołującego lub nasz organizm zaadaptuje się do nowej sytuacji.

Szybka utrata wagi, a nie same leki

Według badań klinicznych wypadanie włosów nie znajduje się na liście częstych skutków ubocznych stosowania semaglutydu czy tirzepatydu. Eksperci twierdzą, że odpowiedzialna za problem jest raczej szybka utrata masy ciała spowodowana stosowaniem tych leków.

Wyniki badania opublikowanego w "Obesity Surgery", które przeprowadzono wśród pacjentów po operacjach bariatrycznych wykazały, że aż 57 proc. z nich doświadczyło telogenowego wypadania włosów, a głównymi czynnikami były szybka redukcja masy ciała oraz niedostateczna podaż białka.

— Gdy pacjenci zaczynają znacznie ograniczać kalorie, często nie dostarczają organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych, a zwłaszcza białka, żelaza, biotyny, cynku oraz niezbędnych kwasów tłuszczowych — wyjaśnia dr Duncan. — Organizm przechodzi wtedy w tryb szybkich zmian. Gdy jesteś na deficycie kalorycznym, wzrost włosów nie jest priorytetem, a twój organizm może zmagać się z niedoborami podstawowych składników odżywczych.

Kluczowe składniki odżywcze, których często brakuje pacjentom podczas terapii GLP-1, to:

• białko: niezbędne dla struktury włosa (zalecane 60–80 g dziennie);
• żelazo: niskie stężenie ferrytyny wiąże się z przerzedzaniem włosów;
• biotyna i cynk: wspierają zdrowy wzrost włosów;
• niezbędne kwasy tłuszczowe: ważne dla zdrowia skóry głowy.

Wypadanie włosów przy leczeniu GLP-1

Nasilone wypadanie włosów pacjenci zauważają zazwyczaj od dwóch do sześciu miesięcy po rozpoczęciu terapii GLP-1 lub tuż po okresach gwałtownej utraty wagi. Jest to zgodne z cyklem życia włosa — włosy, które wypadają w danym momencie, były już "zaprogramowane" do wypadnięcia wskutek wydarzeń sprzed kilku miesięcy.

Zwiększone wypadanie włosów zazwyczaj trwa kilka miesięcy, jednak najczęściej ustępuje w ciągu od trzech do sześciu miesięcy od momentu ustabilizowania masy ciała, nawet jeśli pacjent ciągle przyjmuje lek.

— Włosy, które tracisz teraz, zostały wyznaczone do wypadania przez coś, co wydarzyło się kilka miesięcy wcześniej — mówi dr Duncan. — Odstawienie leku nie zatrzyma wypadania natychmiast, a kontynuowanie terapii wcale nie musi go nasilić, o ile zadbasz o odpowiednią dietę.

Tak było właśnie w przypadku Bonnie, pacjentki którą lekarze z Ivim Health przeprowadzili przez indywidualną terapię GLP-1.

— Po raz pierwszy zauważyłam wypadanie włosów podczas czesania ich lub mycia — powiedziała. — Oczywiście bardzo się zaniepokoiłam i natychmiast skontaktowałam się z lekarzem prowadzącym, aby uzyskać wskazówki. Uspokojono mnie, że to normalne zjawisko przy szybkiej utracie wagi. Lekarz poradził, abym zwiększyła ilość białka w diecie. Dodatkowo zaczęłam brać suplement na porost włosów. Dzięki temu wypadanie praktycznie ustało.

Wypadanie włosów, przewlekły stres i leki

Choć telogenowe wypadanie włosów jest tymczasowe, lekarze zalecają, by zawsze w przypadku utraty dużej ilości włosów wykluczyć inne możliwe powody, takie jak:

• zaburzenia pracy tarczycy (zarówno niedoczynność, jak i nadczynność);
• niedokrwistość z niedoboru żelaza;
• zmiany hormonalne lub zespół policystycznych jajników (PCOS);
• przewlekły stres lub niedawno przebyta choroba;
• inne leki, których skutkiem ubocznym jest łysienie.

— Jeśli wypadaniu włosów towarzyszą inne objawy, takie jak skrajne zmęczenie, nietolerancja zimna, zaburzenia cyklu miesiączkowego lub jeżeli włosy wypadają intensywnie przez ponad kilka miesięcy, skonsultuj się z lekarzem — radzi dr Duncan. — Warto sprawdzić, czy nie ma innych przyczyn.

Ozempic i włosy. "Najważniejsze jest wysokiej jakości białko"

Specjaliści zalecają kilka sposobów na zminimalizowanie i kontrolę wypadania włosów podczas leczenia GLP-1.

Wsparcie żywieniowe: kluczowe jest dostarczanie organizmowi porcji białka przy każdym posiłku. Nawet przy zmniejszonym apetycie warto sięgać po produkty takie jak jogurt grecki, jajka czy chude mięso. Dodatkowe wsparcie mogą stanowić suplementy zawierające żelazo, biotynę i cynk, choć przed rozpoczęciem suplementacji należy skonsultować się z lekarzem.

— Najważniejsze jest wysokiej jakości białko — podkreśla dr Duncan. — Niech stanie się obowiązkowym elementem każdego posiłku.

Delikatna pielęgnacja włosów: w fazie wypadania należy unikać ciasnych upięć, nadmiernego stosowania ciepła czy agresywnych zabiegów chemicznych. Pomocne mogą okazać się szerokie grzebienie i cierpliwość.

Stopniowa utrata wagi: badania sugerują, że utrata od 0,5 do 1 kg tygodniowo jest lepiej tolerowana niż szybsze tempo odchudzania. Aby dobrać odpowiednią dawkę leku, zapewniającą trwałe, ale bezpieczne efekty, warto pozostawać w kontakcie z lekarzem.

Kontynuacja leczenia: eksperci zazwyczaj nie zalecają przerywania terapii GLP-1 z powodu wypadania włosów, ponieważ proces ten i tak nie ustanie od razu — jak tłumaczą, wypadanie włosów jest "programowane" kilka miesięcy wstecz. Jeśli pacjent decyduje się na kontynuowanie terapii, kluczowe staje się jednak zadbanie o odpowiednią dietę, sen i radzenie sobie ze stresem.

Lekarze uspokajają pacjentów

Wypadanie włosów po lekach GLP-1 ma zwykle charakter przejściowy i ustępuje w ciągu trzech do sześciu miesięcy. Jak wskazują dowody kliniczne, główną przyczyną tego zjawiska są gwałtowne spadki masy ciała i niedobory żywieniowe, a nie same leki.

— Zgodnie z moim doświadczeniem, pacjenci, którzy dbają o odpowiednią dietę i pozwalają organizmowi na powolną adaptację do utraty wagi, niemal zawsze doświadczają mniej intensywnego wypadania włosów lub szybszego powrotu do normy — zapewnia dr Duncan. — Jeśli obserwujesz u siebie intensywne wypadanie, porozmawiaj z lekarzem. Większość osób nie musi rezygnować z leczenia, które im pomaga.

Przy odpowiednim wsparciu żywieniowym i czasie, którego organizm potrzebuje na adaptację, włosy zazwyczaj wracają do normalnego cyklu wzrostu, nawet jeśli terapia GLP-1 nadal trwa. Kluczowe jest wspieranie organizmu w okresie zmian i nietraktowanie wypadania włosów jako trwałego skutku ubocznego.

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

Jestem chyba jedną z osób mających najdłuższe w Polsce doświadczenie z braniem mounjaro, lekarz przepisał mi go pięć dni po tym, jak lek zaczął być dostępny w Polsce — mówi 41-letni Michał z Wrocławia. Jego leczenie trwało rok, schudł w tym czasie 23 kg. — Lekarz, dla którego byłem pierwszym pacjentem na tym leku, zdecydował o odstawieniu go, ważyłem już tyle, ile trzeba — wspomina Michał.

Jednak kiedy tylko przestał brać lek, zaczęły wracać jego — jak to sam nazywa — "demony", czyli zachcianki na coś pysznego. — Mówiłem sobie, że przecież dużo ćwiczę, spalę te moje grzeszki. Nic z tego, przez dwa miesiące przytyłem 6 kg. Przeraziłem się, że zaprzepaszczę to wszystko, co osiągnąłem, i szybko wróciłem na lek — od pół roku znów biorę mounjaro i na razie nie zamierzam go odstawić — deklaruje Michał.

Coraz więcej osób w Polsce leczy się z otyłości i nadwagi za pomocą leków odchudzających, zwanych fachowo analogami GLP-1/GIP albo lekami inkretynowymi (od nazwy hormonów inkretynowych regulujących uczucia głodu i sytości). W ciągu kilku, kilkunastu miesięcy osiągają prawidłową masę ciała, ich zdrowie poprawia się, dlatego zastanawiają się nad odstawieniem leku. Ale czy kilogramy nie wrócą? Czy po leczeniu da się w ogóle utrzymać osiągniętą wagę przez lata? Przeprowadzone do tej pory badania pokazują, że jest to bardzo trudne, a dla wielu osób może być wręcz niemożliwe.

Schudłeś, utyjesz

Badania prowadzone przez firmy farmaceutyczne produkujące leki inkretynowe, jak i przez niezależnych badaczy wskazują, że zaprzestanie terapii tymi lekami u większości osób powoduje szybki przyrost utraconych kilogramów. Na przykład w badaniu przeprowadzonym przez naukowców z Weill Cornell Medicine oraz University of Glasgow wykazano, że osoby, które odstawiły tirzepatyd (mounjaro) po 36-tygodniowej terapii, w czasie której masa ich ciała spadła o 20 proc., w ciągu kolejnych 36 tygodni odzyskały 14 proc. pierwotnej wagi. Oczywiście to wyniki uśrednione na podstawie danych uzyskanych od 335 osób biorących udział w badaniu (z łącznej grupy 617, pozostali kontynuowali terapię tirzepatydem).

Podobne wyniki dało badanie STEP 1, w którym uczestnicy byli leczeni semaglutydem (ozempic, wegovy) — wzięło w nim udział 337 osób, z których połowa dostawała iniekcje semaglutydu, a połowa placebo. W badaniu STEP 1 średnia utrata masy ciała po 68 tygodniach wyniosła 17,3 proc. w grupie semaglutydu w porównaniu z 2 proc. w grupie placebo. Uczestnicy, którzy po tym czasie odstawili lek, odzyskali średnio 11,6 proc. masy ciała w ciągu kolejnych 60 tygodni. — Warto jednak zrobić zastrzeżenie, że w tych badaniach pacjentom odstawiano leki z dnia na dzień, dzisiaj już wiemy, że to mogło mieć wpływ na szybkość przybierania na wadze — mówi prof. Alina Kuryłowicz, endokrynolożka i diabetolożka z Poradni Leczenia Otyłości Szpitala Orłowskiego w Warszawie.

Dlaczego to takie trudne?

Nie ma już wątpliwości, że leki inkretynowe pomagają osobom otyłym wrócić do prawidłowej wagi, ale też wiele prawdy jest w stwierdzeniu, że łatwo jest schudnąć, ale trudniej pozostać szczupłym na lata. — Większość osób, które redukują masę ciała, mierzy się z trudnościami w jej utrzymaniu niezależnie od metody redukcji, czy to poprzez zmianę stylu życia i zwiększenie aktywności, czy przez farmakoterapię, czy nawet przez chirurgię bariatryczną — w każdym z tych przypadków utrzymanie osiągniętej masy ciała może być trudne. Statystyki i nauka podpowiadają, że nawet 80 proc. utraconych kilogramów wraca w ciągu pięciu lat — mówi Tomasz Witaszek, specjalista medycyny rodzinnej i obesitolog z Krakowa.

Dlaczego tak się dzieje? — Ciało ewolucyjnie broni się przed redukcją masy ciała, istnieje wiele mechanizmów biologicznych i hormonalnych, które temu służą — tłumaczy dr Witaszek. To np. adaptacje metaboliczne, które sprawiają, że ciało przyzwyczaja się do tego, że otrzymuje mniej kalorii. — Można powiedzieć, że wchodzimy w tryb oszczędzania energii — zużywamy mniej kalorii, przez co redukcja wagi staje się coraz trudniejsza. Jednocześnie odczuwamy coraz większy głód i trudniej jest nam go zaspokoić — wyjaśnia dr Witaszek.

Dodatkowo w trakcie jedzenia coraz mocniej aktywowany jest ośrodek nagrody. — To dlatego jedzenie zaczyna wspaniale smakować, potrawy, które lubimy, wręcz nas przyciągają, przynoszą nam więcej przyjemności, odprężenia — mówi dr Witaszek. Pojawia się też stan nazywany przez osoby z otyłością food noise, czyli ciągłe myślenie o jedzeniu, nawet kiedy nie jest się głodnym. To wszystko sprawia, że utrzymanie nowych nawyków żywieniowych staje się coraz trudniejsze.

Jednak w przypadku leków inkretynowych dochodzi coś jeszcze. — Te leki są de facto hormonami, w związku z tym każdy ma swoje receptory, do których się przyłącza, i w ten sposób oddziałuje na komórkę — tłumaczy prof. Alina Kuryłowicz, endokrynolożka i diabetolożka z Poradni Leczenia Otyłości Szpitala Orłowskiego w Warszawie. — Podczas leczenia każdy receptor był przez rok bombardowany dużą dawką leku. Przyzwyczaił się, że musi oczekiwać tego sygnału, aby podtrzymać uczucie sytości. Jeżeli nagle zabraknie tego bodźca, tego bombardowania lekiem, receptor nie jest w stanie przekazać sygnału sytości dalej. Pojawia się uczucie wszechogarniającego głodu — tłumaczy prof. Kuryłowicz.

To uczucie zna doskonale Iza ze Szczecina. — W trakcie leczenia mounjaro schudłam 18 kg, ale jednocześnie starałam się o dziecko i pojawiła się szansa na podejście do procedury in vitro. Musiałam odstawić mounjaro i zrobiłam to chyba za szybko. Apetyt wrócił i to nie do opanowania — mówi Iza. Najgorzej było przez pierwsze dwa miesiące. — Nigdy nie miałam bulimii, ale teraz wyobrażam sobie, jakie to uczucie. W kolejnych miesiącach ataki głodu nieco się uspokoiły, ale wciąż jest ciężko. Nie biorę leku od czterech miesięcy i przytyłam już 4,5 kg. Jestem mocno zawiedziona, bo przecież ćwiczę, jestem po terapii, mam dużą samoświadomość, a i tak słabo sobie radzę. Znowu, jak przed leczeniem, dużo myślę o jedzeniu, nawet śni mi się, że jem — mówi ze smutkiem Iza.

Im wolniej, tym lepiej

Znając wyniki badań oraz mechanizmy rządzące nawrotami choroby otyłościowej, lekarze bardzo ostrożnie podejmują decyzję o zakończeniu leczenia lekami inkretynowymi. — Jedno jest pewne: jeśli te leki odstawia się z dnia na dzień, wzrost masy ciała jest praktycznie gwarantowany — mówi prof. Kuryłowicz. — Smutna prawda jest taka, że im większy był spadek masy ciała, tym większe prawdopodobieństwo, że ta masa będzie wracała.

Dlatego przy odstawianiu leków inkretynowych zastosowanie ma zasada "im wolniej, tym lepiej". — Badania kliniczne pokazują, że nagłe odstawienie leku przez lekarza jest wręcz nieetyczne (jeżeli był on dotychczas dobrze tolerowany i przynosił dobre efekty), a i pacjenci na własną rękę nie powinni tego robić, bo efekt jo-jo będą mieli murowany — mówi prof. Kuryłowicz. — Leczenie powinno zawierać fazę deeskalacji, czyli stopniowego zmniejszania dawki. Tak jak zaczynamy leczenie, powoli przyzwyczajając organizm do leków, tak samo powinniśmy je kończyć. A nawet jeszcze wolniej, bo o ile w przypadku wchodzenia na dawki lecznicze, zwiększamy je co miesiąc, o tyle przy schodzeniu z leku warto pozostać na jednej dawce dwa albo trzy miesiące, więc sam proces wychodzenia z leku może trwać i rok. Trzeba być tego świadomym, podejmując leczenie — tłumaczy prof. Kuryłowicz.

Lekarze powinni też jasno informować o tym swoich pacjentów, zwłaszcza że nierefundowane wciąż leczenie otyłości analogami GLP-1/GIP jest bardzo drogie — może kosztować do 2 tys. zł miesięcznie. Pacjenci muszą to wiedzieć, aby przygotować się na te wydatki i nie musieć przerywać terapii z powodów finansowych. — Już na pierwszej wizycie uprzedzam swoich pacjentów, że leczenie będzie długotrwałe, co najmniej roczne, a może też wieloletnie, zależnie od tego, z jaką nadwagą czy otyłością przychodzi dana osoba i jak będzie reagowała na lek — mówi dr Witaszek.

U części osób odstawienie leku jest najzwyczajniej w świecie niemożliwe. — To nie jest kwestia słabości tych osób, tylko cecha ich organizmu, polegająca na tym, że mają stały niedobór hormonów sytości GLP-1 i GIP. Te osoby właściwie muszą przyjmować leki tego typu w dawkach podtrzymujących, przewlekle. Można to porównać do leczenia niedoczynności tarczycy. Jeżeli ktoś nie ma tarczycy, musi brać hormony tarczycy przewlekle. Prawdopodobnie w tę stronę zmierza też leczenie chorych z otyłością — mówi prof. Kuryłowicz.

Chcę zostać twardzielem

Skoro tak, to po co właściwie próbować odstawiać lek? Czasami zdarzają się powody medyczne, choć jest ich bardzo niewiele, zwłaszcza do odstawienia leku w trybie nagłym. To np. ciąża, atak kamicy żółciowej, konieczność wykonania operacji chirurgicznej. W tych sytuacjach odstawiamy lek z dnia na dzień, ale po wykonaniu zabiegu czy po urodzeniu dziecka można do niego wrócić. Jeśli przerwa była krótsza niż dwa tygodnie, można wrócić do ostatniej dawki, a jeśli dłuższa, to trzeba zacząć od dawki wstępnej. — Jednak gdy przerywamy stosowanie leku, po powrocie do jego zażywania może się okazać, że wcześniejsza dawka już nie działa. Nasze receptory mogą przestać być tak czułe na cząsteczki leku, trzeba brać go coraz więcej albo może w ogóle przestać działać. Dlatego do leczenia trzeba podchodzić odpowiedzialnie, wskakiwanie na ozempic na dwa miesiące przed wakacjami jest najgorszą rzeczą, którą możemy sobie zrobić — apeluje prof. Kuryłowicz.

Z doświadczeń dr. Witaszka wynika, że najczęściej to nie wyższa konieczność jest powodem odstawienia leku. Zwykle to sami pacjenci po osiągnięciu swojego celu redukcji masy ciała i poprawy zdrowia (bo w czasie kuracji lekami spada poziom cholesterolu, glukozy, cofa się stłuszczenie wątroby, obniża się ciśnienie krwi) chcą spróbować życia "bez leku", sprawdzić, czy dadzą sobie radę, ale też ulżyć sobie finansowo — leczenie jest przecież bardzo drogie. — Świetnie jest, jeśli zgłaszają się do lekarza, żeby ocenić, czy to możliwe, i razem ustalić, jak przejść przez ten proces — mówi dr Witaszek. — Jednak zdarzają się sytuacje, gdy pacjenci, mówiąc kolokwialnie, "znikają z radaru" i wracają po pół roku, mówiąc, że odstawili leki i ważą tyle samo co przed leczeniem albo i więcej — tłumaczy lekarz.

Jest jeszcze jeden powód, dla którego pacjenci nie chcą brać na stałe leków inkretynowych. — Pacjenci czasami się tego wstydzą — mówi dr Witaszek. — Kiedy niesłusznie traktują swoją otyłość nie jako chorobę, tylko jako nieudolność lub porażkę, to sięgając po leczenie, czują się, jakby oszukiwali, jakby szli drogą na skróty. Otoczenie też często tak traktuje farmakoterapię otyłości i deprecjonuje wysiłek osób, które się leczą. Jedna z moich pacjentek kiedyś usłyszała: to projekt bikini z zastrzykami. A przecież to poparta badaniami naukowymi terapia choroby przewlekłej — mówi dr Witaszek.

Żeby jednak się udało

Czasami jednak się udaje. Może o tym zaświadczyć Patrycja Sas-Bielat z Tarnowa, która odstawiła lek mounjaro ponad pół roku temu i bez problemu radzi sobie z utrzymaniem osiągniętej masy ciała. — Leczenie zaczęłam w lipcu 2024 r. i w ciągu pięciu miesięcy udało mi się osiągnąć mój cel, czyli minus 20 kg, które przybyły mi po ciąży — wspomina Patrycja. Potem od listopada do marca powoli odstawiała lek pod opieką lekarza i w końcówce marca wzięła ostatnią dawkę. — Nie przytyłam ani kilograma od tamtej pory, oczywiście waga się waha o kilogram w górę czy w dół, w zależności od dnia cyklu, ale generalnie bez problemu utrzymuję to, co osiągnęłam — mówi Patrycja. Jej klucz do sukcesu? — Naprawdę starannie liczę kalorie i nie przekraczam zera kalorycznego. Ale lek dał mi jedno — całkowity brak ochoty na słodycze, które wcześniej uwielbiałam. O dziwo, ten stan się utrzymuje mimo zakończenia terapii — podkreśla Patrycja.

Również prof. Kuryłowicz i dr Witaszek mają wśród swoich pacjentów osoby, które odstawiły leki inkretynowe i utrzymują prawidłową masę ciała. — Ale to osoby, które dobrze wykorzystały czas swojego leczenia. Leki bardzo ułatwiają zmianę nawyków, więc jeśli pacjent wypracował sobie te dobre nawyki i mechanizmy, które pozwolą mu zapanować nad łaknieniem, to dużo lepiej znosi moment odstawienia leku niż ten, który tylko robił sobie raz w tygodniu zastrzyk i nic poza tym — mówi prof. Kuryłowicz. To nie tylko nawyk liczenia kalorii i nieprzekraczania swojego dziennego zapotrzebowania, ale także praca nad psychiką. — Chodzi o znalezienie różnych czynności, które dają nam poczucie radości i satysfakcji z życia i którymi z nawiązką można zastąpić przyjemność płynącą z jedzenia — tłumaczy prof. Kuryłowicz.

Ogromne znaczenie ma też odpowiednio skomponowana dieta. — Posiłki bogate w białko i zdrowe tłuszcze roślinne, z wysoką zawartością kwasów MUFA i PUFA [jedno— i wielonienasycone kwasy tłuszczowe — red.], zwiększają wydzielanie naszego własnego GLP-1. Sporo jest również doniesień naukowych na temat korzystnego wpływu probiotyków i postbiotyków, np. zawierających bakterię Akkermansia muciniphila. Badania kliniczne wykazują, że suplementacja nią może być traktowana jako metoda podwyższenia poziomu własnego hormonu sytości GLP-1 — mówi specjalistka leczenia otyłości.

Kluczowa jest systematyczna aktywność fizyczna. — Sama aktywność, wbrew pozorom, nie jest czymś, co bardzo pomaga redukować masę ciała. Oczywiście ma wpływ, ale aktywność fizyczna bez kontroli kaloryczności diety zazwyczaj nie prowadzi do redukcji masy ciała. Jest jednak świetnym sposobem na jej utrzymanie — mówi dr Witaszek. Lekarz zachęca zwłaszcza do aktywności spontanicznej, czyli do zwiększania liczby kroków i ogólnie do szukania okazji do ruchu, czyli np. wybierania schodów zamiast windy, wstawania zza biurka. To sprawdzone sposoby pozwalające zachować zdrowie metaboliczne. Innych na razie nie ma. — Pewnie im dłużej będziemy stosować te leki, tym więcej będziemy wiedzieli o tym, jak można wesprzeć pacjentów w procesie wychodzenia z farmakoterapii. Na razie jeszcze się tego uczymy — przyznaje prof. Kuryłowicz.

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

Amy Kane, która w swoim najcięższym okresie ważyła 136 kg wzbudziła emocjonalną dyskusję na TikToku. Stało się to po tym, gdy w trakcie nagrywania jednego z filmików pokazała swój brzuch. — Czy możesz uwierzyć, że Ozempic to zrobił? Możesz, ponieważ Ozempic pomógł mi schudnąć 72 kg — mówi influencerka.

Wideo zawiera zrzut ekranu z czyimś komentarzem, który brzmi: — Dlaczego wszyscy na Ozempicu zawsze kończą, wyglądając jak worek ze skórą? Brak definicji mięśni, tylko skóra.

Amy podkreśla, że to nie lek powoduje, że skóra jest obwisła i przyznaje, że krytyka dotknęła ją dwukrotnie — najpierw, gdy była otyła, a teraz za to, że schudła.

Co to jest GLP-1?

Według University of Chicago Medicine, leki takie jak Ozempic, Wegovy, Zepbound i Mounjaro istnieją od lat, ale ostatnio trafiły do zbiorowej wyobraźni ze względu na ich rosnącą popularność jako środków odchudzających. Leki te należą do klasy znanej jako agoniści receptora glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1RA), które naśladują hormon (GLP-1) w organizmie. Pomaga on kontrolować poziom insuliny i glukozy we krwi, jednocześnie wzmacniając uczucie sytości.

Według ośrodka Gallup, 6 proc. dorosłych Amerykanów, czyli 15,5 mln osób, stosowało lub stosuje iniekcyjne leki przeciwcukrzycowe, a 3 proc. stosuje je specjalnie w celu utraty wagi.

Luźna skóra po utracie wagi

Kane mówi o tym, że po utracie wagi czuje się zdrowsza — ma lepsze wyniki badań, ale też lubi swoje ciało, mimo obwisłej skóry. Podkreśla, że jej metamorfoza była ekstremalna — schudła z rozmiaru 24 do 4.

Jej oświadczenie zostało poparte przez konsultanta, chirurga plastycznego Hazima Sadideena, który pracuje w Cadogan Clinic w Londynie.

— W przypadku osób, które tracą 50 kg lub więcej, prawdopodobieństwo nadmiaru skóry jest niezwykle wysokie i nie jest związane z konkretną metodą odchudzania — powiedział.

Zagrożenia dla zdrowia

Dr Samuel Lin, certyfikowany chirurg plastyczny i profesor nadzwyczajny chirurgii w Harvard Medical School, również rozmawiał z "Newsweekiem" o fizycznych i psychologicznych konsekwencjach radykalnego odchudzania.

Podczas gdy zagrożenia dla zdrowia związane z otyłością znacznie przewyższają problemy związane z wiotkością skóry, wpływ nadmiaru skóry pozostaje znaczący. Fizycznie, luźne fałdy skóry mogą prowadzić do podrażnień mechanicznych i stanów zapalnych wynikających z nadmiaru gromadzenia się wilgoci w fałdach skórnych, uszkodzenia skóry i owrzodzenia.

— Bakterie i grzyby rozwijają się w wilgotnym środowisku fałdów skórnych, zwiększając prawdopodobieństwo infekcji i innych powikłań skórnych. Pojawiają się również obawy związane z konkretnym miejscem — nadmiar skóry w okolicy brzucha przyczynia się do nietrzymania moczu i dysfunkcji seksualnych. Może to przeszkadzać w codziennych czynnościach — dodał lekarz.

Nowy związek z jedzeniem

Kane cierpi na zespół policystycznych jajników (PCOS) i insulinooporność. Objawy obydwu schorzeń związane są ze zwiększonym łaknieniem i poczuciem głodu.

— Utrata wagi zawsze była dla mnie ogromnym wyzwaniem — powiedziała "Newsweekowi". — W efekcie doświadczałam zaburzeń odżywiania i miałam niezdrową relację z jedzeniem. Zmagałam się z depresją poporodową i ostatecznie zrezygnowałam z prób odchudzania. Jadłam to, co sprawiało mi przyjemność, a nie to, co pomagało odżywiać moje ciało — wyznała Kane.

Dziś kobieta je z umiarem, koncentrując się na białku i nawodnieniu. Nie ogranicza się, ani nie eliminuje grup żywności, ale odżywia się świadomie.

— Jestem bardzo dumna z siebie i z tego, jak ciężko pracowałam. Nadal pracuję nad zaakceptowaniem mojego nowego ciała, ale ogólnie rzecz biorąc, czuję się o wiele bardziej komfortowo we własnej skórze — dodała.

W przyszłości planuje poddać się plastyce brzucha, zabiegowi usunięcia nadmiaru tłuszczu i skóry, oraz korekty napięcia mięśni brzucha.

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

Wideo Garegnani, obejmujące zmontowane zdjęcia z 12 miesięcy ciężkiej pracy, zyskało ponad 2,1 mln wyświetleń w mediach społecznościowych. Różnica z początku jej drogi w styczniu 2024 r. a dzisiaj jest zaskakująca.

Jej motywacja do utraty wagi była osobista.— Byłam zmotywowana, aby mieć "zdrowe" BMI, po to, by uzyskać zgodę na operację zmniejszenia piersi — powiedziała Garegnani w rozmowie z "Newsweekiem". W ciągu roku udało jej się zrzucić ponad 45 kg i całkowicie zmienić swoje życie.

— Moja podróż rozpoczęła się 20 stycznia 2024 r. Skupiłam się na spożywaniu produktów z wysoką zawartością białka, a także na deficycie kalorii — wyjaśniła. — Zaczęłam od powolnego cięcia kilkuset kalorii krok po kroku. Nie dążyłam do perfekcji na siłowni, po prostu skupiałam się na tym, by być tam w każdy dzień tygodnia! Moje zdrowie psychiczne znacząco się poprawiło, przypisuję to głównie fitnessowi i częstszemu wychodzeniu na zewnątrz — dodała.

Jak schudnąć 45 kg w rok bez stosowania Ozempicu

Podpis pod filmem odzwierciedla podejście Garegnani do jej zdrowotnej podróży: — Nie przepisano mi Ozempic.

Ozempic jest lekiem na receptę stosowanym głównie w leczeniu cukrzycy typu 2, ale w ostatnim roku był przepisywany poza wskazaniami przez niektórych lekarzy w celu utraty wagi.

Chociaż Ozempic skutecznie pomaga ludziom schudnąć, stosowanie go w celu utraty wagi doprowadziło do braków w dostępności leku dla pacjentów z cukrzycą i wywołało obawy dotyczące niewłaściwego stosowania — niektórzy użytkownicy byli nawet hospitalizowani po przedawkowaniu.

Gdy Garegnani opowiedziała też o korzyściach, jakie wyniknęły z utraty wagi. — Chciałam podzielić się tym w internecie, ponieważ zainspirowały mnie filmy innych osób — powiedziała. — Czułam, że może dam komuś takiemu jak ja nadzieję.

Ponieważ klip zyskał miliony wyświetleń, ludzie dzielili się swoimi reakcjami w komentarzach. — Chudnięcie w sposób naturalny przygotowuje Cię do skutecznego utrzymania utraty wagi. Gratulacje — wyglądasz fantastycznie, a poświęcenie jest niesamowite — napisał jeden z komentujących. Inny widz napisał: "Wyglądasz o wiele młodziej!".

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska"

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

Byłam akurat na majówce w Paryżu i zobaczyłam, jak z trzeciego piętra kamienicy straż pożarna wyciąga człowieka, którego ratownicy medyczni nie dali rady znieść na noszach. Klatka schodowa okazała się zbyt wąska. Pomyślałam wtedy: co by było ze mną? Wyobraziłam sobie, jak by mnie wyciągali dźwigiem z domu. A gdybym umarła? Czy byłaby tak duża trumna? – mówi Katarzyna Guzik, która przy wzroście 170 cm ważyła 185 kg.

– Wiele z moich koleżanek jest na diecie – albo właśnie jakąś zaczęły, albo skończyły, trochę schudły, po czym wracały do poprzedniej wagi, znów chudły i wracały. Odkąd pamiętam, ciągle musiały dostosowywać ubrania do aktualnej sylwetki. Ja zawsze miałam wysoką wagę i ubrania w dużym rozmiarze. Przyzwyczaiłam się. Lubiłam swoje życie, dużo podróżowałam, nie miałam oporów, żeby wsiąść do samolotu, choć musiałam prosić o specjalny pas, a osoba obok mnie nie mogła opuścić podłokietnika – opowiada Katarzyna.

Pracuje w domu, zdalnie. – Nigdy nie byłam na etacie ani nawet na rozmowie o pracę. To było bezpieczne – nie musiałam spotykać się z innymi, zakładać służbowego stroju. Było mi dobrze – tłumaczy. Dopóki nie zobaczyła w Paryżu tej akcji z wyciąganiem człowieka przez okno. – Wtedy poczułam, że jak nie zredukuję wagi, to może się to źle skończyć – mówi Katarzyna.

33 karetki

– Mam 170 cm wzrostu, po urodzeniu drugiego dziecka ważyłam 116 kg, więc w ciąży jeszcze więcej, ale ile? Nie wiem, wstydziłam się zważyć – wspomina Dorota Korman. W końcu stanęła na wagę. Okazało się, że urządzenie ma limit 105 kg. Była poza limitem. – Miałam kłopot z zawiązaniem butów, wejściem na drugie piętro bez zadyszki czy kupieniem ubrań w sieciówce – mówi.

Szacuje się, że w Polsce – w zależności od województwa – od 60 do 70 proc. społeczeństwa ma za dużo kilogramów. Aż 9 mln dorosłych osób choruje na otyłość. Choć to tak duża grupa, to – jak wynika z tegorocznego raportu NIK – ignorowana przez system opieki zdrowotnej. Jedyną procedurą finansowaną przez NFZ jest chirurgia bariatryczna, czyli redukcja objętości żołądka lub zmiana drogi pokarmowej. Nie w każdym przypadku skuteczna.

Gdy otyła osoba idzie do lekarza, ten bardzo często nawet jej nie zważy (brakuje wag o nośności powyżej 150 kg), nie zmierzy ciśnienia (brakuje ciśnieniomierzy z dostatecznie szerokimi mankietami). Brakuje odpowiednich foteli dentystycznych i ginekologicznych, a w szpitalach – wzmocnionych łóżek, odpowiednich stołów operacyjnych, aparatów rentgenowskich czy do rezonansu. Często nie ma nawet odpowiednio długich igieł, by móc zrobić zastrzyk. Problemem jest przetransportowanie osoby otyłej do szpitala, bo w całej Polsce mamy tylko 33 karetki o większej nośności.

Brakuje specjalistycznych ośrodków zajmujących się kompleksowym leczeniem otyłości. Gdy u chorego na otyłość dojdzie do powikłań – cukrzycy, kłopotów z sercem czy układem hormonalnym – lista problemów się wydłuża tak jak kolejki do specjalistów. Gdy kontrolerzy NIK przygotowywali raport, okazało się, że w województwie mazowieckim do diabetologa – w przypadku pilnym – trzeba było czekać 62 dni, do kardiologa – 80, do endokrynologa – 103. Ludzie z nadwagą i otyli próbują sami się jakoś ratować.

– Często szuka się, niestety, dróg na skróty, sposobów na redukcję dużej ilości kilogramów w krótkim czasie – mówi Justyna Mizera. Jest dietetykiem, pracuje ze sportowcami, ale trafiają też do niej osoby z otyłością. Często z oznakami niedożywienia, po drakońskich dietach, a ostatnio po lekach dla chorych na cukrzycę, które stały się też środkami na otyłość. Do Pauliny Szymczak, która jest dietetykiem klinicznym i psychodietetykiem, też trafia coraz więcej osób, które najpierw wycieńczały się głodówkami, teraz lekami. – Przychodzą, gdy mają już stany ostre, nie są w stanie nic zjeść, bo cokolwiek zjedzą, wymiotują – tłumaczy.

"Czuję, że odpływam"

– Najbardziej poszukiwany jest ozempic, lek zarejestrowany do leczenia cukrzycy typu 2, ale stosowany również na odchudzanie – tłumaczy farmaceutka Angelika Talar-Śpionek z portalu GdziePoLek.pl.

W 2020 r. sprzedano w Polsce 20,4 tys. opakowań tego medykamentu, dwa lata później, gdy zaczęło być głośno o tym, że może być stosowany w otyłości i braniem go pochwalił się Elon Musk – sprzedaż w naszym kraju skoczyła do 129 tys. opakowań. Na całym świecie ozempic stał się lekiem celebrytów i celebrytą wśród leków. Wszędzie popyt przerósł podaż – w Polsce refundowany ozempic jest teraz praktycznie nieosiągalny. Cena nierefundowanego leku w najbardziej popularnej dawce 1 mg zaczyna się od 927 zł. W mediach społecznościowych są grupy otwarte, na których można kupić go z drugiej ręki jeszcze drożej niż w aptece.

Są też grupy zamknięte, w których ci, co są na ozempicu, wymieniają się opiniami z tymi, którzy są na innych lekach, podobnie działających. Wiele osób bierze wszystkie po kolei. Na jednej z grup, która ma 3 tys. członków, są narzekania, że już po pierwszych, najniższych dawkach pojawiają się męczące biegunki, "chlustające wymioty", na innej grupie (prawie 80 tys. członków) kobieta, która brała ozempic, pisze, że zamiast schudnąć, przytyła 2 kg, przeszła więc na inne leki. Mężczyzna, który od stycznia bierze saxendę i schudł 25 kg, narzeka, że jest bardzo osłabiony: "Gdy wstaję z łóżka lub schylę się i podniosę, momentalnie mam mroczki przed oczami i czuję, że odpływam, muszę się czegoś chwycić albo usiąść, żeby nie upaść. Generalnie chodzę i próbuję nie zemdleć". Inni opisują: "nudności, okropny ból głowy"; "czuję się jak pijana i na kacu jednocześnie", "nie mogę spać".

Lekarstwa z grupy GLP-1, jak ozempic czy saxenda, regulują poziom glukozy, stymulują wydzielanie insuliny, ale też spowalniają perystaltykę jelit, pokarm dłużej zalega w przewodzie pokarmowym, człowiek ma uczucie, że jest syty.

Leki są rozchwytywane. Nie działa odstraszająco ani to, że mogą się pojawić bardzo groźne efekty uboczne, ani to, że lekarstwa trzeba sobie wstrzykiwać. Nie zraża też cena - np. za jedno opakowanie saxendy trzeba zapłacić średnio 480 zł, ale są apteki, w których kosztuje tysiąc.

– A to przecież dopiero początek wydatków – mówi dr Joanna Kurmanow, chirurg plastyczny. Zgłaszają się do niej osoby, które po lekach gwałtownie straciły 20-30 kg, mają tzw. ozempic face: twarz wychudzoną, zapadniętą, chcą ją jakoś poprawić. – To nie jest tak, że tkanka tłuszczowa znika tylko z brzucha czy bioder, odchodzi z całego ciała. Skóra jest wiotka, wisi. Źle wygląda nie tylko na twarzy, ale też na piersiach, rękach, nogach – tłumaczy dr Kurmanow. – Jeśli osoby, które biorą lek blokujący uczucie głodu, jeszcze do tego wymiotują, to prosta droga do niedożywienia.

Ozempicowy tyłek

Widząc zapadniętą twarz i słuchając opowieści pacjentów, dr Kurmanow ma wrażenie, że są ofiarami trendu "bądź chudy za wszelką cenę". Nie zdają sobie sprawy, że wraz z gwałtowną utratą tkanki tłuszczowej następuje utrata masy mięśniowej, a to wpływa na wiek biologiczny i powoduje, że metrykalna 50-latka może mieć organizm 70-latki, zwiększa się ryzyko kontuzji, osteoporozy. Aby temu zapobiec, tworzy się nowe leki.

Dr Kurmanow wyobraża sobie, ile firm będzie czerpać korzyści z takiego leczenia otyłości – producenci leków na odchudzanie, na zachowanie mięśni, firmy produkujące odżywki białkowe, wypełniacze tkankowe, mikroelementy. A także lekarze medycyny estetycznej i chirurdzy plastyczni. W USA są już specjalne oferty: likwidacja efektu "ozempicowej twarzy", "ozempicowego tyłka": liftingi, wszczepianie tłuszczu. – To, co teraz widzimy po wprowadzeniu leków, które powodują utratę wagi, to szaleństwo. Dobry interes dla firm farmaceutycznych i lekarzy, ale nie jestem pewna, czy dla pacjentów – mówi dr Kurmanow.

Niedawno amerykański "Newsweek" opublikował tekst, w którym lekarz Jay S. Feldstein, dyrektor generalny Philadelphia College of Osteopathic Medicine, opisał swoje doświadczenia z lekiem ozempic – zaczął brać w ubiegłym roku, ważył 112 kg, miał objawy cukrzycy typu 2 i bezdech senny. Po ozempicu schudł 15 kg, stężenie glukozy we krwi się unormowało, zaczął lepiej spać. Jednak gdy odstawił lek, w ciągu dwóch tygodni przytył 8 kg, więc znów zaczął brać. "Zadałem sobie pytanie: czy znaleźliśmy panaceum, czy otworzyliśmy puszkę Pandory?".

Dieta czekoladowa

To, z jakim zapałem ludzie zaczęli sobie robić zastrzyki, Dorocie Korman przypomina zapał, z jakim wcześniej masowo sięgało się po inne sposoby na szybkie zgubienie kilogramów. – Głodówki, keto, dukany, szejki, diety proteinowe, kapuściana, 1000 kalorii. Ludzie wchodzili w to, katowali się, bo chcieli jak najszybciej obniżyć wagę! To cel nadrzędny. Nieważne, ile trzeba się będzie przy tym nacierpieć – mówi Dorota Korman.

Wie po sobie, przeszła wszystkie restrykcyjne diety cud, nawet czekoladową – trzeba było jeść dwie tabliczki dziennie, nic poza tym. – Byłam wyczerpana, wściekła, wypadały mi włosy. Z kolei po keto zostało mi stłuszczenie wątroby, na dukanie dorobiłam się kamieni w nerkach. Żadnej z tych diet nie lubiłam, każda wydawała mi się karą. Jak tylko się kończyła, odbijałam sobie to "katowanie", chciałam się jakoś nagrodzić i po chwilowym spadku wagi wracałam do tej sprzed diety – wspomina Dorota Korman.

W końcu zaczęła jeść to, co lubi, ale licząc kalorie i pilnując, żeby być zawsze w deficycie kalorycznym. Pozbyła się 40 kg. Na Instagramie prowadzi profil "Życie na deficycie" i pokazuje siebie: przed redukcją, gdy ważyła niemal 120 kg, i teraz – lżejszą. Zamieszcza zdjęcia także w bieliźnie, żeby było widać, jak zmieniła jej się sylwetka. Przez to, że traciła wagę stopniowo, nie ma obwisłej skóry na twarzy, rękach czy nogach.

– Założyłam, że skoro tycie zajęło mi wiele lat, to nie pozbędę się otyłości w rok – mówi Katarzyna Guzik. Dzięki deficytowi kalorycznemu w 3,5 roku ze 185 kg odjęła sobie 100. Bez operacji bariatrycznej, choć jej proponowano. Bez wsparcia dietetyka.

– Pomyślałam, że muszę to zrobić samodzielnie, bo co będzie, gdy skończy się współpraca z dietetykiem? Kto mnie poprowadzi za rękę i powie: "dzisiaj jedz to", "jutro jedz tamto", "a jak za miesiąc przyjdziesz, to zmienimy kaloryczność". Postanowiłam sama się tego nauczyć – mówi.

Jakie ćwiczenia?

– Nigdy nie lubiłam ćwiczyć i nie wyobrażam sobie siebie biegającej. Choć każdy powtarza, że bez ćwiczeń nie schudniesz, sprawdziłam na sobie: można schudnąć. Nawet z obawą patrzę na tych, którzy ważąc tyle, co ja kiedyś, zaczynają biegać albo dźwigać ciężary. Czy ktoś z tych, którzy im to doradzili, zadał sobie pytanie: co będzie z ich stawami? Jak oni będą się czuć po takim wysiłku? Ja jedynie spaceruję.

Na Instagramie i na blogu tłumaczy, jak unikając ryzykownych dróg na skróty, zredukowała wagę. – Gdy zdecydujesz się na deficyt, możesz sobie pozwolić i na lody w lecie, i czasami na kiełbaskę z grilla. Tylko we wszystkim trzeba zachować umiar i pamiętać, że nie tyjesz od konkretnych produktów. Tyjesz od nadwyżki kalorycznej – tłumaczy. I dodaje, że postawiła przed sobą zadanie: przekonać ludzi, że nie ma lepszej drogi niż deficyt kaloryczny – jedz mniej, niż potrzebujesz.

– To, ile można, żeby nie przybierać na wadze, a ile, żeby ważyć mniej, łatwo jest obliczyć, są specjalne aplikacje. Jeżeli ważysz 100-120 kg, nie możesz wzorować się na koleżance z pracy, która waży 70. Musisz dostosować redukcję kalorii do swojej wagi, swojego organizmu i trybu życia. Potem co miesiąc korygować, bo gdy zaczynamy chudnąć, automatycznie spada nam zapotrzebowanie. Przy czym nigdy nie wolno schodzić poniżej tego, co jest potrzebne do utrzymania podstawowej przemiany materii i do tego, żeby organizm się regenerował. Taki sposób redukcji nie daje natychmiast spektakularnych efektów, trwa dłużej, ale jest skuteczny – mówi Katarzyna Guzik.

– Nie każdy jest w stanie zrobić to sam z siebie: dzisiaj postanawiam, od jutra stosuję – tłumaczy dietetyczka Justyna Mizera. Dlatego dobrze, że osoby, które już to zastosowały, wspierają te, które dopiero o tym myślą. – Radziłabym zacząć od badań. Być może na samodzielną redukcję jest już za późno. Może potrzebna byłaby konsultacja z diabetologiem, endokrynologiem albo kardiologiem. Trzeba najpierw sprawdzić, w jakim stanie jest organizm, jak funkcjonują narządy. Jeśli okaże się, że nie jest konieczne wsparcie medyczne, można samemu spróbować eliminować po kolei składniki, które szkodzą. Każdy świetnie sobie zdaje sprawę z tego, co jest na tej liście: słodzone napoje, fast foody, produkty wysoko przetworzone, smażone. Na początek zawsze polecam wyeliminować choćby jedną rzecz. Jeżeli ktoś wypijał codziennie dwa litry słodzonego napoju, niech najpierw odstawi tylko to. Przez trzy tygodnie nie musi robić nic innego, jedynie zamiast tego pić wodę, a już zobaczy zmiany – w wyglądzie skóry, a także w wadze. Można wtedy zrobić kolejny krok, np. zacząć jeść o stałych porach, bez podjadania pomiędzy posiłkami. W kolejnym kroku zacząć redukować kaloryczność tego, co jemy… Metodą małych kroków można zacząć duże zmiany.

– Osoby, które tak jak ja miały wagę wyjściową bardzo dużą, muszą pilnować się do końca życia. Ostatnio koleżanka, która też była otyła, mówi: "Zobacz, Kasia, hazardzista przestanie grać, alkoholik odstawi alkohol, narkoman narkotyki, a my?" – mówi Katarzyna Guzik. – Nie możemy przecież odciąć się od jedzenia. Musimy nauczyć się z nim obchodzić, nie mamy innego wyjścia.

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

Zepbound to najnowszy lek, który dołączył do rosnącej listy leków przeciw otyłości zatwierdzonych przez amerykańską Agencję Żywności i Leków. Podobnie jak przebojowy Wegovy i jego siostrzany lek Ozempic, Zepbound — który opiera się na leku o nazwie Tirzepatide — działa naśladując aktywność naturalnie występującego ludzkiego hormonu glukagonopodobnego peptydu 1 lub GLP-1.

Odgrywają one ważną rolę w regulacji apetytu i poziomu cukru we krwi. Jednak w przeciwieństwie do Wegovy i Ozempic, Zepbound naśladuje również strukturę drugiego hormonu, znanego jako polipeptyd hamujący wydzielanie żołądkowe (GIP).

W połączeniu z GLP-1, GIP odgrywa ważną rolę w regulacji poziomu glukozy we krwi i metabolizmie tłuszczów. Oba hormony spowalniają również tempo opróżniania żołądka, dzięki czemu dłużej czujemy się syci.

"Obniżenie kosztów leków sprawia, że stają się dostępne dla większej liczby osób, które ich potrzebują" — powiedział Newsweekowi dr Muhammad Ghanem, chirurg bariatra z Orlando Health Weight Loss and Bariatric Surgery Institute. "Jednak wraz ze wzrostem dostępności wzrasta również potrzeba edukacji".

Tańsze leki na odchudzanie

Zepbound jest zwykle sprzedawany w postaci aplikatorów ze wstrzykiwaczem. Aby jednak obniżyć koszty i skrócić czas produkcji, nowa wersja leku jest dostarczana w fiolce i wymaga od pacjentów wstrzykiwania jej za pomocą własnej strzykawki.

"Jeśli chodzi o leki, które pacjenci muszą sami pobierać za pomocą strzykawki, to pacjenci biorą na siebie tę odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie zastrzyku" — powiedział Ghanem.

"Dlatego konieczne jest, aby pracownicy służby zdrowia edukowali swoich pacjentów w zakresie bezpiecznego podawania leków. Każdy pacjent jest inny, więc lekarze powinni rozróżnić, czy fiolka i strzykawka są dobrym rozwiązaniem dla danego pacjenta".

Chociaż samodzielne wstrzyknięcie może wymagać większych umiejętności, Elli Lilly powiedziała, że nowe, jednodawkowe fiolki oferują "bezpieczną i skuteczną opcję leczenia".

Fiolki z pojedynczą dawką są dostępne w dwóch ilościach — 2,5 miligrama i 5 miligramów — w cenie odpowiednio 399 i 549 dolarów miesięcznie.

James Zervos, dyrektor operacyjny Obesity Action Coalition [organizacji działającej na rzecz przeciwdziałania otyłości — przyp.red], powiedział, że rozwój tego segmentu farmaceutyków stanowi kamień milowy w zwalczaniu barier kosztowych w zakresie leków przeciw otyłości.

"Ludziom cierpiącym na otyłość od dawna odmawia się dostępu do niezbędnego leczenia i opieki potrzebnej do radzenia sobie z tą poważną chorobą przewlekłą" — powiedziała Zervos.

"Rozszerzenie zasięgu i przystępności cenowej leczenia ma kluczowe znaczenie dla osób żyjących z otyłością."

"Teraz nadszedł czas, aby decydenci polityczni, pracodawcy i ubezpieczyciele współpracowali z firmami farmaceutycznymi, aby zapewnić, że nikt nie zostanie pominięty w otrzymywaniu opieki, na którą zasługuje i której potrzebuje".

Ghanem dodał: "Dostępność opieki zdrowotnej jest niezwykle ważna, a teraz jest to kolejne narzędzie, jakie lekarze mają do dyspozycji, pomagając swoim pacjentom. Rozwój ten podkreśla jednak znaczenie edukacji, jeśli pacjenci i ich pracownicy służby zdrowia zdecydują się pójść tą drogą".

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

Obecnie trwa III faza, która ma ocenić skuteczność i bezpieczeństwo nowego kandydata na lek oraz ustalić jego optymalną dawkę. Dopiero po zakończeniu tej fazy i analizie wyników badań przez ekspertów będzie wiadomo, czy tak szybka utrata kilogramów nie stanowi zagrożenia dla zdrowia.

Trzy razy G

Po raz pierwszy o nowej cząsteczce szerokie grono ekspertów usłyszało dwa lata temu. Podczas 83. kongresu Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego przedstawiono wyniki II fazy badania klinicznego nad retatrutydem. Dowodziły one, że ten nowy potencjalny lek na odchudzanie redukuje masę ciała o wiele szybciej niż dotychczas dostępne specyfiki. Jest też skuteczny w leczeniu cukrzycy typu 2 – zmniejsza poziom hemoglobiny glikowanej. Prezentację nagrodzono owacjami na stojąco.

Badanie pokazało, że nowa cząsteczka może być prawie dwa razy bardziej skuteczna niż ozempic. Osoby, które miały nadwagę lub otyłość i otrzymywały najwyższą dawkę – 12 mg, po 24 tygodniach straciły średnio 17,5 proc. masy ciała, a po 48 tygodniach – 24,2 proc., czyli około 26,2 kg. Wyniki te były mniej spektakularne u pacjentów otyłych z cukrzycą typu 2, u których zaobserwowano 17-procentową redukcję masy ciała. Dla porównania, ozempic powoduje utratę do 15 proc. masy ciała w ciągu 68 tygodni, a mounjaro – 22,5 proc. w ciągu 72 tygodni.

Skąd takie różnice? Ozempic działa tylko na receptor GLP-1. – Jest to hormon, który w organizmie odpowiada za stymulację zależnego od glukozy wydzielania insuliny z komórek beta wysp trzustki. Prowadzi to do obniżenia stężenia glukozy we krwi i wpływa na opóźnienie opróżniania żołądka, a w konsekwencji hamowanie apetytu, zwiększenie uczucia sytości i zmniejszenie masy ciała – tłumaczył mi prof. Janusz Gumprecht, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.

Mounjaro wpływa na dwa receptory – GLP-1, a także GIP, który po posiłku zwiększa wydzielanie insuliny oraz zmniejsza łaknienie i przyspiesza metabolizm tłuszczów. Nowa cząsteczka – retatrutyd – oddziałuje na trzy receptory GLP-1 i GIP oraz glukagonu. Z tego powodu została nazwana "potrójnym G". Naśladuje działanie naturalnych hormonów organizmu, regulując poziom glukozy we krwi oraz ilość tkanki tłuszczowej. Zmniejsza apetyt i przyspiesza przemianę materii, co skutkuje efektywniejszym spalaniem kalorii. Wpływa na zwiększenie produkcji insuliny i hamowanie wydzielania glukagonu, co poprawia wrażliwość tkanek na insulinę. Efekt "3G" sprawia, że jest bardziej skuteczna od innych zastrzyków odchudzających.

Badanie II fazy pokazało, że skutki uboczne retatrutydu były podobne do działań niepożądanych dwóch najpopularniejszych leków na odchudzanie – ozempiku i mounjaro. Pacjenci najczęściej skarżyli się na nudności, biegunkę i zaparcia. Im większa dawka, tym bardziej nasilone mieli problemy żołądkowo-jelitowe. Zaobserwowano u nich również wzrost tętna, które było najwyższe po 24 tygodniach stosowania leku, ale potem spadało.

Do celów badawczych

Wyniki badania zostały opublikowane w dwóch cenionych czasopismach medycznych "New England Journal of Medicine" i "The Lancet". Jego autorzy, naukowcy m.in. z Yale University School of Medicine w New Haven i Harvard Medical School w Bostonie, napisali w komentarzu, że okres 48 tygodni nie wyczerpał w pełni możliwości nowej cząsteczki i dłuższe stosowanie specyfiku może przynieść jeszcze większe korzyści.

Dr Ania M. Jastreboff z Yale University School of Medicine, która na kongresie Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego prezentowała wyniki badań retatrutydu, podkreślała, że jesteśmy świadkami prawdziwego przełomu w leczeniu nie tylko otyłości, ale też chorób wątroby i cukrzycy. Testowana cząsteczka okazała się skuteczna w redukcji masy ciała i korzystnie wpływała na układ sercowo-naczyniowy, obniżała ciśnienie tętnicze krwi oraz poziom cholesterolu LDL, trójglicerydów i glukozy. Może też być pomocna w leczeniu choroby zwłóknieniowej wątroby, bo prowadzi do odtłuszczenia tego narządu.

Tego, czy tak jest rzeczywiście, dowiemy się za rok lub dwa, kiedy zakończą się badania kliniczne i nowa cząsteczka na odchudzanie zostanie zatwierdzona przed Europejską Agencję Leków (EMA) lub FDA – amerykańską Agencję Żywności i Leków. Na razie trwa III faza badań klinicznych, której uczestnicy dostają zastrzyk raz w tygodniu, ale w sklepach internetowych już można go kupić. Co prawda na stronach zamieszczono informacje, że ten "najbardziej zaawansowany peptyd na odchudzanie" jest "przeznaczony do celów badawczych" i "nie do stosowania u ludzi", ale chętnych do zrzucenia kilogramów to nie odstrasza. Nie zdają sobie sprawy, że kupując nieprzebadany preparat, mogą ryzykować znacznie więcej niż tylko utratę kilogramów.

Na razie w mediach społecznościowych zachwalane są jedynie wyjątkowe właściwości nowej cząsteczki. Użytkownicy, którym udało się zdobyć specyfik, zapewniają, że w ciągu zaledwie kilku miesięcy udało im się zrzucić ponad 17 kg. Do kupna nowej cząsteczki zachęcają na TikToku przede wszystkim kulturyści, którzy go stosują, aby uzyskać umięśnioną sylwetkę. Jeden z użytkowników TikToka, który przyznał, że wstrzykiwał sobie ten lek, uważa, że za dwa lata nikt już nie będzie stosował mounjaro, a jeszcze szybciej zapomnimy o ozempicu.

Lek eksperymentalny

Eksperci podkreślają, że retatrutyd jest wciąż lekiem eksperymentalnym i ostrzegają przed jego kupowaniem, nie tylko dlatego, że część dostępnych preparatów to podróbki i nie wiadomo, jakie substancje chemiczne w nich się znajdują, ale także dlatego, że nieznana jest bezpieczna i skuteczna dawka. To mają dopiero ustalić specjaliści, analizując wyniki wszystkich badań klinicznych. Wbrew temu, co sądzą influencerzy w mediach społecznościowych, retatrutyd nie jest silniejszą wersją ozempicu ani mounjaro. Ma nieco inny mechanizm działania, a to oznacza, że jego profil bezpieczeństwa i ryzyko wystąpienia skutków ubocznych mogą być odmienne.

– Działania niepożądane leku zależą od tego, co znajduje się w jego składzie. Teoretycznie na tej podstawie można na przykład powiedzieć, że po zastosowaniu danej substancji pacjentowi skoczy ciśnienie, ale dopiero w trakcie praktyki, gdy substancja jest w krwiobiegu, może się okazać, że wzrost ciśnienia to niewielki problem w porównaniu z tym, że substancja ta uszkadza wzrok. Dlatego wprowadzono długi proces dopuszczenia do obrotu oraz badania kliniczne i inne, aby zdobyć maksymalnie dużo wiedzy na temat działania danej substancji – mówi dr Leszek Borkowski, farmakolog, były prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.

O kandydatach na leki niewiele zatem wiadomo, ale nawet leki, które są dopuszczone do obrotu, też co jakiś czas zaskakują, bo eksperci odkrywają działania niepożądane, które nie były znane, zanim lek został zarejestrowany. – Przykładem jest pyralgina, o której wiedzieliśmy, że wywołuje agranulocytozę, czyli znaczny spadek odporności, ale nie sądziliśmy, że może być on aż tak drastyczny. Rok temu ukazał się raport, z którego wynika, że w latach 2014-2024 w krajach Europy zmarło dużo osób po zastosowaniu pyralginy, np. w Niemczech – 525, a w Hiszpanii – 475 – mówi dr Borkowski. – Dlatego gdy lek zostanie wprowadzony na rynek, nadal jest obserwowany. A im dłużej jest stosowany, tym więcej o nim wiemy, choć wciąż nie wiemy wszystkiego.

Nie wiadomo zatem, jak poważne będą działania niepożądane po latach terapii dostępnymi obecnie zastrzykami na odchudzanie. Z dotychczasowych badań wiadomo, że preparaty te muszą być stosowane przez długi czas, niektórzy uważają, że nawet do końca życia, a przerwanie terapii powoduje efekt jo-jo – pacjent nie tylko wraca do poprzedniej masy ciała, ale też może przytyć bardziej niż przed rozpoczęciem leczenia. Wszystko wskazuje na to, że zasada ta dotyczyć będzie także osób przyjmujących retatrutyd.

Wadą tych leków jest także to, że co prawda pozwalają zredukować masę ciała i ilość tkanki tłuszczowej, ale powodują zanik masy mięśniowej. – Nie chodzi o to, że stosujące je osoby nie mają siły w nogach czy rękach, lecz u nich mięśniówka naczyń kurczących się i rozkurczających jest słabsza, a to może być zagrożeniem dla życia – dodaje dr Borkowski.

Co za dużo, to niezdrowo

Ogromnym problemem może się też okazać nadmierny spadek masy ciała. Zbyt szybka utrata kilogramów sprawia, że ludzie stosujący dostępne obecnie zastrzyki na odchudzanie wyglądają na wychudzonych. Ich skóra traci jędrność, w niektórych miejscach ciała zaczyna zwisać jak u osób po operacji bariatrycznej, twarz szarzeje i staje się pociągła, pojawiają się zmarszczki. Znalazło to odzwierciedlenie w określeniach: "twarz ozempicowa" i "ozempicowe pośladki". Są też osoby, których organizm zbyt gwałtownie reaguje na odchudzające zastrzyki. – Obserwowałem pacjenta, u którego zmniejszenie masy ciała było tak duże, że podejrzewaliśmy, czy schorzeniem współistniejącym nie jest choroba nowotworowa. Musieliśmy na pewien czas odstawić lek i przeprowadzić diagnostykę, aby to sprawdzić. Szczęśliwie okazało się, że była to reakcja na zastosowaną terapię, a nie nowotwór – mówił prof. Gumprecht.

Istnieje obawa, że dążenie do coraz szybszej utraty wagi może stwarzać zagrożenia dla zdrowia. Dziennikarze STAT News, amerykańskiego portalu informacyjnego o zdrowiu i medycynie, dotarli do ochotników biorących udział w badaniu klinicznym retatrutydu. Kilku z nich przyznało, że chudli za bardzo. Jedna z uczestniczek badania straciła 22 proc. masy ciała w ciągu dziewięciu miesięcy. Było to o wiele za dużo, dlatego naukowcy zmniejszyli dawkę leku. Mimo to kobieta nadal odczuwała nudności, więc sama postanowiła rezygnować z co drugiej dawki.

U innej uczestniczki, która straciła 30 proc. masy ciała w ciągu ośmiu miesięcy, rozwinął się kamień żółciowy. Nie jest pewne, czy było to spowodowane gwałtownym chudnięciem, ale wielce prawdopodobne, bo w charakterystyce produktu leczniczego ozempicu i mounjaro zamieszczono informację, że ich przyjmowanie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem występowania kamieni żółciowych. Trzeci pacjent, którego waga spadła o 31 proc. w ciągu ośmiu miesięcy, zmuszał się do jedzenia wysokokalorycznych produktów, takich jak masło orzechowe, aby uniknąć dalszej utraty wagi.

Żaden z ochotników nie podaje swojego imienia, bo jednym z warunków przystąpienia do badania klinicznego było podpisanie umowy o zachowaniu poufności. Nie ma też pewności, czy każda z osób skarżących się na nadmierne chudnięcie dostawała lek, a nie placebo, ale skoro zaczęli tak bardzo tracić kilogramy, to jest niemal pewne, że dostawali substancję aktywną. Wszyscy jednak stwierdzili, że lek zmienił ich życie. Nie tylko dlatego, że po raz pierwszy w życiu udało im się znacząco pozbyć nadmiaru kilogramów, ale zniknęło wiele ich problemów związanych z otyłością, m.in. bóle stawów, wysoki poziom cholesterolu czy stłuszczenie wątroby. Zgodnie jednak uznali, że efekt odchudzania po zastosowaniu testowanego leku okazał się zbyt ekstremalny.

Ale dla biznesu to właśnie spadek masy ciała ma kluczowe znaczenie, o czym świadczą wyniki III fazy badań klinicznych innego eksperymentalnego leku na odchudzanie o nazwie cagrisema. Stosujący go pacjenci odnotowali średnią redukcję masy ciała o 22,7 proc. po 68 tygodniach leczenia. Oczekiwano zaś, że nowa cząsteczka będzie powodowała spadek kilogramów o 25 proc. Choć różnica wydaje się niewielka, rynek uznał te wyniki za rozczarowujące. Akcje firmy, która opracowała nową cząsteczkę, spadły o 29 proc. w ciągu jednej giełdowej sesji.

Wynika z tego, że na razie nacisk kładziony jest na utratę masy ciała, a nie na zdrową redukcję kilogramów i utrzymanie masy mięśniowej, ale może to kwestia czasu. Przecież nie wszyscy pacjenci będą chcieli wyglądać jak zombi.

Naukowcy z Uniwersytetu Fudan i Hangzhou Sciwind Biosciences w Chinach odkryli, że eknoglutyd działa podobnie do dulaglutydu (popularnej substancji stosowanej w zastrzykach do leczenia cukrzycy) jeżeli chodzi o obniżanie poziomu cukru we krwi. Eknoglutyd może być jednak bardziej skuteczny w przypadku zrzucania zbędnych kilogramów.

Cukrzyca w USA — choruje już co 10 osoba

Ponad 38 milionów Amerykanów (około 1 na 10) choruje na cukrzycę, z czego od 90 do 95 proc. cierpi na cukrzycę typu 2, kiedy to organizm albo nie może skutecznie wykorzystywać insuliny, albo nie wytwarza jej wystarczająco dużo, by regulować poziom cukru we krwi.

Eknoglutyd i dulaglutyd pomagają kontrolować poziom cukru we krwi, działając na ten sam receptor w organizmie, znany jako receptor GLP-1. Eknoglutyd celuje w odpowiednie szlaki metaboliczne, które zwiększają produkcję insuliny i obniżają poziom cukru we krwi, jednocześnie unikając tych, które mogą zmniejszać aktywność receptora. Dulaglutyd wpływa na oba szlaki w takim samym stopniu.

— W badaniach eknoglutyd wykazuje lepszą skuteczność w zakresie utraty wagi i kontroli poziomu cukru we krwi w porównaniu z istniejącymi lekami — powiedziała autorka badania, Feifei Jiang, w wywiadzie dla "Newsweeka".

W 52-tygodniowym badaniu przeprowadzonym w Chinach wzięło udział ponad 600 dorosłych osób z cukrzycą typu 2. Uczestnicy, którzy otrzymywali eknoglutyd, odnotowali średni spadek poziomu cukru we krwi o około 1,9 proc., w porównaniu do 1,65 proc. spadku u osób, które otrzymywały dulaglutyd.

Osoby przyjmujące eknoglutyd straciły również prawie dwukrotnie więcej na wadze, doświadczając średniej redukcji masy ciała o od 5,2 do 5,7 proc. Dla porównania, osoby stosujące dulaglutyd schudły o około 2,8 proc. Według autorów ta dodatkowa utrata masy ciała zaobserwowana u uczestników przyjmujących eknoglutyd może dodatkowo pomóc w leczeniu cukrzycy i zmniejszyć ryzyko chorób serca.

Łatwiejszy w produkcji i tańszy. Eknoglutyd może zastąpić Ozempic

— Na podstawie dostępnych obecnie informacji oczekujemy, że działania niepożądane związane ze stosowaniem eknoglutydu będą podobne do tych występujących w przypadku istniejących już agonistów receptora GLP-1, takich jak semaglutyd lub dulaglutyd. Są to przede wszystkim zaburzenia żołądkowo-jelitowe, m.in. biegunka, nudności czy wymioty i zmniejszony apetyt. W większości przypadków działania niepożądane były łagodne lub umiarkowane i stopniowo osłabiały się — wyjaśniła Jiang.

Jak podkreślono w badaniu, eknoglutyd jest również prostszy w produkcji niż inni agoniści receptora GLP-1. Oznacza to, że może być produkowany szybciej i taniej niż obecnie dostępne leki odchudzające. Jest to kolejny dowód na to, że eknoglutyd może być ważnym odkryciem dla osób chorujących na cukrzycę typu 2.

— Eknoglutyd, nowy agonista receptora GLP-1, składa się w całości z naturalnych aminokwasów, z pewnymi modyfikacjami chemicznymi w celu zwiększenia stabilności i aktywności. Od semaglutydu różni się czterema aminokwasami — tłumaczą naukowcy, porównując nowoodkrytą substancję do popularnego obecnie Ozempicu.

Jak twierdzą, modyfikacje nie tylko poprawiają działanie leku, ale także proces jego produkcji. W przeciwieństwie do semaglutydu, który wymaga wieloetapowych procesów chemicznych w celu przyłączenia dodatkowych aminokwasów, eknoglutyd może być wytwarzany szybciej, poprzez genetycznie zmodyfikowane komórki.

— Chociaż nasze badanie porównuje eknoglutyd do dulaglutydu, porównanie do semaglutydu także ma duże znaczenie ze względu na podobieństwo strukturalne oraz podobne działanie przy obniżaniu glikemii i masy ciała — stwierdził zespół. — Jednak w czasie prowadzenia badania dostępność semaglutydu w Chinach była bardzo ograniczona, przez co użycie go w naszej pracy okazało się niewykonalne.

W Chinach domagają się dopuszczenia eknoglutydu

Na razie naukowcy zapowiedzieli porównanie efektów swojej pracy z wynikami badania Phase 3 SUSTAIN-China, które dotyczyło semaglutydu.

— Chociaż nie przeprowadzono jeszcze bezpośredniego porównania, wyniki sugerują, że skuteczność tych substancji może być podobna. W przyszłości należy przeprowadzić badania, aby to potwierdzić — uważają badacze.

Jak wyjaśniła Jiang, badanie SUSTAIN-China wykazało, że w przypadku stosowania semaglutydu przez 30 tygodni, średni poziom cukru we krwi został obniżony o od 1,4 do 1,7 proc. W przypadku eknoglutydu, po 32 tygodniach stosowania można było zauważyć spadek od 1,89 do aż 1,91, proc.

Podobieństwo zauważono także w przypadku spadku masy ciała. 52 tygodnie stosowania eknoglutydu powodowały jej spadek od 5,2 do 5,7 proc., natomiast w przypadku semaglutydu 30 tygodni przyjmowania leku prowadziło do zrzucenia od 3,9 do 5,7 proc. wagi.

— Wyniki te sugerują, że skuteczność eknoglutydu może być podobna lub nawet lepsza niż semaglutydu, jeżeli chodzi o kontrolę glikemii — powiedziała Jiang.

Naukowcy zaznaczają, że konieczne jest przeprowadzenie dalszych obserwacji w celu zbadania skuteczności eknoglutydu w różnych populacjach i w połączeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi. Substancja nie została jeszcze dopuszczona do obrotu w żadnym kraju, jednak w Chinach złożono już o to wnioski.

— Eknoglutyd, w połączeniu w interwencjami behawioralnymi i wspierającymi styl życia, może osiągnąć wysoką skuteczność. Otrzymywane wskazówki dotyczące stylu życia, takie jak planowanie diety i zalecenia dotyczące ćwiczeń, pomagają pacjentom wprowadzić trwałe zdrowe nawyki — powiedział Jiang.

Żródło:

He, Y., Mi, N., Cheng, Z., Xue, H., Han, J., Wang, H., Wang, H., Wu, J., Shi, X., Zhao, S., Duan, B., Zhu, Y., Zhou, Y., Li, F., Wang, X., Ling, H., Wang, S., Li, Q., Jiang, F., ... Li, X. (2025). Efficacy and safety of cAMP-biased GLP-1 receptor agonist ecnoglutide versus dulaglutide in patients with type 2 diabetes and elevated glucose concentrations on metformin monotherapy (EECOH-2): A 52-week, multicentre, open-label, non-inferiority, randomised, phase 3 trial. The Lancet Diabetes & Endocrinology.

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

"Radziłam sobie ze stresem, objadając się" — mówi psychoterapeutka z Filadelfii, wspominając, jak jej stan zdrowia pogorszył się po ataku.

Ostatecznie zdecydowała się na operację zmniejszenia żołądka i schudła 160 funtów (ok. 72 kg — przyp. red). 50-letnia Simonson przeszła operację usunięcia skóry, plastykę brzucha i lifting ramion, ale kilogramy powoli wracały, pomimo jej najlepszych starań, aby ograniczyć kalorie i regularnie ćwiczyć z trenerem.

Wreszcie w 2023 r. lekarz Simonson podał jej Mounjaro, jeden z nowej klasy leków na cukrzycę, a nadmiarowe kilogramy w końcu spadły bez efektu jo-jo. Simonson — jak twierdzi — czuła się wtedy niesamowicie.

Ale już wkrótce odkryła ciemniejszą stronę życia ze zdrową wagą — ludzie traktują ją jak celebrytkę, mimo że w jej życiu nic właściwie się nie zmieniło.

"Moje zainteresowania się nie zmieniły. Moje poczucie humoru się nie zmieniło. Zasadniczo to, kim jestem, się nie zmieniło" — mówi Simonson. "Frustrujące jest, że ludzie są dla mnie milsi, choć tak naprawdę nie zmieniłam się".

Zmierzyć się z fatfobią

Podczas gdy dziesiątki milionów Amerykanów czerpią korzyści z nowych terapii na otyłość, niektórzy znajdują gorzkie potwierdzenie fatfobii, której doświadczali przez całe życie.

Jest to kolejny aspekt nowej rewolucji zdrowotnej napędzanej przez klasę leków zwanych agonistami GLP-1, do których należą Ozempic i Wegovy.

Podczas gdy wielu Amerykanów traci na wadze, aby poprawić swoje zdrowie, wspomnienie złego traktowania z przeszłości — nadal rzuca cień na ich samopoczucie i życie.

Komplementy nie zawsze są dobrym doświadczeniem wśród osób, które znacząco straciły na wadze, bo pokazują, że nie są doceniani za swoją empatię, talenty, wkład w społeczeństwo czy charakter.

Są oceniani wyłącznie przez wygląd i przez społeczne przeświadczenie, że szczupłość jest objawem zdrowia.

Piętno otyłości

Lauri Barnes, reporterka sądowa z Charleston w Południowej Karolinie, wspomina szczególnie bolesne doświadczenie grupy chłopców, którzy drwili z niej, mucząc jak krowy, gdy szła do samochodu ze sklepu spożywczego.

"To sprawiło, że poczułam się okropnie" — mówi 59-letni Barnes.

Odkąd schudła, mówi, że czuje się jak hipokrytka ze względu na swoje myśli.

"Kiedy ważyłam ponad 300 funtów (ok. 140 kg — przyp. red), miałam dużo empatii dla ludzi, którzy byli ciężcy, ponieważ rozumiałam — byłam taka" — mówi Barnes. "Wiem, że to okropne, ale teraz, gdy widzę kogoś, kto jest tak gruby, jak ja, myślę: "dlaczego nie pójdziesz do lekarza i nie uzyskasz pomocy — nie musisz taki być?".

Eksperci nazywają tę powszechną reakcję na wewnętrzne uprzedzenia "piętnem rezydualnym" (uczucie naznaczenia przez coś, co było, a czego już nie ma – przyp. red).

"Ludzie są tak mocno napiętnowani przez swoją wagę, że kiedy chudną, nadal odczuwają to piętno" — mówi Rebecca Puhl, profesor rozwoju człowieka na Uniwersytecie Connecticut. "Albo dlatego, że zinternalizowali wstyd i to nie znika, albo czują się napiętnowani za sposób, w jaki stracili na wadze — poprzez leki, a nie same ćwiczenia i dietę".

"Jeśli kobiety są nawet trochę cięższe niż to, co jest uważane za nasz arbitralny ideał, to od razu pojawiają się komentarze na temat jej wyglądu. Padają oceny odnoszące się do tego, czy musi być taka gruba" — mówi Abigail Saguy, profesor socjologii na UCLA.

Odwrotne skutki obozu odchudzającego

Jeni Morgan, asystentka weterynaryjna z Vancouver w stanie Waszyngton, pojechała na obóz dla osób otyłych w wieku 12 lat, mimo że jej waga była w normie. Obecnie ma 39 lat i twierdzi, że to doświadczenie doprowadziło do dysmorfii ciała, a następnie do przyrostu masy ciała.

Jako dorosła osoba związała się z ruchem ciałopozytywnym. Gdy schudła 100 funtów (50 kg — przyp.red) nagle okazało się, że jej waga ma znaczenie.

"Nagle zauważyłem, że dziewczyny chcą się ze mną częściej spotykać" — mówi Morgan. "Ludzie zaczęli traktować mnie jak kogoś naprawdę fajnego. Lubili mnie, mimo że zmieniła się tylko moja waga".

Będąc częścią punkowej i metalowej sceny Portland, Morgan była zszokowana, gdy muzyk, z którym nigdy nie rozmawiała, zapytał ją, jak się czuje. "Nie znał nawet mojego imienia. Bardzo mnie to zniechęciło i poczułam się niekomfortowo" — mówi Morgan.

"Wtedy zdałem sobie sprawę, jak bardzo bycie atrakcyjnym w konwencjonalny sposób robi różnicę" — mówi Morgan.

Przywilej bycia chudą

Lynn, drobna psychoanalityczka z Nowego Jorku, zbliża się do sześćdziesiątki i twierdzi, że odkąd schudła 85 funtów (ok. 40 kg — przyp. red), regularnie podchodzą do niej młodsi mężczyźni.

"Rzadko zdarza się, by ktoś nie otworzył mi drzwi lub nie był dla mnie uprzejmy" — powiedziała Lynn, która ze względów zawodowych poprosiła o podawanie wyłącznie jej imienia. "Kiedy byłam gruba, drzwi dosłownie zamykali mi się przed nosem".

"Ludzie otwierają drzwi, patrzą mi w oczy i wyrażają zainteresowanie w sposób, który był całkowitym przeciwieństwem tego, gdy byłam otyła. Jestem teraz społecznie akceptowalna".

Lynn mówi, że każdego dnia czuje się, jakby się przebierała. Patrzy w lustra, szklane okna — nieustannie sprawdza, czy nadal jest "normalna".

Czasami sposób, w który myślimy o sobie, jest pełen krytycyzmu czy wręcz ostracyzmu wobec siebie. Eksperci sugerują zwalczanie tego poprzez angażowanie się w pozytywne mówienie o sobie i zastępowanie krytycznych komentarzy większą czułością dla siebie.

Jeśli stygmatyzacja wynika z relacji z członkami rodziny lub przyjaciółmi, eksperci radzą, że ważne jest, aby porozmawiać z nimi o tych doświadczeniach i wyjaśnić, w jaki sposób komentarze są krzywdzące.

Simonson niedawno odwiedziła przyjaciół i rodzinę, którzy nie widzieli jej od jakiegoś czasu. Mówi, że czuła się nękana pytaniami o utratę wagi, o tym, jak to zrobiła, ile straciła i innymi komentarzami na temat jej ciała.

"Reakcja na mój wygląd jest tak nieprzyjemna, że mam ochotę wyjść z własnej skóry"— mówi.

Simonson opowiedziała później o tym doświadczeniu bliskiej przyjaciółce, która potwierdziła jej uczucia. "Jestem pewna, że większość ludzi byłaby przerażona, wiedząc, że ich komplementy sprawiły, że poczułaś się źle" — napisała do Simonson.

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

Zdaniem naukowców z Uniwersytetu Wirginii odkryty przez nich skutek uboczny Ozempicu może mieć negatywne konsekwencje dla sprawności fizycznej, zdrowia metabolicznego i długości życia. Wyniki ich badań nad lekami wspomagającymi odchudzanie opublikowano w czasopiśmie "Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism".

Ozempic daje liczne korzyści. Ale są też niepokojące skutki uboczne

Autorzy badania podkreślili, że spadek masy ciała wywołany lekami z tej grupy niesie ze sobą liczne korzyści zdrowotne, zwłaszcza u osób z otyłością, cukrzycą typu 2 i niewydolnością serca: poprawia kontrolę glikemii, przynosi krótkoterminowe korzyści sercowo-nerkowe oraz wpływa korzystnie na przeżywalność. Jednak zaznaczają, że utrata masy ciała nie przynosi pełnych efektów zdrowotnych, jeśli nie wiąże się z poprawą wydolności krążeniowo-oddechowej. Dlatego w ich opinii niezbędne w czasie kuracji jest włączenie aktywności fizycznej, diety bogatej w białko i ewentualnej suplementacji.

— Część pacjentów zgłasza, że podczas terapii tymi lekami ma wrażenie utraty masy mięśniowej. A badania to potwierdzają — powiedział jeden z autorów publikacji prof. Zhenqi Liu.

Dokładne analizy wykazały, że agoniści receptora GLP-1, wspomagając utratę tkanki tłuszczowej, prowadzą równocześnie do spadku ok. 25-40 proc. beztłuszczowej masy ciała, z czego niemal połowę stanowią mięśnie.

— To poważny problem, ponieważ mięśnie, zwłaszcza osiowe, są niezbędne dla utrzymania postawy, sprawności fizycznej i ogólnego dobrostanu. Utrata beztłuszczowej masy ciała może zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, śmiertelności z różnych przyczyn oraz pogarszać jakość życia. Musimy mieć pewność, że osoby, którym przepisujemy te leki, nie będą narażone na zbyt niską masę mięśniową — dodał.

Długofalowe skutki przyjmowania Ozempicu. Naukowcy je zbadali

Zespół badawczy, którym kierował prof. Liu, przyjrzał się długofalowym skutkom terapii lekami GLP-1 pod kątem ich wpływu na wydolność krążeniowo-oddechową (CRF). Zazwyczaj u pacjentów z chorobą otyłościową parametr ten jest niski, co może wynikać z niedostatecznej ilości tkanki mięśniowej lub pogorszenia jej jakości, np. na skutek przerośnięcia tłuszczem.

— A trzeba pamiętać, że wydolność krążeniowo-oddechowa to silny czynnik prognostyczny śmiertelności w wielu populacjach, także u osób z otyłością, cukrzycą i niewydolnością serca — powiedział dr Siddhartha Angadi, współautor publikacji. Jego poprzednie badania przeprowadzone na 400 tys. osób wykazały, że CRF znacznie lepiej przewiduje ryzyko zgonu niż sama masa ciała czy współczynnik BMI.

— Z przeglądu literatury naukowej wynika co prawda, że leki GLP-1 poprawiają niektóre wskaźniki funkcji serca, jednak nie przekłada się to na istotną poprawę VO2 max (pułap tlenowy, czyli zdolność pochłaniania tlenu przez organizm) i wydolności krążeniowo-oddechowej — dodał naukowiec. Jego zdaniem nieliczne, małe badania sugerujące, że ćwiczenia mogą poprawić VO2 max u osób stosujących te leki, były mało rzetelne, a ich metodologia pozostawiała wiele do życzenia.

Autorzy badania zwrócili uwagę, że trwają już prace nad nowymi lekami, które mogłyby zapobiegać utracie masy mięśniowej. — To dynamicznie rozwijający się obszar badań i mamy nadzieję, że wkrótce pojawią się lepsze rozwiązania. Na razie jednak ważne jest, aby pacjenci stosujący leki GLP-1 omawiali ze swoimi lekarzami strategie ochronne — powiedział Liu.

Jak dodał, Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca ocenę ryzyka niedożywienia i niskiej masy mięśniowej przed rozpoczęciem terapii oraz promowanie odpowiedniego spożycia białka i regularnej aktywności fizycznej w trakcie leczenia.

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

"Newsweek": Dlaczego nie lubi pani słowa "odchudzanie"?

Katarzyna Kucewicz: Bo jest zaczerpnięte z kultury diety, kojarzy się z opresją i stygmatyzacją. Wolę fachowe nazewnictwo i dlatego mówię o redukcji lub leczeniu choroby otyłościowej. Otyłość pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia jest chorobą, a próby zredukowania nadmiernej masy ciała to po prostu leczenie.

Jak wiele osób uważa, że z ich wagą jest coś nie tak?

– Tegoroczny raport Respo pokazuje, że aż trzech na pięciu Polaków było kiedyś na diecie. Wniosek: połowa z nas czuje się zbyt duża.

A jak jest naprawdę?

– To tylko wrażenie, nie zawsze podparte faktami, czyli fachową diagnozą, wysokim wskaźnikiem BMI. Poczucie, że nie wyglądamy jak trzeba.

Czyli jak?

– Na przykład jak aktorka, której zdjęcia widzimy w mediach społecznościowych, albo ktoś, kto jest od nas o 20 lat młodszy. Presja szczupłości jest wciąż silna, mimo że osoby w większych rozmiarach wychodzą z cienia, bo prężnie rozwija się ruch body positive, jest coraz więcej reklam z udziałem modelek plus size, a w filmach pojawiają się różnorodni aktorzy. Szczupłość nadal jest wyznacznikiem młodości, witalności i urody. Ludzie poświęcają mnóstwo czasu, by ją osiągnąć, czasem przy pomocy zatrważających metod.

Co są w stanie zrobić, żeby zredukować wagę?

– Moje pacjentki mówią, że wszystko. Jeśli chorujesz na otyłość, zrozumiałe jest, że szukasz różnych metod – operacji, farmakoterapii. To jest leczenie inwazyjne, ale skuteczne. Zatrważa mnie jednak to, że po takie środki sięgają osoby mające do zrzucenia 2 kilo, będące w normie, ale pragnące być "jeszcze bardziej". Wiele osób, z którymi rozmawiam, wyznaje mi, że bierze analogi, mimo że nie są chore, po prostu chcą super wyglądać na weselu koleżanki.

Chodzi o leki w rodzaju ozempicu?

– Tak. To skuteczna farmakoterapia, ale bardzo uciążliwa, przeznaczona do leczenia otyłości i cukrzycy, a nie zrzucenia kilogramów, żeby się wbić w sukienkę! Nagminnie korzystamy też z drakońskich diet, wciąż jest to modne. I nie wśród nastolatków, ale i starszych, dojrzałych osób. Pogoń za sylwetką jest dla wielu z nas obsesją.

Co jeszcze pani słyszy od pacjentek?

– Mówią: pani Kasiu, coś mi redukcja nie idzie, gubię tylko pół kilo tygodniowo, muszę sobie dokręcić. Pytam, co to znaczy dokręcić i wtedy padają nazwy różnych głodówek i postów, plus do tego obowiązkowo mordercze treningi. Słychać w tym agresywną wewnętrzną narrację: mam takie okropne cielsko, muszę się go pozbyć. Ale nie tędy droga.

A którędy?

– Naprawdę rzadko udaje się przy pomocy katorżniczej głodówki obniżyć trwale masę ciała. Nie da się latami żyć na sześciuset kaloriach bez uszczerbku na zdrowiu. Poza tym po zakończeniu diety człowiek je więcej, bo jego organizm zaczyna się tego domagać. I tak wpada w spiralę diet. Prowadzę spotkania terapeutyczne dla osób w trakcie leczenia choroby otyłościowej i długo zastanawiałam się, jak to jest, że jedne dziewczyny tak świetnie redukują, a innym to nie wychodzi. A przecież wszystkie jedzą dobrze, są zdyscyplinowane, ale także czułe dla siebie, mają podobne wyniki badań.

Wie pani już dlaczego?

– Osoby, które są ciągle na dietach, zaburzają swój metabolizm. Tyle razy tyły i redukowały, że ich organizm już nie reaguje na kolejną dietę. Naprawdę się starają, są skrupulatne, liczą kalorie, a nic im nie wychodzi. Pojawiają się frustracja i nienawiść do siebie. A także myśli, że może jak zażyją krople z tasiemca albo zjedzą waciki, to w końcu schudną.

Nie schudną?

– Podstawą zdrowej redukcji jest zmiana stylu życia, zdrowe odżywianie, a nie głodzenie się. W farmakoterapii nie chce się jeść, bo analogi odbierają apetyt. Tak samo jest z bariatrią. Lekarze przestrzegają jednak, że jeśli się nie nauczysz jeść zdrowo, to żadna bariatria, żadne zastrzyki ci nie pomogą. Wszystkie te metody działają, jeżeli połączymy je z trwałą, dojrzałą zmianą stylu życia. Szkopuł w tym, że to jest nudne. I musisz przyjąć, że się nigdy nie skończy. Kiedy ktoś mi mówi: mam taką niedobrą dietę, ale wytrzymam, zawsze pytam: wytrzymasz całe życie? Bo będziesz już zawsze tak jeść. Jeśli ktoś nienawidzi swojej diety, to znaczy, że powinien ją zmienić. Życie jest za krótkie na robienie sobie krzywdy niesmacznym jedzeniem.

Nagminnie korzystamy z drakońskich diet, wciąż jest to modne. Pogoń za sylwetką jest dla wielu z nas obsesją

A nie uważa pani, że ciągłe myślenie o jedzeniu powoduje straszne napięcie? Takie, że można je złagodzić tylko jedzeniem?

– Problemem jest to, że niektórzy dzielą jedzenie na zdrowe i złe, śmieciowe. Ale nie jest tak, że jedzenie wysokokaloryczne, wysokoprzetworzone jest złe, a dobre to marchewka. Bo cukier też jest dobry, tylko w małych dawkach. Czekolada? Proszę bardzo, ale nie codziennie, nie cała na raz. Ważny jest umiar. To kultura diety nam włożyła do głowy, że jedzenie dzieli się na właściwe i takie, które cię zabije. To przez nią człowiek zje hamburgera i zaczyna mieć potworne wyrzuty sumienia. Myśli, że jest do niczego.

I że jest gruby.

– Ma subiektywne poczucie bycia grubym. Ja mówię pacjentom tak, jak mówił brytyjski psychiatra, prof. Christopher Fairburn: wyobraź sobie, że oko kamery cię obserwuje, kiedy jesz tego hamburgera. I co? Rośniesz? No nie. Masz tylko subiektywne poczucie bycia grubym, bo zjadłeś coś, co uważasz za niezdrowe i tuczące. Prawidłowa redukcja wagi jest żmudna, trzeba pilnować tego, co się je. I dlatego wiele osób wybiera drogę na skróty. Połykają proszki przeczyszczające, jedzą rano miskę ryżu, a wieczorem piją wodę z cytryną. A kiedy pytam, skąd wytrzasnęły te metody, mówią, że z internetu, ze stron prowadzonych przez dziewczyny, które zmagają się z anoreksją. Swoją drogą, anoreksja nie dotyczy tylko osób o niskiej wadze, nierzadko chorują na nią także osoby otyłe.

A czy w odchudzaniu w ogóle możliwa jest droga na skróty?

– Jest jakiś promil ludzi, którzy dzięki szarlatańskim sposobom chudną i nie wracają do dawnej wagi. Pytanie tylko, jakim kosztem i kiedy organizm wystawi im za to rachunek. Jest ryzyko, że wypadną im włosy i pogorszy się cera, spowolni się metabolizm, mózg przestanie działać na pełnych obrotach. Ja uważam, że nie da się bez szwanku iść drogą na skróty i że to nie ma sensu. Ale można tę długą i mozolną podróż przeżyć jako ciekawe duchowe doświadczenie, a nie katorgę.

Duchowe doświadczenie?

– Tak, redukcja na przykład dla mnie miała wymiar pracy wewnętrznej, nad sobą. Rozwinęła mnie jako człowieka, nauczyła dojrzałości, stawiania granic, dbania o siebie. Myślę: zawsze wszyscy byli ważniejsi, a teraz ja też jestem ważna. Jeśli człowiek przychodzi świadomie i mądrze przez redukcję, to zaczyna rozumieć, że jego potrzeby się liczą, że warto ich słuchać. W redukcji zgodnej z naszą psyche chodzi o to, by nie stosować opresyjnych metod, które wynikają z nienawiści do własnego ciała. Ani nie o to, by ubytkiem masy ciała coś komuś udowodnić.

Więc o co?

– Żeby dojrzeć do kontroli odżywiania: czułej, uważnej wewnętrznej dyscypliny. Dojrzałego zarządzania swoim życiem, bez przesady w drugą stronę. Bo nadmierna dyscyplina też nie działa dobrze.

Co powinna zrobić osoba, która chce zredukować wagę, a nie stać jej na to, by skorzystać z pomocy psychodietetyczki i zamówić specjalistyczną dietę?

– Przede wszystkim porozmawiać z lekarzem pierwszego kontaktu i poprosić go, by zlecił nam badania i określił, dlaczego możemy mieć kłopot z redukcją. Zwykłe badania krwi, które mogą wskazać, czy przyczyna otyłości nie jest związana z jakimś zaburzeniem hormonalnym. Warto też pamiętać, że nierzadko wystarczy kilka konsultacji u dietetyka, który da wytyczne na całe miesiące, jak zdrowo jeść. Ja korzystałam z takiej pomocy, bo odżywiałam się batonami i czekoladą. A jeszcze nic mi nie smakowało. Jeżeli jednak nie stać nas na wizytę u dietetyka, warto sprawdzić w internecie swój deficyt kaloryczny, czyli jaka powinna być kaloryczność naszych posiłków, by bezpiecznie redukować. Nie musimy mieć trenera personalnego, wystarczy 50 minut dziennie nawet nie sportu, ale spaceru czy prac domowych. Dobrze jest mieć jedną życzliwą osobę, która będzie nas wspierała w procesie redukcji, życzliwie dopingowała. I unikać tych znajomych, którzy nas ciągną w dół. Niekoniecznie należy udać się na terapię, chociaż redukcja może nas wymęczyć emocjonalnie, bo pojawia się cała gama ograniczeń, zachcianek, a ty chcesz być twardy.

Jak sobie z tymi zachciankami poradzić?

– Trzeba zrozumieć ich mechanizm i to, skąd się biorą. Może mamy zbyt niską kaloryczność diety? Do leczenia otyłości czy nadwagi trzeba podchodzić holistycznie. Nie myśleć tylko o odżywianiu się, ale też o tym, żeby redukować stres, nauczyć się radzić sobie z nim. Poza tym trudno jest schudnąć, gdy mamy zaburzenia snu. Trzeba więc pamiętać o wysypianiu się, o ruchu i piciu wody. I jeszcze o tym, że na początku się chudnie szybko, a potem waga zwalnia, motywacja maleje. Warto wtedy o siebie dbać, być dla siebie cierpliwym, wyrozumiałym.

Ile kilogramów pani schudła?

– 65 w ciągu dwóch i pół roku.

Co było najtrudniejsze?

– Radzenie sobie z głodem zachciankowym. Ja miałam bardzo dziecięce podejście do jedzenia, jak miałam na coś ochotę, to jadłam. A w czasie redukcji trzeba sobie mówić: tego nie możesz, tego też nie i tamtego. Prowadziłam ze sobą wewnętrzne polemiki, trochę jak nauczyciel z małym dzieckiem.

Jakich pani używała argumentów?

– Powtarzałam sobie, że podjęłam dojrzałą decyzję, więc chcę dotrzymać danego sobie słowa. Mówiłam: Kasia, widzę, że jesteś bardzo głodna, ale była umowa, bądź konsekwentna. I w pewnym momencie zaczęłam czuć, że naprawdę to działa, zachcianki stopniowo odchodzą. Ja miałam też wyniesione z domu rodzinnego poczucie, że nie można być ani troszkę głodnym. Kiedy mówiłam, że mam ochotę na ciastko, od razu je dostawałam, więc się nauczyłam, że każdy sygnał głodu to katastrofa, której trzeba szybko zapobiec. Dużo czasu zajęło mi przyzwyczajenie się do myśli, że głód może chwilę potrwać, nie zabije mnie. Poza tym miałam wieczorny rytuał: siadam, biorę coś słodkiego, odpalam Netflixa i jadę. A w weekend zamawiam pizzę, hinduskie jedzenie, znajomi przychodzą i razem biesiadujemy. A tu nagle nie jem, nie zamawiam, nie reaguję na głupie gadanie, że od jednej tacki sushi przecież nie przytyję. Mało kto rozumiał, że pracuję nad konsekwencją, nad siłą woli i dlatego nie jem sushi.

I jak pani teraz żyje?

– Normalnie, tylko po prostu nie sterują mną zachcianki. Żyję na tzw. zerze kalorycznym, czyli jem tyle, żeby nie przytyć i nie schudnąć. Po tylu latach redukcji już wiem, co ma ile kalorii. Wiem, kiedy powiedzieć "stop", bo czuję sytość. Czasem ludzie mnie pytają, jak to jest, gdy się trzeba całe życie kontrolować, ale ja tego tak nie postrzegam. To ja jestem szefową, to ja decyduję, kiedy jem, a nie pachnąca bułka wybiera mnie. Jem to, co lubię, w ilościach, które są dla mnie odpowiednie. Mam poczucie dbania o swoje ciało. Wiem, że mogę zjeść wszystko, ale nie muszę. Umiem się powstrzymywać i jest to ukłon wobec swojego zdrowia i ciała. Nie mam poczucia, że mi czegoś brakuje. Gdybym miała, wiedziałabym, że muszę coś zmienić w redukcji, bo odżywianie nie może być gehenną.

Kilka tygodni temu napisała pani na Facebooku, że jest już pani bardzo zmęczona redukcją.

– Bo to jest bardzo trudny proces. Ja zawsze byłam dzieckiem z nadwagą, otyłością, a teraz ważę tyle, co w trzeciej klasie szkoły podstawowej. Nie znam siebie takiej, czasami się nie poznaję w lustrze. Wydawało mi się, że jak dojdę do normy, to będę najszczęśliwsza na świecie, wszystkie moje problemy się skończą. I nagle się okazało, że problemy są takie same. Często ludzie stosują wsteczny bodyshaming, czyli słyszę teksty w stylu: wreszcie coś z sobą zrobiłaś, tak grubo wyglądałaś, że się bałam, że umrzesz. Albo: Kasia, dopiero widzę, że jesteś ładna. A ja uważam akurat, że zawsze byłam ładna, bo miarą uroku nie jest waga.

Uroda przeszkadzała pani zobaczyć problem?

– Może trochę, bo często słyszałam komplementy, więc uważałam, że mam prawo być taka, jaka jestem. Dopiero kiedy zaczęłam tracić sprawność, pomyślałam o redukcji. Kiedy miałam problem, by wstać z krzesła, wyjść z samochodu czy przekręcić się z boku na bok w łóżku. To było dla mnie coraz bardziej uciążliwe, w końcu pomyślałam: jak długo można tak żyć? Choroba otyłościowa jest niebezpieczna, ma ponad 200 powikłań, może prowadzić do śmierci. Akceptacja swojego ciała w otyłości nie oznacza, że nie warto o to ciało dbać. Warto próbować i bez względu na rozmiar dbać o zdrowie.

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

Trzy nowe badania sugerują, że mogą, a potencjał agonistów receptora GLP-1 — takich jak Ozempic — wykracza poza regulację poziomu cukru we krwi i utratę wagi.

Według sondażu KFF Health Tracking z maja 2024 r., około jedna na osiem dorosłych osób w USA (12 proc.) zgłosiła stosowanie agonisty GLP-1.

Wskaźniki stosowania są znacznie wyższe wśród osób z przewlekłymi schorzeniami: 43 proc. dorosłych z cukrzycą, 25 proc. z chorobami serca i 22 proc. osób, u których zdiagnozowano nadwagę lub otyłość w ciągu ostatnich pięciu lat, przyjmowało jeden z tych leków.

Teraz pojawiające się badania sugerują, że mogą one również oferować znaczące korzyści neurologiczne.

Niższa śmiertelność z powodu udaru mózgu

Pierwsze badanie, prowadzone przez naukowców z University of Wisconsin-Madison, analizowało wyniki udaru mózgu wśród pacjentów przyjmujących Ozempic. Zespół porównał dane z dwóch dużych źródeł: systemu opieki zdrowotnej Uniwersytetu Wisconsin i globalnej współpracy zdrowotnej.

Wśród ponad dwóch milionów pacjentów z udarem mózgu z globalnego zbioru danych, u osób przyjmujących Ozempic stwierdzono znacznie niższy początkowy wskaźnik zgonów — zaledwie 5,26 proc. w porównaniu do 21,61 proc. w przypadku osób niestosujących leku.

Długoterminowe wskaźniki przeżywalności również faworyzowały osoby stosujące Ozempic, z 77,5 — proc. wskaźnikiem przeżywalności w porównaniu z 30,95 proc. w przypadku osób nieprzyjmujących leku.

Dane uniwersytetu odzwierciedlały ten trend: śmiertelność z powodu udaru mózgu wśród osób stosujących Ozempic wynosiła mniej niż 5 proc., w porównaniu do ponad 26 proc. wśród osób niestosujących leku.

Czy Ozempic może zmniejszyć ryzyko udaru mózgu?

Drugie badanie, również przeprowadzone na Uniwersytecie Wisconsin-Madison, dotyczyło tego, czy Ozempic może zmniejszyć ryzyko wystąpienia udaru mózgu.

Badacze przeanalizowali rejestry oddziałów ratunkowych w całym kraju, identyfikując osoby prawdopodobnie stosujące Ozempic i porównując ich wskaźniki zapadalności na udar.

Badanie wykazało, że potencjalni użytkownicy Ozempic mieli znacznie niższe ryzyko wystąpienia udaru mózgu.

Zespół badawczy ma teraz nadzieję potwierdzić te odkrycia za pomocą rejestrów aptecznych, które pozwoliłyby dokładniej śledzić, komu przepisano lek.

Ochrona przed krwawieniem do mózgu i korzyści poznawcze

Ostatnie badanie, przeprowadzone przez University of Texas Medical Branch w Galveston, rozszerzyło badanie na krwotoki mózgowe — zarówno spontaniczne krwawienia, jak i te spowodowane tętniakami.

Naukowcy przeanalizowali dokumentację medyczną pacjentów, którzy doświadczyli udaru lub krwotoku przez okres do dwóch lat po danym zdarzeniu.

Ich analiza wykazała, że agoniści GLP-1 wiązali się ze zmniejszonym ryzykiem pogorszenia funkcji poznawczych, drgawek, powtórnych krwotoków i zgonu.

— Badania te mogą wprowadzić nową perspektywę do dyskusji na temat zapobiegania i łagodzenia niszczycielskich skutków udaru mózgu i związanych z nim urazów mózgu — powiedział w oświadczeniu autor artykułu i neurochirurg dr Matias Costa.

Obiecująca granica dla leków GLP-1

Dr Ahmed Elbayomy, pracownik naukowy w dziedzinie chirurgii neurologicznej na Uniwersytecie Wisconsin-Madison i główny autor dwóch badań, powiedział w oświadczeniu: "Z pewnością potrzebne są dalsze badania, ale obserwacja potencjalnej ochrony oferowanej przez te leki jest fascynującym odkryciem".

Ponieważ stosowanie leków opartych na semaglutydzie, takich jak Ozempic i Wegovy, nadal się rozwija, możliwość, że mogą one również chronić mózg, może zapoczątkować nową erę profilaktyki neurologicznej — oferując więcej niż tylko korzyści metaboliczne.

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

Dane te oparte są na szacunkach naukowców z Yale School of Medicine, którzy ocenili, ilu nastolatków i młodych dorosłych w USA kwalifikuje się do leków i ilu z nich może mieć do nich realny dostęp.

Niewidzialna bariera

Mimo że miliony osób kwalifikują się do ubezpieczenia, co piąty młody dorosły spełniający kryteria nie jest ubezpieczony, a jedna trzecia twierdzi, że nie ma stałego miejsca, w którym mogłaby uzyskać opiekę zdrowotną.

Naukowcy opisują to jako "barierę w identyfikowaniu, leczeniu i zapobieganiu chorobom sercowo-nerkowo-metabolicznym".

Częstość występowania cukrzycy typu 2 i otyłości nadal rośnie wśród młodzieży w całym kraju, stąd potrzeba lepszej interwencji.

— Zakładając, że wszystkie osoby, które byłyby odpowiednimi kandydatami do stosowania tych leków, mogłyby je otrzymać po podjęciu wspólnej decyzji z lekarzem, moglibyśmy zaobserwować znaczny postęp w leczeniu i zapobieganiu chorobom związanym z otyłością wśród młodzieży w Stanach Zjednoczonych, takim jak dyslipidemia i nadciśnienie — powiedział autor artykułu Ashwin K. Chetty w rozmowie z "Newsweekiem".

Jak wyjaśnił, "może to prowadzić do zapobiegania poważnym powikłaniom otyłości w wieku dorosłym, takim jak udary i zawały serca".

Chetty powiedział, że zastosowane kryteria kwalifikacji GLP-1RA obejmowały wskazania dla semaglutydu (Ozempic, Rybelsus i Wegovy), liraglutydu (Saxenda i Victoza), Bydureon BCise (eksenatyd), Trulicity (dulaglutyd) i tirzepatydu (Zepbound i Mounjaro).

Podczas gdy niektóre leki zawierają ten sam składnik pod inną marką, są one licencjonowane na różne sposoby. Na przykład w Stanach Zjednoczonych Ozempic jest zatwierdzony do stosowania u osób z cukrzycą typu 2, podczas gdy Wegovy jest zatwierdzony dla osób z otyłością lub nadwagą i powiązanymi problemami zdrowotnymi.

Wegovy i Ozempic naśladują hormon zwany glukagonopodobnym peptydem-1 — stąd "GLP-1" — który działa na obszary mózgu regulujące apetyt.

— Agoniści receptora glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1RA) są zatwierdzeni do leczenia otyłości u dzieci i T2D, a niewielka, ale rosnąca liczba nastolatków i młodych dorosłych otrzymuje GLP-1RA, które są w dużej mierze objęte prywatnym ubezpieczeniem lub Medicaid — napisali naukowcy.

— Status ubezpieczenia, dostęp do opieki i profil kliniczny szerszej populacji młodzieży kwalifikującej się do przyjmowania GLP-1RA są niejasne, ale ważne dla rozwoju polityki. Scharakteryzowaliśmy cechy demograficzne, kliniczne i społeczno-ekonomiczne amerykańskich nastolatków i młodych dorosłych kwalifikujących się do przyjmowania dowolnego GLP-1RA — dodali badacze.

Konieczna zmiana stylu życia

Aby uzyskać informacje na temat szacunków, w badaniu przekrojowym połączono publicznie dostępne dane z National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) od stycznia 2017 r. do marca 2020 r. oraz od sierpnia 2021 r. do sierpnia 2023 r. Obejmowały one amerykańską młodzież w wieku 12-17 lat i młodych dorosłych w wieku 18-25 lat, którzy spełniali kryteria amerykańskiej Agencji Żywności i Leków dotyczące leczenia GLP-1RA.

W przypadku nastolatków wskazania do stosowania GLP-1RA obejmowały cukrzycę typu 2 lub otyłość zdefiniowaną jako BMI w 95. percentylu lub wyższe dla wieku i płci lub masę ciała większą niż 60 kg i BMI odpowiadające 30 dla dorosłych według międzynarodowych wartości granicznych.

W przypadku młodych dorosłych wskazania do stosowania GLP-1RA obejmowały cukrzycę typu 2, otyłość (BMI powyżej 30) lub BMI wynoszące 27 lub więcej z chorobą związaną z masą ciała (dyslipidemia, nadciśnienie, choroby układu krążenia lub cukrzyca typu 2).

Próba obejmowała 572 nastolatków i 590 młodych dorosłych kwalifikujących się do leczenia GLP-1RA, reprezentujących szacunkowo 5,8 mln nastolatków i 11,1 mlnmłodych dorosłych.

Młodzież kwalifikująca się do leków obejmowała 40,3 proc. ubezpieczonych przez Medicaid, 40,5 proc. ubezpieczonych prywatnie i 7,2 proc. nieubezpieczonych. Kwalifikujący się młodzi dorośli obejmowali 20,8 proc. ubezpieczonych przez Medicaid, 49 proc. ubezpieczonych prywatnie i 19,4 proc. nieubezpieczonych.

Podczas gdy 92,2 proc. nastolatków zgłosiło, że ma rutynowe miejsce opieki zdrowotnej, 68,1 proc. młodych dorosłych zgłosiło to samo, zgodnie z badaniem. W obu grupach powszechne były czynniki ryzyka sercowo-nerkowo-metabolicznego (dyslipidemia, zaburzenia czynności nerek, nadciśnienie i stan przedcukrzycowy).

— Warto zauważyć, że niektóre wskazania dla młodych dorosłych były w pełni objęte innymi wskazaniami i nie były analizowane osobno — powiedział Chetty. Na przykład wskazanie cukrzycy typu 2 może obejmować również chorobę układu krążenia.

Analiza nie obejmowała również osób w wieku 10-11 lat z cukrzycą typu 2, ponieważ w próbie było zbyt mało uczestników w tej grupie wiekowej z tym schorzeniem.

— Podczas gdy Medicare nie może pokrywać leków przeciw otyłości, które są wskazane tylko w przypadku otyłości, ubezpieczenie może pokrywać leki przeciw otyłości, choć tylko ułamek stanowych programów Medicaid to robi — powiedział Chetty.

Naukowcy twierdzą, że ich odkrycia wskazują, że szeroki zasięg Medicaid może zwiększyć dostęp do GLP-1RA dla dużej części amerykańskiej młodzieży, która może z nich skorzystać. — Mogłoby to wyglądać jak zmiany formuł na poziomie stanowym, które obejmują leki przeciw otyłości lub zmiany polityki federalnej, które sprzyjają objęciu tych terapii — powiedział Chetty.

— Oprócz rozszerzenia zakresu ubezpieczenia, poprawa dostępu obejmuje również zapewnienie tym osobom dostępu do ogólnej opieki zdrowotnej i wizyt u lekarza, co, jak wykazaliśmy w tym badaniu, jest szczególnie istotne dla młodych dorosłych — dodał badacz.

Dlaczego obserwujemy rosnące wskaźniki chorób metabolicznych wśród amerykańskiej młodzieży? Autor artykułu i nefrolog dziecięcy dr James Nugent powiedział "Newsweekowi": — Zmiany w stylu życia i czynniki strukturalne, takie jak zwiększony czas spędzany przed ekranem, zmniejszona aktywność fizyczna, zły sen i spożywanie ultra przetworzonej żywności i napojów słodzonych cukrem, są ważnymi czynnikami przyczyniającymi się do otyłości u młodzieży.

— Pandemia COVID-19 jeszcze bardziej przyspieszyła wzrost otyłości ze względu na jej wpływ na zachowania związane ze stylem życia. Przewlekły stres, brak bezpieczeństwa żywnościowego, ubóstwo i niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa są również silnie związane z otyłością u młodzieży. Ponadto narażenie matki na otyłość i cukrzycę in utero są czynnikami ryzyka otyłości i cukrzycy typu 2 w dzieciństwie — zauważył Nugent.

Potrzeba lepszych ubezpieczeń zdrowotnych

Autorzy stwierdzili, że ograniczenia badania obejmują samodzielnie zgłaszane dane podlegające stronniczości i potencjalnej błędnej klasyfikacji typu cukrzycy. Zaznaczyli również, że GLP-1RA powinny być brane pod uwagę wraz z intensywnym leczeniem zachowań zdrowotnych i stylu życia (oraz, w stosownych przypadkach, zabiegami chirurgicznymi). I chociaż rozszerzony zakres ubezpieczenia może znacznie zwiększyć dostęp, brak ubezpieczenia i brak rutynowej opieki stanowią bariery dla tej terapii.

Jak możemy zapewnić młodym ludziom holistyczną opiekę? "Poprawa dostępu do kompleksowego leczenia otyłości będzie wiązała się z zapewnieniem dostępu do opieki zdrowotnej z regularnymi wizytami kontrolnymi i wsparciem w angażowaniu się w leczenie zachowań zdrowotnych i stylu życia — powiedział Chetty.

— Jak wykazała dr Mona Sharifi, współautorka tego artykułu, intensywne programy leczenia zachowań zdrowotnych i stylu życia mogą być opłacalne, ale niewystarczające finansowanie jest główną barierą we wdrażaniu i utrzymywaniu tych programów — dodał.

Co dalej? "Biorąc pod uwagę wielkość i charakterystykę kliniczną populacji młodzieży w USA kwalifikującej się do stosowania GLP-1RA, należy przeprowadzić szerszą dyskusję na temat tego, jak poprawić dostęp do GLP-1RA i innych interwencji przeciw otyłości w tej populacji".

Odniesienie

Chetty, A. K., Sharifi, M., & Nugent, J. T. (2025). Kwalifikowalność agonistów receptora glukagonopodobnego peptydu-1 wśród amerykańskich nastolatków i młodych dorosłych. JAMA Pediatrics. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2025.2308

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

W raporcie komisji stwierdzono, że liczbę przypadków raka wątroby można zmniejszyć poprzez ograniczenie spożycia alkoholu, zapobieganie wirusowemu zapaleniu wątroby i stłuszczeniowej chorobie wątroby związanej z dysfunkcją metaboliczną (MASLD), wcześniej znanej jako "niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby".

Komisja ostrzega, że udział przypadków raka wątroby spowodowanych ciężką postacią MASLD zwaną "stłuszczeniowym zapaleniem wątroby związanym z dysfunkcją metaboliczną" (MASH) ma wzrosnąć o 35 proc. do 2050 r.

Autorzy wezwali do zwiększenia świadomości na temat rosnącego ryzyka MASLD — zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, Europie i Azji — ze szczególnym uwzględnieniem grup wysokiego ryzyka takich jak osoby z cukrzycą i otyłością.

— Po dokonaniu przeglądu literatury i dyskusji stwierdziliśmy, że opinia publiczna, decydenci polityczni, a czasami nawet lekarze nie są świadomi rosnącego problemu raka wątroby — powiedział "Newsweekowi" Stephen Chan, profesor onkologii klinicznej na Chińskim Uniwersytecie w Hongkongu.

Profesor Hashem B El-Serag z Baylor College of Medicine w Stanach Zjednoczonych dodał: — Biorąc pod uwagę, że większość przypadków raka wątrobowokomórkowego (HCC, inaczej pierwotnego raka wątroby) nie jest uleczalna nawet przy zaawansowanym leczeniu, zapobieganie jest jedynym realistycznym i opłacalnym sposobem zmniejszenia zarówno zachorowalności, jak i śmiertelności związanej z HCC.

— Zapobieganie jest wyjątkowo skuteczne w przypadku HCC, ponieważ główne czynniki ryzyka są znane, wykrywalne, a w wielu przypadkach uleczalne i odwracalne.

Podczas gdy około jedna trzecia światowej populacji cierpi na MASLD, tylko u 20-30 proc. pacjentów rozwinie się cięższa postać choroby z zapaleniem i uszkodzeniem wątroby.

— Spodziewamy się, że MASLD będzie większym problemem w świecie zachodnim, ponieważ istnieje tam więcej przyczyn metabolicznych, takich jak cukrzyca, stłuszczenie wątroby, nadwaga — wyjaśniła Chan.

— MASLD jest silnie związany z insulinoopornością, która jest powiązana z otyłością i cukrzycą typu 2 — dodał El-Serag. — Dieta niezrównoważona zarówno pod względem ilości jedzenia, jak i jego jakości (wysoka zawartość rafinowanych cukrów, wysoka zawartość tłuszczów nasyconych i trans, niska zawartość błonnika) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju wszystkich trzech schorzeń — wyjaśnił naukowiec.

Komisja zwróciła uwagę na kilka sposobów ograniczenia czynników ryzyka. Obejmują one upowszechnienie szczepień przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (HBV) i programów badań przesiewowych oraz wzmocnienie polityki zdrowia publicznego ukierunkowanej na ograniczenie otyłości i spożycia alkoholu, m.in. wprowadzenie minimalnej ceny alkoholu, etykiet ostrzegawczych i ograniczeń reklamowych.

Zespół wezwał również organizacje zawodowe i przemysł farmaceutyczny do współpracy w celu zmniejszenia różnic między wschodnimi i zachodnimi regionami świata w leczeniu klinicznym raka wątroby.

Styl życia do wymiany

— Oczywiście zmiany stylu życia — takie jak zaprzestanie picia lub picie mniej — są również potrzebne — powiedział Chan. Zaznaczył jednak, że nadal nie ma wielu sposobów na to, by pomóc osobom z grupy wysokiego ryzyka we wprowadzaniu i utrzymywaniu zmian nawyków.

A co ze stosowaniem Ozempicu i innych leków GLP-1 na otyłość? — Wykazano już, że leki te są skuteczne w leczeniu MASLD, redukując ilość tłuszczu w wątrobie i zmniejszając zwłóknienie wątroby — powiedział El-Serag.

— Niektóre badania obserwacyjne wykazały już możliwe zmniejszenie marskości wątroby i HCC związane z GLP-1. Chociaż wyniki te wymagają potwierdzenia i rozszerzenia, wyglądają obiecująco — dodał El-Sareg.

Naukowcy szacują, że jeśli uda nam się ograniczać występowanie raka wątroby o 2-5 proc. każdego roku do 2050 r., może to zapobiec 9-17 milionom nowych przypadków raka wątroby i uratować 8-15 milionów istnień ludzkich.

Poprzednie analizy przewidywały, że liczba nowych przypadków raka wątroby niemal podwoi się z 870 tys. w 2022 r. do 1,52 mln w 2050 r., głównie ze względu na wzrost liczby ludności i starzenie się społeczeństw. Największy wzrost spodziewany jest w Afryce. Przewiduje się również, że liczba zgonów z powodu raka wątroby wzrośnie z 760 tys. w 2022 r. do 1,37 mln w 2050 r.

Dlaczego rak watroby jest tak groźny?

Rak wątroby jest już szóstym najczęściej występującym nowotworem i trzecią najczęstszą przyczyną zgonów z powodu raka na świecie.

Według American Cancer Society tylko w tym roku w Stanach Zjednoczonych zdiagnozowanych zostanie około 42 240 nowych przypadków, a około 30 090 osób umrze. Wskaźniki zachorowalności na raka wątroby wzrosły ponad trzykrotnie od 1980 r., a wskaźniki zgonów ponad dwukrotnie.

Ponad 40 proc. przypadków raka wątroby na świecie występuje w Chinach, głównie ze względu na stosunkowo wysoki wskaźnik zakażeń wirusowym zapaleniem wątroby typu B w tym kraju.

"Rak wątroby jest coraz poważniejszym problemem zdrowotnym na całym świecie. Jest to jeden z najtrudniejszych do leczenia nowotworów, z pięcioletnimi wskaźnikami przeżywalności wahającymi się od około 5 proc. do 30 proc. Ryzykujemy podwojenie liczby zachorowań i zgonów z powodu raka wątroby w ciągu następnego ćwierćwiecza jeśli nie podejmiemy pilnych działań w celu odwrócenia tego trendu" — napisał w oświadczeniu przewodniczący Komisji, profesor Jian Zhou z Uniwersytetu Fudan w Chinach.

Przewiduje się, że co najmniej 60 proc. nowotworów wątroby można zapobiec poprzez wyeliminowanie czynników ryzyka, w tym wirusa HBV, wirusowego zapalenia wątroby typu C, MASLD i alkoholu. MASH jest najszybciej rosnącą przyczyną raka wątroby na świecie, a zaraz za nim plasuje się alkohol.

Oczekuje się jednak, że odsetek przypadków raka wątroby związanych z HBV spadnie z 39 proc. w 2022 r. do 37 proc. w 2050 r., podczas gdy liczba przypadków związanych z wirusowym zapaleniem wątroby typu C spadnie z 29 do 26 proc. w tym samym okresie.

— Kiedyś uważano, że rak wątroby występuje głównie u pacjentów z wirusowym zapaleniem wątroby lub chorobą wątroby związaną z alkoholem. Jednak obecnie rosnące wskaźniki otyłości są coraz częstszym czynnikiem ryzyka raka wątroby, głównie ze względu na wzrost liczby przypadków nadmiaru tłuszczu wokół wątroby — powiedział El-Serag w oświadczeniu.

— Jednym z podejść do identyfikacji pacjentów z wysokim ryzykiem raka wątroby byłoby wprowadzenie badań przesiewowych w kierunku uszkodzenia wątroby do rutynowej praktyki opieki zdrowotnej dla pacjentów z wysokim ryzykiem MASLD, takich jak osoby z otyłością, cukrzycą i chorobami układu krążenia.

— Pracownicy służby zdrowia powinni również włączyć doradztwo w zakresie stylu życia do rutynowej opieki, aby wspierać pacjentów w przejściu na zdrową dietę i regularną aktywność fizyczną — uważa El-Serag.

— Decydenci polityczni muszą promować zdrowe środowisko żywnościowe poprzez politykę, taką jak podatki od cukru i wyraźne etykietowanie produktów o wysokiej zawartości tłuszczu, soli i/lub cukru — dodał.

Żródło: Chan, S. L., Sun, H.-C., Xu, Y., Zeng, H., El-Serag, H. B., Lee, J. M., Schwartz, M. E., Finn, R. S., Seong, J., Wang, X. W., Paradis, V., Abou-Alfa, G. K., Rimassa, L., Kao, J.-H., Zhang, B.-H., Llovet, J. M., Bruix, J., Yip, T. C.-F., Wong, V. W.-S., ... Zhou, J. (2025). "The Lancet Commission on addressing the global hepatocellular carcinoma burden: comprehensive strategies from prevention to treatment" https://doi.org/10.1016/S0140-6736(25)01042-6

Tekst opublikowany w amerykańskiej edycji "Newsweeka". Tytuł, lead i skróty od redakcji "Newsweek Polska".

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej "Newsweeka"

Nowe badanie przeprowadzone na myszach pokazuje, że tirzepatyd — aktywny składnik popularnych leków odchudzających, takich jak Mounjaro i Zepbound — nie tylko pomaga zrzucić zbędne kilogramy, ale może również spowolnić lub zmniejszyć wzrost związanych z otyłością guzów raka piersi.

— Wyniki te, choć wstępne, są bardzo obiecujące. Jako doświadczona lekarka specjalizująca się w odchudzaniu, nie jestem jednak zaskoczona — powiedziała "Newsweekowi" dr Sue Decotiis.

Ponad 40 proc. Amerykanów jest otyłych

Badanie zostało przeprowadzone przez naukowców z University of Michigan. Okazało się, że otyłe myszy leczone tirzepatydem nie tylko straciły około 20 proc. masy ciała, ale odnotowano u nich także znaczne zmniejszenie objętości guzów piersi.

Ponad dwie na pięć osób dorosłych w Stanach Zjednoczonych cierpi na otyłość, a choroby związane z wagą nadal stanowią poważne obciążenie dla zdrowia publicznego. W listopadzie 2023 r. Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła Zepbound (tirzepatyd) jako lek odpowiedni do kontroli masy ciała u dorosłych. Tirzepatyd jest sprzedawany także pod nazwą Mounjaro jako lek na cukrzycę typu 2.

Ten i inne preparaty oparte na GLP-1 (np. Ozempic) są stosowane przez miliony osób. Zgodnie z danymi Indiana University School of Medicine obecnie tego typu leki przyjmuje około 6 milionów Amerykanów.

Nowe badania sugerują jednak, że mogą one pełnić podwójną rolę — pomagają pacjentom schudnąć, jednocześnie potencjalnie zmniejszając ryzyko zachorowania na raka.

Mniej tłuszczu to niższe ryzyko nowotworu

W ramach badania naukowcy zbadali 16 samic myszy genetycznie podatnych na otyłość. Gryzonie były karmione dietą wysokotłuszczową, aż stały się otyłe. Gdy osiągnęły wiek 32 tygodni, podzielono je na dwie grupy. Jedna przez 16 tygodni co drugi dzień otrzymywała zastrzyki z tirzepatydu, a drugiej podawano placebo.

Zespół odkrył, że myszy leczone tirzepatydem straciły około 20 proc. masy ciała, głównie z powodu redukcji masy tłuszczu. Zmniejszeniu uległy także wykryte u zwierząt guzy piersi. Naukowcy zauważyli, że ich objętość była bezpośrednio związana z masą ciała i ilością tkanki tłuszczowej, co sugeruje silny związek między jej redukcją a hamowaniem wzrostu guza.

"Otyłość jest istotnym czynnikiem ryzyka raka piersi i chociaż są to bardzo wstępne dane, nasze badanie sugeruje, że nowe leki przeciwko niej mogą być sposobem na poprawę wyników lub zmniejszenie ryzyka powstania tego nowotworu" — napisała w oświadczeniu autorka badania, fizjolożka Amanda Kucinskas.

Związek między nadmiarem tkanki tłuszczowej a nowotworami jest dobrze znany. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) dokonała przeglądu ponad 1000 badań i znalazła spójne dowody na to, że wyższy poziom tkanki tłuszczowej zwiększa ryzyko wystąpienia co najmniej 13 rodzajów raka, w tym raka jelita grubego i piersi.

Leki na otyłość mogą obniżyć ryzyko raka

— Otyłość zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi, szczególnie u kobiet po menopauzie. Kobiety z nadwagą lub otyłe często doświadczają bardziej agresywnego rozwoju nowotworu i gorzej odpowiadają na leczenie — powiedziała dr Decotiis — U zmagających się z nadwagą kobiet po menopauzie występuje wyższy poziom estronu, czyli wtórnego typu estrogenu wytwarzanego w tkance tłuszczowej. Jest on prozapalny i rakotwórczy.

— Ponadto insulinooporność, która również jest stanem zapalnym, wspomaga nieprawidłowe wzorce wzrostu komórek, które przyczyniają się do rozwoju nowotworów — dodała.

Komórki tłuszczowe wydzielają substancje, które mogą wywoływać stany zapalne i wpływać na zachowanie pobliskich tkanek. U osób otyłych może to stworzyć środowisko sprzyjające rozwojowi nowotworu. Tirzepatyd może natomiast skutecznie obniżać to ryzyko, drastycznie zmniejszając zapasy tłuszczu.

Zespół z Michigan współpracuje obecnie z naukowcem ds. żywienia Steve'em Hurstingiem nad badaniami, które mają odpowiedzieć na pytanie dotyczące tego, czy wpływ tirzepatydu na ryzyko powstania nowotworów wynika wyłącznie z utraty wagi, czy też lek może mieć bezpośrednie właściwości przeciwnowotworowe.

"Chociaż są to bardzo wstępne wyniki, sugerują one, że ten nowy lek przeciw otyłości może również pomóc w leczeniu raka piersi" — podsumowała Kucinskas.

Tekst opublikowany w amerykańskim "Newsweeku". Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji "Newsweek Polska".