kirsebær

Kirsebær er tre, høgda varierer mellom artane. Blomane er femtallige og kvite til rosa. Blomane blir pollinerte av insekt. Dei ber kjøtfulle steinfrukter med frø. Frøa blir spreidde med fuglar.

Surkirsebær, Prunus cerasus, stammar frå det sørvestlege Asia, og har vore kjent i Noreg frå omkring år 1150. Arten blir dyrka nord til Nordland, og finst forvilla enkelte stader i Sør-Noreg.

Surkirsebærtre blir 3–8 meter høge og set mange rotskot. Blada blir 8–10 centimeter lange, og er spisse, glatte og fint sagtanna. Nedst på bladkanten er det grøne kjertlar. Surkirsebær har ikkje kjertlar på bladstilken. Blomane sit 3–4 saman i ein skjerm. Surkirsebær blomstrar etter knoppsprett.

Underarten Prunus cerasus var. austera har mørkfarga frukt og farga saft, medan underarten glasskirsebær, Prunus cerasus var. caproniana, har lysare frukt og klar saft.

Kirsebæra er svært syrlege på smak og blir mellom anna brukte til saft, syltetøy, likør og vin. Dei inneheld cirka 10 milligram vitamin C, 176 milligram kalium og 82 prosent vatn. Dei har 228 kilojoule tilførte energi per 100 gram etande vare.

Morell, Prunus avium, veks vilt i Vest-Asia og Europa. I Noreg finst morell langs kysten opp til nordlege delar av Trøndelag. Morell er ein gammal kulturplante som i Noreg har vore dyrka frå midten av 1700-talet, og blir òg kalla for søtkirsebær.

Treet kan bli opptil tolv meter høgt. Blada er større enn hos surkirsebær. Blada er hengande og grovtagga med spreidd hårete underside og 1–2 purpurfarga kjertlar på bladstilken. Blomane sit 2–5 saman i ein skjerm. Fruktene, både hos villformer og dyrka sortar, er varierande med omsyn til fastleik og farge. Dei kan vere gule, raude, brune, svarte og overgangar, men fruktene er større hos dei dyrka variantane.

Morell er den norske frukttrearten som toler minst frost over jorda, og dyrkinga er difor særleg utbreidd der normaltemperaturen om vinteren er omkring 0 °C.

I Noreg blir det dyrka mest morell i Indre Hardanger. Den blomstrar tidleg, og er difor utsett for frostskade i blomen. Treet kan bli stort og gammalt. Morell er sjølvsteril og blir formeira ved poding. Det blir brukt mest frøformerte grunnstammar av same art som også blir brukt til kirsebær og hybridkirsebær. Det finst òg vegetativt formeira grunnstammetypar.

Morell har ein mild og søt smak som gjer dei ettertrakta som etefrukt. Dei inneheld rundt 10 milligram vitamin C, 173 milligram kalium, 86 prosent vatn, og har 207 kilojoule tilførte energi per 100 gram etande vare.

Nokre varietetar blir dyrka som prydtre på grunn av vakker blomstring. Dette gjeld til dømes prydmorelltreet, Prunus avium var. plena, som har store, kvite, fylte blomar.

I Japan står kirsebær for rikdom og framgang. I Kina er blomen eit symbol på våren, på ungdom og håp, og står òg for kvinneleg skjønnheit. Kirsebærtreet kan òg symbolisere mennesket som blir fødd nake inn i verda, ettersom blomane hos ein del artar kjem før lauvet.

Veden av morell er gul til raudleg farga i yten og går mot kjernen over til raudbrun, ofte med dekorative flammar. Densitet ved 15 prosent fukt er om lag 0,58 gram per kubikkcentimeter. Veden er hard, men bøyeleg og elastisk, og vanskeleg spaltbar. Den blir brukt ein del til finare innreiingsmateriale, ofte som kryssfinér.

• kirsebærslekta
• rosefamilien

• NAOB: kirsebær