Futboletik argia (Iñaki Segurola)

Futbola, futboleroak eta futbol mundua gustuko ez edo gorroto dugunok badugu hizkuntzaren inguruan behintzat zentsuzko zerbait esaten duenik.

Futboletik argia

Iñaki Segurola

Aspaldi honetan hizkuntzen gizarteko gorabeheren gainean argirik hoberena futbolaren mundutik etorri zaigula esango nuke nik. Gure moduko axkar-ustekoek gizakaxkar edo gizakoxkortzat hartu izan dugu maiz futboleko jende hori, baina aitortu beharra dago haietako batzuk bederen gai direla futbolaz kanpoko gauzen gainean gu baino askozaz garbikiago eta egokiago jarduteko. Adibide aski ezagun batzuk dakartzat lekuko.

(1) “EZ! ‘BERDIN DA’ EZ!” Raül Agnék esana, Gironako entrenatzailea zela. Aragoiko katalana da Agné, nolazpait esateko, eta Mekinentzan jaioa. Katalanez egindako galderari katalanez erantzuten ari zela, Oskako hirian, kazetari elebakar, belarrimotz edo bihotzustelek galdegin diote kastillanoz egiteko faborez, berdin dela eta kontua elkar ulertzea dela, eta orduan Agnék: “no lo entiendo esto… ¡no!, ¡’da igual’ no!, ¡’da igual’ no!… con el rollo… ¡no hay rueda de prensa!”. Eta jaiki eta martxa etxera. Ez dago garbiago hitzegiterik eta egiterik. Arrazoiak eskatzen dizkigute hizkuntza boteretsu edo erosora ez makurtzea esplikatzeko, hizkuntza eraginkorrenean ez etsitzeko, ustezko elkar-ulertze unibertsala zailtzeko. Arrazoi bakarra dago, eta oso astun edo pisuzkoa da: ez da berdin.

(2) “ZER DUK HIK?” Eibarko entrenatzaile Gaizka Garitanoren afera Almerian. Denek dakitena. “¿Pasa algo? ¿Pasa algo, o qué? ¿Pasa algo?” Ulertzen ez den hizkuntza (ahula) belarriz eta barnez ezin jasan eta purrustaka ari denari galdetu behar zaio: “zer duk hik?” edo “ze (ostia) gertatzen zaik?” Esango bagenu bezala: ahularen hitza ezin jasan baldin baduk, higan baduk okerren bat; oker zabaldua, oker ia normaltzakoa, baina okerra.

(3) “HAU ERRESPETU FALTA DA, JAUNAK!” Almeriako prentsaburu Juan José Morenok esana edo botea da, Garitanoren aferaren barruan, kazetari purrustagileei agiraka eginez. Ahularen libertate hitzezkoa urratu nahi lukeenarena da errespetu falta, eta ez, boteretik esaten den moduan, elkar-ulertze erraz edo merkea ustez zailtzen duenarena. Hau errespetu falta da; errespetu falta hau da.

(4) “HIZKUNTZA BAT DELAKO.” Josep Guardiola i Sala, entrenatzaile Munichen. Almeriako gorabeheren ondotik egindako adierazpenak, katalanetik itzuliak: “Lehentxoago edo gerotxoago lortuko dugu denek ulertzea munduan diren mila hizkuntzetan hitzegin daitekeela, eta katalana horietako bat da. Ez hizkuntza koofiziala delako; hitzegiten da hizkuntza bat delako, eta edozeinek hitzegin dezakeen hizkuntza da. Eta ulertzen ez bada, itzulpena egiten da. Ez dago arazorik”. Ez ‘eskubide bat delako’, ‘nazio bat garelako’, ‘garapen pertsonalarentzat ona delako’ edo auskalo zergatik edo zertarako. Ez: munduko edozein hizkuntzak eskatu bezala egiten du hitzegina izatea. “Eta ulertzen ez bada, itzulpena egiten da”: hortxe daukazue, itzultzaile jaun-andreok, zuen ofizioaren funtsa ezin garbikiago adierazia.

Mundua alde erantzira jantzia bezala. Egundo ez bezalako argia dator gugana futboletik, eta orain falta dena da, ordain moduan, ikusirik nola laguntzen zaigun futbolaren mundutik gure espirituko anabasa bere onera eta xuhurrera ekartzen, ordain moduan, beraz, faltako litzatekeena da gure moduko jendea izatea, nolazpait esateko eta adibidetxo bat besterik ez aitatzeagarik, ortzai[1] zergatik galarazten duten sekula ulertu ez dugun jende-modua izatea futbolaren izena daukan putetxe megamilioitsua bere onera, bere senera eta bere xuhurrera bihurtzen lagunduko lukeena. Alde erantzira jantzita, har lezake munduak ondu bat.

[1] Hola esaten diogu edo genion “jokoz kanpo” delakoari, ingelesezko off side euskarara egokiturik. Jakineko hitz-jokotxoa zuen berekin: “Ortzai? Nun eongoepa zai? Ortxe eon ber ba zai!”

Colla nabarra de fablans.

Colla nabarra de fablans. ¿ Pero que eso?

Aragoiera Aragoiko iparraldeko pirinioetan zapaldua eta ia galdua bizirauten ari  den hizkuntza txikitua da. Hori dela eta jendearen gehiengoak ez du  ezagutzen, are gutxiago Nafarroan. Nahiz eta gaur egun hizkuntza  txikitua izan, bere 1000 urtetako izatearen lehenengo 500 urtetan eremu  zabalean hitz egin zen, errioxar askoren, nafarren, aragoitarren eta  valentziarren ama hizkuntza izanik; azkeneko 500 urtetan, aldiz,
ukazioan, biolentzian eta ahaztean biziraun du eta galtzeko zorian dago.

Egoera larria da, gaur egun 10.000 hiztun baino  gutxiago dago, eta egunero hiltzen da hilobira berekin herri
jakinduriaren  hitz eta esamolde andana eramaten duen adinekorik. Mendialdean inkomunikaturik dauden 30 herritan baino ez du bizi irauten eta gutxi batzuk baino ez gara gure kulturaren oinarrizko zati bat eta hedaduraz kultura unibertsalaren parte bat bizi eta mantentzen saiatzen garenak. Hain da kritikoa egoera, ezen UNESCOk berak ohartarazi baitu Europan galzoriko egoera larrienean dagoen hizkuntza dela.

Baldintza hauetan sortu da colla nabarra de fablans. Talde honen helburua zentzugabekeriak lapurtu nahi duen altxorra gordetzea eta bizitzea da. Hitz debekatu hauek erabiltzearekin soilik, estatu espainolak ezarri nahi digun uniformetasunari  kontra egitea lortzen da. Gure hizkuntzan hitz egiteaz gain, lan kulturala ere egiten dugu hitzaldiak antolatuz, mailegatzeko  liburu, pelikula zein beste baliabideen zerrendak eginez, edota gure hizkuntzarekin erlazionatutako berrien hedapenerako facebook orrialde baten bitartez.

Gurekin harremanetan jarri nahi izanez gero “Colla Nabarra de Fablans” facebook orrialdearen bitartez egin dezakezu edo 691305169 telefono zenbakira deituz.

.......................................................................................................................

La lengua aragonesa es una lengua pequeña, casi perdida y aplastada que sobrevive a duras penas en los pirineos del norte de aragón. Es por ello que para la mayoría de la gente no es ni siquiera conocida, y menos aún en Navarra. Lo cierto es que no siempre ha sido así y dentro de sus más de 1.000 años de historia  los primeros 500 fueron de una gran extensión que la llevarón a ser la lengua materna de muchos riojanos, navarros, aragoneses y valencianos mientra que otros 500 han sido de negación, violencia y olvido que están haciendo que se pierda del todo.

La situación es crítica, y en la actualidad no hay más de 10.000 hablantes de aragonés, y cada día se mueres alguna persona mayor que se lleva con él a la tumba un montón de palabras, de expresiones, de sabiduría popular. No son más de 30 pueblos en las zonas más incomunicadas de montaña en los que aún pervive el aragonés, y no somos más que un puñadolas personas que tirando de voluntad y casi sin ayuda oficial que intentamos revitalizarlo para preservar y vivir una parte fundamental de nuestra cultura (y por extensión de la cultura universal). La situación es tan crítica que la UNESCO advierte de que es la lengua europea en mayor peligro de extinción.En esta línea nace la colla nabarra de fablans, que somos un grupo de gente luchando por vivir y guardar este tesoro cultural que la sinrazón quiere robar. Hablar simplemente con estas palabras prohibidas es ya un acto de resistencia a la uniformidad que el estado español nos quiere imponer. Además de hablar en nuestra lengua, también hacemos un trabajo cultural, realizando charlas, un listado de libros, películas y otros recursos disponibles para prestar,  de difusión a través de una páginade facebook de noticias relacionadas con la lengua...

Si quieres ponerte en contacto con nosotros puedes hacerlo a través de
facebook a "Colla Nabarra de Fablans" o llamar a este número de
telefono: 691305169

.......................................................................................................................

A luenga aragonesa ye una luenga chicota, casi perdita y acotolada que sobrebibe duramen en os pirineus d'o norte d'aragón. Por ixo, ta la mayoría d'a chen no ye sisquiera conoxita, y encara menos en Navarra. Antismas no estió asinas, mesmo en as mas de mil añadas d'istoria, as 500 primeras estioron d'una amplaria muito más graniza, que la lebaron á estar a luenga materna de muitos rioxans, nabarros, balenzians y aragoneses, mientres qu'os zaguers zinco sieglos han estau de negazión, biolenzia e ixublido, que son fendo que se pierda de raso. A situgazión ye critica, y en la autualidat no bi ha pas mas de 10.000 fablans de l'aragonés, y cada diya s'amorta bella presona viella y se lebe con er ta la fuesa un camatón de parolas, expresions y á la fin, de sapienza popular. No son más de 30 lugars en as partis más incomunicadas d'os mons an encara se charra l'aragonés, y no estamos más qu'un puñau as presonas que a trabiés d'a nuestra boluntad y casi sin d'aduya ofizial que prebamos de fer-lo renaixer ta alzar y bibir una parti alazetal d'a nuesa cultura (y profés, d'a cultura unibersal).A situgazión ye tan critica que mesmo la UNESCO a reconoxiu que ye a luenga europeya en mayor periglo de disaparixer.En ista linea naixe la colla nabarra de fablans, que somos una colla de chen luitando por bibir y alzar iste tresoro cultural que la sinrazón mos quiere furtar. Ragonar nomás con istas parolas viedadas ye ya un auto de resistenzia enta l'uniformidat que l'estau espanyil mos quiere imposar. Antimás de charrar en a nuestra luenga, tamién femos un treballo cultural: fendo charradas, una lista de libros, peliculas y atros recursos ta amprar y a trabiés d'una pachina de facebook de notizias enreligadas con a luenga.

Si gosas meter-te en contauto con nusatros puet fer-lo a traviés d'o
facebook a "Colla Navarra de Fablans" o trucar á iste lumero de
telefono: 691305169