dolomitt

Rein dolomitt er fargelaus eller kvit, men mineralet kan også ha grå, gul, brun eller rød farge på grunn av forureiningar. Mineralet dannar ofte salforma aggregat med svakt krumma flatar, men det er vanlegast å finne som som fin- eller grovkorna massar, ofte i blanding med kalsitt. Det har perfekt kløv (rombisk) i tre retningar der alle vinklane er ulike 90^o.

Dolomitt gjev ingen synleg reaksjon med kald saltsyre, men vil reagere og bruse med varm saltsyre. Knuser du mineralet til eit pulver vil du kunne sjå ein reaksjon med kald saltsyre. Kalsitt vil enkelt reagere med saltsyre, så ein kan skilje minerala med ein slik type test. Dolomitt skil seg også frå kalsitt ved at han har ein litt høgare hardleik (3½-4).

Dolomitt er en hovedbestanddel av bergartene dolomittmarmor og dolomittkalkstein, som opptrer i store mengder i Dolomittene.

Dolomitt er eit vanleg gangmineral i hydrotermale gangar, og forekjem i pegmatittar, serpentinittar og klebersteinar. Som krystallar kan det forekoma i sprekkar og druser i alle desse bergartane, dessutan i forkastningar og som seine avsetningar.

Dolomitt kan dannast direkte ved utfelling, men dannast oftast ved omdanning av kalsitt til dolomitt. Denne prosessen blir kalla for dolomittisering.

Førekomstar Sørfold, Fauske, Vefsn og Ballangen i Nordland er i drift og sysselset om lag 50 personar. Årsproduksjonen av dolomittstein i Noreg ligg på 0,9–1 millionar tonn.

Dolomitt har mykje å seie som industrielt råstoff. Krava til god dolomitt er strenge; han må vere kvit, jernfri, silikatfri og helst fri for kalsitt. Ved Norsk Hydros anlegg på Herøya vart magnesium vunne ut dels av dolomitt og dels av sjøvatn.

Mineralet brukast også i jordbruket for å tilføre magnesium og kalsium og setje ned surleiksgrada i jordsmonet. Det blir dessutan brukt til framstilling av glas, eldfast stein og som fyllstoff (filler) i sement og kvitt fyllstoff i til dømes måling, plast, tannpasta, vaskepulver og lim.

I Nord-Noreg (særleg Salten, Rana, Porsanger) er dolomittmarmor svært utbreidd. Denne skil seg frå kalsittmarmoren ved å vera meire finkorna og ikkje føre grafitt. Dolomittmarmor fins også mellom anna i Nordland, i Fensfeltet, og i Hyen i Sunnfjord. Hammarfall Dolomittbrudd i Nordland driv på dolomitt, vesentleg med leveransar til Norsk Hydros magnesium-produksjon.

Bergarten dolomittstein er mest utbreidd i Porsanger der han stundom kan ha lag med litt flint. Dolomittlag er vanlege i norske sparagmittformasjonar og er nemnd i litteraturen til dømes frå Sel, Koppang i Østerdalen, Nordland og frå Tana i Finnmark. PPå Talgje i Finnøy har ein eit gammalt dolomittbrot frå 1891 på eit 5 m tjukt dolomittlag. I mindre mengder forekjem dolomitt i ei rekkje bergartsprovinsar i landet vårt, frå Bamble (Ødegården), Kragerø og Fensfeltet til kambrosilurbergartane i Oslofeltet og til Lyngen.

Krystallar av dolomitt er derimot langt sjeldnare, men kan unntaksvis opptre i sprekkar og drusar i dei bergartane som er nemnde over. I Mjøsområdene har ein mellom anna gjort funn på Brynsåsen i Stange, på Midtskogen Pukkverk i Elverum og i Gjøvik under utsprengjinga for Fjellhallen i 1992. I sistnemnde funn fann ein krem-gul dolomitt i druser med saman med barytt og ametyst, og lliknande mineralisering vart og funne i Hunndalen og på Nygård i same kommune.

Elles i landet er det registrert funn frå Vågsøy og Naustdal der han er å finne i eklogitt, i pegmatittganger på Andalshatten i Vevelstad, i kalksteinsbrot i Kjøpsvik i Tysfjorden, og i Oppdal og Rennebu.

Mineraler nærståande med dolomitt er ankeritt (brunspat) og kutnohoritt.

• mineraler
• metamorfe bergartar
• dolomittstein
• Dolomittene

• mindat.org: Dolomite