e-gorblog

Sua Edizioak argitaletxeak eta Mendi Film-ek azken urteotan euskal mendizaletasunaren gertaera eta pertsona esanguratsuenei buruzko lau komiki argitaratu dituzte: Everest, 1980ko espedizioa - Herri oso bat gailurrean, Iñurrategi anaiak, mendiari bihotz emanak, Andres Espinosa, bakarrik eta libre eta Edurne Pasaban. Guztien gidoia Ramon Olasagastik eta marrazkiak César Llagunok egin dituzte, eta azken bietan koloreztatzaile aritu dira Felipe H. Navarro eta Pedro Villarejo.

Bada, ostiralean inauguratu zen lau komikion inguruko erakusketa Donostiako Ernest Lluch Kultur Etxean, Gure gailurretako historia marrazten, eta abenduaren 12a bitarte egongo da bisitatzeko aukera. Galdu ezin den aukera, oso ongi baitago.

Izan ere, lau komikiotako bakoitzak euskal mendizaletasunaren mende bateko historiako garai edo alderdi bat erretratatzen du, eta horien bitartez Euskal Herriak eta mendiak izan duten harremanaren ibilbide osoa ezagutu daiteke: euskal mendizaletasunaren eta Euskal Mendizale Federazioaren hastapenak Andres Espinosarenean, frankismoko eta frankismo osteko lehen urteetako berpiztea eta himalaismoaren lehen urteak Everestekoan, himalaismoaren garapena eta sendotzea Iñurrategitarrenean eta emakume aitzindariak Edurnerenean.

Eta hala paratu dute erakusketa: lau komikietako protagonistak erakusten dituen iruditik abiatuta, mendiko soka eta mosketoiei jarraituz panelez panel, kronologia historikoa erakusten zaigu komikien argitaratzearenaren ordez, istorio guztiaren abiapuntu izan diren lau komikiak dauden bitrinan amaituz. Paneletan komikiotako binetak agertzen dira, testuinguru historikoaren testuzko azalpenekin, testuetako asko ere komikietakoak izanik. Horiez gain, komiki baten sorkuntza prozesua erakusten duten panelak ere badaude: gidoia, pertsonaien diseinua, storyboard-a, zirriborroa, tintaztatzea, errotulazioa, kolorea...

Panel guztiek mendiko aldapa bat irudikatzen dute, diagonal batek banatuta zeru urdina eta elur zuria. Eta bitxiena: erakusketa aretoko paretak ere margotu dituzte mendi-zerumuga bat modu berean irudikatzeko, zeru urdin eta elur zuri.

Esandakoa: abenduaren 12a bitarte daukazu ikusteko.

Saioa Maritorena leitzar gazteak komikiaren medioa du pasio, baina akzioa baino poetikotasuna eta esperimentazioa bilatzen ditu bertan. Eta hori nabaria da bere lehenengo komiki luzean, Denonartean argitaletxearekin atera duen Zeruaren margolaria honetan. Urtzi protagonista egunean bizpahiru aldiz zerua margotzeaz arduratzen da. Bere lana monotonoagoa edo sortzaileagoa izango den, bere lau bizilagunek baldintzatzen dute, Ilazki, Eki, Hodei eta Eurik, hain zuzen. Baina berak benetako sen artistikoa du, eta aurora borealak eta ortzadarrak marraztea du maiteen. Baina halako batean, ilargia karratua agertuko da zeruan, eta haren arduradun Ilazki ez da inon ageri...

Bertol Arrieta gidoian (2022ko Hodeien gaineko aldean komikiaren idazlea) eta Helena Azkarragaurizar arkatzetan, Jende modernoa komikia atera dute Elkar argitaletxearen eskutik. Bartzelonan bizi den Mikeli aita alargun erretiratua etorri zaio bisitan, baina ez du ezer jakin nahi semeak prestatu dion hiriko bisitaz: bizitza osoa trenen industrian lan egindakoa izaki, metroa ikusi besterik ez du nahi. Eta ez du atsegin hiriko jende modernoa...

Argi dago gaztetxoenentzako komikiak boladan daudela. Horren erakusgarri ditugu aurreko albistean komentatutako sail jada luzeen jarraipenak. Baina horiez gain, aurten hainbat sail berri ere inauguratu dira.

Mezulari argitaletxeak, esaterako, Ticnikak saila abiarazi zuen urte hasieran, bi zenbakirekin: Dina eta Topus. Kutxa bateko panpina bizidunak dira bakoitzaren protagonista Meritxell Martíren gidoia eta Xavier Salomóren marrazkiak dituzten sail honetan.

Udaberrian Astiberri argitaletxeak, haurrentzako Txikiberri bere zigiluaren barruan, Orekako basoa sailari hasiera eman zion, Gau luze bat izeneko lehen zenbakiarekin. Espainiako Komiki Sari Nazionalaren irabazle den Paco Sordo egilearen komiki hauetan Hannah neskato kalekumeak aitonarekin udan basoan zehar egindako aurkikuntzak kontatzen ditu.

Urtearen erdialdean, Mezularik Rob eta Ot saila ere jarri zuen martxan, eta jada lau zenbaki atera ditu. Jaume Copons gidoilariaren eta Liliana Fortuny marrazkilariaren eskuetatik jaiotako bi robot txiki hauek ezer jakin gabe jaio dira, eta beraien komikietan mundua deskubritzen joango dira, nahaste ugari sortuz. Lehen lau zenbakiek Bi robot, Lagun berezia, Bainuontziko misioa eta Jolastuko gara? dute izena.

Udazkenean sartuta ondorengo hauek denak atera dira. Ttarttalo etxeak Filosofo txikiak saila hasi zuen. Mixina, Peru, Xerri eta Mokofin, haur eta heldu elkarrekin jardungo dira filosofatzen hainbat gairen inguruan. Lehenengo zenbaki honek Hamaika misterio txiki eta handi du izenburua, eta bere egileak Sophie Fulaud eta Dorothée de Monfreid dira.

Ibaizabalek Ronan Badelen Tripontzi katua sailari ekin zion, kalean bizitzeari utzi eta familia bat aurkitu eta haiekin bizitzea erabaki duen izen bereko katuari buruzkoa. Eta hori islatzen du lehenengo zenbakiaren tituluak: Tripontziren etxe berria.

1545 argitaletxeak Azken garra komikia atera du, Ilunaroa sailari hasiera emanez. Tim Proberten fantasiazko sail honek arrakasta handia izan du nazioartean, eta Anguleman saritua izan da eta Harvey eta Eisner sarietarako izendatua.

Azkenik, Harriet argitaletxeak Miss Pipelette saila argitaratzeari ekin dio, Kontuz! Sorgin berritsua! lehen zenbaki honekin. Bere egileak Harrietek berak 2018 eta 2021 bitartean euskaratutako Isaline sailaren berak dira, Maxe L'Hermenier gidoigilea (Txalapartaren Abereen etxaldearen gidoilaria ere badena) eta Yllya marrazkigilea alegia.

Azken urteotan gaztetxoenenen artean arrakasta handia izan duten eta zenbaki asko atera dituzten sail batzuen jarraipenen berri eman nahi dizuegu gaurkoan.

Batetik, Astiberrik Romain Pujol eta Vincent Cauten Biga sailaren bederatzigarren zenbakia atera du, Energia bola bat, Bego Montorioren itzulpenarekin. 2020an atera zen euskaraz Bigaren lehen zenbakia, eta geroztik urtean zenbaki bat edo bi atera dira, guztira 35.000 ale salduz! Hau ere ziur besteak bezain barregarria izango dela eta haiek bezainbeste salduko dela.

Bestetik, Bruño etxeak Idefix eta menderakaitzak sailaren beste bi zenbaki argitaratu ditu. Obelixen txakur txikiaren prekuela honen zortzigarrenak Galiar lurrina du izenburua eta bederatzigarrenak Gudurix horma-txoria!. Gidoietan Lison D’Andréa, Philippe Clerc, Olivier Serrano, Suaëna Airault, Yves Coulon eta Sébastien Viaud aritu dira, marrazkietan Federico Mancuso eta Philippe Fenech eta itzulpena Maddalen Arzallusena da.

Harriet argitaletxeak beste western bat atera du, Skinwalker. Gabriel Katz-en gidoiak ohiko klasikoez haragoko ikuspegia eta pertsonaiak ditu (emakumezko pistolariak, gaizto-gaiztoak ez diren amerindiarrak...), eta Steven Dhondt-en marrazkiak (Wanted - Erretratu odoltsuaren marrazkigile bera da) ederrak dira, errealistak eta kolore iradokitzailez beteak.

Alabaina, Skinwalker ez da western soila, genero fantastikoa eta beldurrezkoa ere barne hartzen baititu. Izan ere, operako diva zahartzen hasi bat eta haren eskolta (gaizkile erretiratu bat eta haren iloba den neska pistolaria) Montanako urrutiko basoetara doazenean herentzia bat jasotzera, amerikar kultura natiboko izaki beldurgarri batzuekin topo egingo dute...

Hiparkia antzinako Greziako emakumezko lehenengo filosofoetako bat izan zen, familia aberats bateko oinordekoarekin hitzartutako ezkontza zuena aurrean. Baina Atenasera senargaia ezagutzera joatean, Krates filosofo zinikoarekin egin zuen topo, nomada baten moduan eta ondasun materialei uko eginez bizi zena, eta horrek betirako aldatu zion ikuspegia eta bizitza.

Haren bizitza komikira ekarri zuen Barbara Stok egile herbeheretarrak 2021ean, eta orain 1545 argitaletxeak euskarara ekarri du komiki interesgarri eta polit hau: Filosofoa, txakurra eta ezkontza.

Eta aurreko albistean kasualitate bat bagenekarkizuen, hona beste bat: duela gutxi Odol guztiak burdin gustua du komikia aurkeztu genizuen hemen, maiatzean atera zena; bada, hilabete horretan bertan haren argitaletxe Harrietek Metalaren gustua ere atera zuen. Baina izenburuan duten antzekotasunak iradoki lezakeenaren kontrara, ez dute batere zerikusirik (kasualitate hutsa, esan bezala).

Metalaren gustua hau Bruno Duhamel egile frantziar bikainaren komiki berriena da, eta euskaratuta dagoen zortzigarrena –denak Harriet etxearen eskutik–. Egileak ohiko du bere istorioak landa eremuko herri txikietan kokatzea, ohiz kanpoko pertsonaia bereziak aurkeztea eta istorio bitxiak sentsibilitate bereziz, samurtasunez, umorez eta kritika soziala eginez kontatzea, eta hala egin du honetan ere: metal detektagailuarekin altxor bila aritzen den Leo langabetua, bera etxean izateaz aspertuta dagoen Helene arreba, Youtube-ko kanalek bultzatutako altxor bilatzaileen modak dakarren ondare lapurretaz kokoteraino dagoen Gabriel arkeologoa...

Kasualitatea izango da (edo ez), baina udaberrian ikusi zuten argia hainbat antzekotasun dituzten bi komikik. Izan ere, biek animalia pare bana dituzte protagonista eta izenburu, biak istorio laburrez osatuta daude, biek dute umorea, eta biak aurretik Irria aldizkarian atera dira atalka!

Batetik, Ainara Azpiazu Aduriz Axpiren eta Txalaparta argitaletxearen eskutik datorkigu Karakola eta barea, azpi-izenburua –esaera zaharra parafraseatuz– Gure bihurri parea duena. Marrazki eta pertsonaia xelebreen bidez eguneroko egoerak islatuta ikusiko ditugu.

Bestetik, Mikel Valverdek Elkar argitaletxearekin Ardi eta Behi pertsonaien abenturen bi komiki-liburu plazaratu ditu, lehenengoa Abenturak ziztu bizian eta bigarrena Hankaz gora. Beste bihurri pare honek ere ideia bikainak (euren ustez!) izango dituzte, eta horrek (nola ez!) abentura barregarrietara eramango dituzte.

Jose Migel Etxeberria Naparra Komando Autonomo Antikapitalistetako militante errefuxiatua 1980an desagertu zen, norbaitek bahitu eta eraila. Baina gorpua ez da inoiz agertu eta ez da berri zehatzik izan desagertzearen egileez edo xehetasunez. Jon Alonso idazleak kasu hura ikertu eta 2020an Naparra: kasu irekia liburua atera zuen. Film edo telesail bat egiteko asmoa ere izan zuen, baina kostuak direla-eta, azkenean komiki forma eman dio. Ekainean atera du Elkar argitaletxeak komiki hori, Itsasoaren ahutzak, Jon Alonso beraren gidoia eta Adur Larrearen marrazkiekin. Baina komiki hau ez da kasuari buruzko xehetasunen irudizko dokumental bat, fikziozko lan bat baizik. Desagerpen hura gertatzeko leudekeen hamaika modu posibleetatik bat besterik ez da bertan kontatzen dena.