کریم عرصۀ عالم جهان لطف و کرم
زهی خجل ز سخایت روان حاتم طی
خلاف رای تو بیرون کشد به دست فنا
ز پشت مهرۀ چرخ ستیزه رو رگ و پی
خمیر مایۀ قهر تو من علیها فان
جواز نامۀ لطف تو کلّ شیء حی
نفاذ امر تو و انقیاد چرخ چنان
که در نگنجد مابینشان تراخی کی
فلک ز بأس تو شد بد مزاج ازان هرروز
زمعده برفکنده قرص آفتاب به قی
زمانه گر ز دم خلق تو مدد یابد
زخار خشک گل تر دهد بموسم دی
چو سرو گردد حالی ز بندها آزاد
گر اوفتد نظر اهتمام تو بر نی
بگسترد قدر اندر رواق سیمایی
بروز بار خلاف تو رفرف لاشی
شود چو سایه سیه روی و پی سپر خورشید
اگر نیاید حکم ترا چو سایه ز پی
زتاب سینۀ خصمت که میزند شعله
مسام مردم چشمش همی چکاند خوی
سزد که از شرف خدمت تو فخر آرد
برآسمان چهارم زمین خطّۀ جی
نمود لطف تو اهتمام و خصم بی آبت
ز روی خامی قوّت همی گرفت چو می
چو دید قهر تو زین پس معالجت نکند
چنین زدند مثل کاخر الدّوا الکیّ
صحایف کرمت نشر چون توانم کرد
که دست جود تو کردست ذکر حاتم طیّ
چو خواستم که ز تقصیر خویش خواهم عذر
خرد نفیر برآورد و گفت : خامش ،هی!
تو قاصری نه مقصّر ، چه حاجتست بعذر؟
دع النشدّش فیه فانّ ذالک الیّ
حضور تو چه جمال آرد در آن حضرت
که دون صفّ نعالست نه جای صاحب ری؟
بحضرتی که درو ماه با نقاب آمد
چه سایه افکند آنجا شعاع نور جدی
بساط او فلکست و تو خاک پی سپری
اگر هزار بکوشی کجا رسی بر وی
هر آنکه سر ننهد بر خط مثال تو باد
شکسته پشت وسیه رو چو زلف دلبر قی
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قطعه در ستایش ممدوحی بخشنده و قدرتمند است و او را در بخشش برتر از حاتم طایی و در فرمانروایی چنان میداند که فلک و خورشید از او فرمان میبرند. شاعر با تصویرهای اغراقآمیز، لطف ممدوح را زندهکننده و خشمش را نابودکنندهٔ دشمنان میخواند و اصفهان را به خدمت او مفتخر میداند. در پایان شاعر میخواهد از کوتاهی خود در خدمت عذر بخواهد، اما خرد به او میگوید که او ناتوان است نه مقصر، چون جایگاه ممدوح چنان بلند است که او هرگز به آن نمیرسد. قطعه با نفرین بر مخالفان ممدوح پایان مییابد.
هوش مصنوعی: ای بخشندهٔ میدان جهان که خود جهانی از لطف و کرمی، جان حاتم طایی از بخشندگی تو شرمنده است.
هوش مصنوعی: مخالفت با رأی تو چنان کیفری دارد که دست نابودی رگ و پی را از پشت و ستون مهرههای آسمانِ ستیزهجو بیرون میکشد؛ یعنی حتی فلک هم اگر با تو مخالفت کند نابود میشود.
هوش مصنوعی: مایهٔ خشم تو آیهٔ «هر که بر زمین است نابود شونده است» است، و فرمان عبور لطف تو آیهٔ «هر چیز زندهای» است؛ یعنی خشمت نابود میکند و لطفت زندگی میبخشد.
هوش مصنوعی: اجرای فرمان تو و فرمانبرداری آسمان چنان به هم پیوسته است که میانشان هیچ درنگ و فاصلهای، حتی به اندازهٔ یک «کی»، نمیگنجد.
هوش مصنوعی: آسمان از هیبت و قدرت تو بیمار و بدحال شده و از این رو هر روز قرص خورشید را چون قی از معده بیرون میاندازد؛ طلوع خورشید به استفراغ فلک تشبیه شده است.
هوش مصنوعی: اگر روزگار از نفس خوش اخلاق تو یاری بگیرد، در فصل دی از خار خشک گل تازه میرویاند.
هوش مصنوعی: اگر نگاه عنایت تو بر نی بیفتد، نی در دم مانند سرو از بندها و گرههایش آزاد میشود؛ سرو را آزاد مینامند.
هوش مصنوعی: در روز بارِ عام، تقدیر در ایوان سیمگون آسمان برای مخالف تو فرشی از نیستی و هیچی میگستراند؛ یعنی دشمن تو به نابودی میرسد.
هوش مصنوعی: اگر خورشید مانند سایه از پی فرمان تو نرود، خودش مانند سایه سیاهروی و پایمال میشود.
هوش مصنوعی: از سوز سینهٔ دشمنت که شعله میکشد، منفذهای مردمک چشمش عرق میچکاند؛ یعنی از رنج و حسد پیوسته اشک میریزد.
هوش مصنوعی: سزاوار است که سرزمین جی، یعنی اصفهان، به افتخار خدمتگزاری تو بر آسمان چهارم فخر بفروشد.
هوش مصنوعی: لطف تو در اصلاح دشمن بیآبرویت کوشید، اما او از سر خامی مانند شراب که در خامی تند میشود، سرکشیاش بیشتر شد.
هوش مصنوعی: چون خشم تو دید که پس از این درمان و مدارا اثری ندارد، این مثل را به کار بست که آخرین دارو داغ کردن است؛ یعنی کیفر سخت را برگزید.
هوش مصنوعی: چگونه میتوانم دفترهای بخشش تو را بگسترانم و شرح دهم، در حالی که دست بخشش تو یاد حاتم طایی را در هم پیچیده و از یادها برده است؛ «طی» هم نام قبیلهٔ حاتم است و هم به معنی درنوردیدن.
هوش مصنوعی: وقتی خواستم برای کوتاهی خود عذر بخواهم، خرد فریاد برآورد و گفت: هان، خاموش باش!
هوش مصنوعی: خرد گفت: تو ناتوانی نه کوتاهیکننده، پس چه نیازی به عذرخواهی است؟ سختگیری بر خود را رها کن که داوری آن با من است.
هوش مصنوعی: حضور تو چه زیباییای به آن درگاه میافزاید، درگاهی که جای تو در آن پایینتر از صف کفشهاست و جای صاحبنظران بزرگ است، نه جای تو؟
هوش مصنوعی: در درگاهی که ماه نیز با روبند و شرمسار به آن میآید، پرتو ستارهٔ کمنور جدی چه جلوهای میتواند داشته باشد؟
هوش مصنوعی: فرش و بساط او آسمان است و تو خاک زیر پایی؛ اگر هزار بار هم بکوشی، کی به او میرسی؟
هوش مصنوعی: هر کس سر بر فرمان تو ننهد، پشتش شکسته و رویش سیاه باد، مانند زلف خمیده و سیاه دلبر.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
مشوشست دلم از کرشمهٔ سلمی
چنان که خاطر مجنون ز طرهٔ لیلی
چو گل شکر دهیم درد دل شود تسکین
چو ترش روی شوی وارهانی از صفری
به غنچهٔ تو شکر خنده نشانهٔ باده
[...]
فغان از آن دو سیه زلف و غمزگان که همی
بدین زره ببری و بدان ز ره ببری
چه چیز بهتر و نیکوتر است در دنیی؟
سپاه نی ملکی نی ضیاع نی رمه نی
سخن شریفتر و بهتر است سوی حکیم
ز هرچه هست در این رهگذار بیمعنی
بدین سخن شدهای تو رئیس جانوران
[...]
مشوش است دلم از کرشمه سلمی
چنانکه خاطر مجنون ز طره لیلی
چو گل شکر دهیم در دل شود تسکین
چو ترش روی شوی وارهانی از صفری
بغنچه تو شکر خنده نشئه باده
[...]
فراخت رایت ملک و ملک به علیین
کفایت ثقت الملک طاهربن علی
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.