EMAKUME ERRESISTENTEAK (XII): CAMINO OSKOTZ, KOMUNISMOAREN ETA HEZKUNTZAREN BIDETIK

"Maistra, Alderdi Komunistakoa eta Nazioarteko Laguntza Gorriko kide; grina berak jositako hiru borroka esparru,  mugimendu memorialistatik  nabarmendu dutenez. Garesti ordaindu zuen  egindako bidea, ordea. “Erregimenarentzat arriskutsua zelako hil zuten Camino Oskotz; hirian barrena atxiloturik eraman zuten, pasieran, sufriarazteko, sari baten gisa, jendearen eskarmenturako”.

 

Ekintzaile politikoa izan zelako. Gorzako eskolan egiten zuen lanaren bidez etorkizun hobe baten aldeko arma bilakatu nahi izan zuelako hezkuntza. Konpromisoa hartu, eta jendaurrean defendatu zuelako; sutsuki, gainera. Horregatik atxilotu zuten Camino Oskotz, 1936ko uztailaren 31n; horregatik bortxatu zuten; eta horregatik hil zuten, urte bereko abuztuaren 10ean. Espetxetik atera, eta Urbasako Pilatoren Balkoira eraman zuten; handik behera bota omen zuten maistraren gorpua. 26 urte zituen; Alderdi Komunistakoa zen; UGT sindikatuko Hezkuntza Federazioko eta Nazioarteko Laguntza Gorriko kide; maistra errepublikazalea.

Camino Oskotzi buruzko memoria liburu batean jaso berri du Joseba Ezeolazak (Iruñea, 1979). Duela hamabost urte hasi zen Nafarroako Fusilatuen Senideen Elkartean lanean, eta denbora horretako gogoetak jaso ditu, maistrari buruzko zertzeladekin batera, Camino Oscoz y otras historias del 36 izenburuko lanean (Cenlit, 2017). Liburuaren bidez, “memoria historikoak emakumeekin duen zorra” kitatu nahi izan du Ezeolazak, batez ere. 1936. urte hartan, 47 hil zituzten Nafarroan. “Alargun, alaba, ama edo lagun gisa aurkeztu ohi ditugu emakumeok, baina orduko giro errepublikazalean protagonista eta ekintzaile ere izan ziren; gidari eta buruzagi”, nabarmendu du egileak.

 

Camino Oskotz aukeratu du Ezeolazak emakume ekintzaile eta gidari horien guztien ordezkari; emakume gaztea zelako, alde batetik; eta maistra lanetan ari zelako, bertzetik. Iruñean jaio zen Oskotz, 1910. urteko apirilaren 11n —12a agertzen da hainbat agiritan—. Hiriburuko Santo Domingo aldapako 29. zenbakian sortu zen, eta lau anai-arrebaren artean gazteena izan zen: Josefina eta Maria Pilar izan zituen ahizpa; eta Juan Antonio neba. Maisu izan zen azken hori, arreba bezala. 1936ko gerrak Iruñetik kanpo eraman zuen; Baigorrira, lehendabizi, eta, gero, Marseillara (Frantzia). Han zendu zen.

 

Iruñeko Kale Nagusiko teresarren ikastetxean aritu zen Camino Oskotz, eta, maistra bilakatu zenean, Gorzako eskola izan zuen lantoki, Zaraitzuko ibarrean. 1930. urtean, 280 biztanle zituen. “Pedagogia modernoaren aldeko jarrera agertu zuen Oskotzek”, azaldu du Ezeolazak. Egileak erantsi du Nafarroan egin zituztela ahaleginak, hezkuntzaren bidetik, “gizartean errepublikaren kultura zabaltzeko”, eta testuinguru horretan kokatu du, hain zuzen ere, 1932ko irailean egin zuten Aste Pedagogikoa. 750 maisu eta maistrak parte hartu zuten. “Maistrek, batez ere, rol oso garrantzitsua bete zuten, eskolaren esparruan berdintasunaren balioa ikusgarri bilakatu zutelako”, erran du liburuaren egileak.

 

Camino Oskotz izan zen maistra horietako bat. Izan ziren bertze anitz ere. Maria Dominguez aipatu du Ezeolazak, adibidez; hainbat hilabetez aritu zen Almandozko eskolan, eta, gero, 1933. urtean, Gallurko (Zaragoza, Espainia) alkate izendatu zuten. Julia Alvarez Resano nafarra nabarmendu nahi izan du Ezeolazak, halaber, gobernadore zibila izan zelako; bai eta Julia Alvarez ere, maistra, Oskotz bezala, eta UGT sindikatuko Nafarroako Hezkuntza Federazioko idazkari, 1932. urtean.

 

“Orotariko laidoak”

 

Maistra, Alderdi Komunistakoa eta Nazioarteko Laguntza Gorriko kide; grina berak jositako hiru borroka esparru, Ezeolazak nabarmendu duenez. Garesti ordaindu zuen egindako bidea, ordea. “Erregimenarentzat arriskutsua zelako hil zuten Camino Oskotz; hirian barrena atxiloturik eraman zuten, pasieran, sufriarazteko, sari baten gisa, jendearen eskarmenturako”.

[OHARRA] Errepresioari autodefentsa. Ernai

 

Ohar honen bidez, atzo arratsaldean Iruñean “Errepresioari autodefentsa” dinamikak burututako manifestazioko gertakarien harira, irmoki salatu nahi dugu beste behin ere poliziaren jarrera bortitza.

 

Azken urteetan Iruñean etengabekoa izan da kolore desberdinetako polizien errepresioa. Ikasleen aurkako atxiloketetatik hasi eta mural desberdinen ezabaketetaraino. Atzoko irudia ere beste horrenbeste bilakatu zen erregimenaren sustraiak lurpean gorderik jarraitzen dutela gogorazteko.

 

Izan ere, kalearen okupazio poliziala ederki diseinatu zuten Barcina, UPN eta laguntxoek duela urte asko Nafarroan. Etengabeko zurrunbiloan sartu nahian, porra eta paretaren artean bizitzera kondenatzeko asmoz.

 

Ez ordea soilik Nafarroan. Euskal Herriko gainontzeko lurraldeetan ere PNV edota frantses jakobinoen zapalkuntza polizial, mediatiko, judizial zein politikoak gogor kolpatu du urte luzez.

 

Kalea guztiona dela aldarrikatu nahi dugu, espresio ororen borroka esparru. Ere berean, gure elkartasuna erakutsi atxilotutakoei eta baita ere poliziaren bortizkeria sufritu behar izan zuten guztiei.

EMAKUME ERRESISTENTEAK VIII: MARGARITA TUTULANI (1924-1943) EKINTZAILE ANTIFAXISTA

Margarita Tutulani (Berat, Albania, 1924 – Gosë, Albania, 1943) Bigarren Mundu Gerran italiar okupazioaren aurka borrokatu zen albaniar ekintzaile komunista bat izan zen. 19 urte zituela, Ardatzeko potentziek preso hartu eta exekutatu zuten. Gerra ondoren Albaniako Heroi Nazional (albanieraz: Hero i Popullit) izendatu zuten.

Margarita Tutulani 1924an Berat herriko Goricë auzoan jaio zen. Demetrius Tutulani politikari nazionalista albaniarraren biloba eta Miltiadh Tutulani finantza ministroaren alaba zen. Tirana hiriburuko Ama Erregina Pedagogia Institutuan (Instituti Femëror Nëna Mbretëreshë) egin zituen ikasketak. Hala ere, 1939an, Italiak Albania inbaditu zuenean, bere jaioterrira itzuli zen. Urte haietan Margarita Tutulani italiarren okupazioaren aurkako manifestazioen antolaketetan parte hartzen hasi zen. Bere familiak faxismoaren aurkako jarrera sendoa erakutsi zuen. 1942an Albaniako Alderdi Komunistako kide bihurtu zen eta polizia bere bila hasi zen. Klandestinitatean ekintza antifaxistekin jarraitu zuen baina 1943an, poliziak Kristiaq Tutulani (1919-1943) bere anaiarekin batera preso hartu zuen. Hainbat egunez torturak jaso ondoren, Tirana bidean zeramatzatela, Kavaja ondoko, Gosë herrian tiroz hil zituzten biak. Margarita Tutulaniren gorpu mutilatuaren irudiak sekulako oihartzuna izan zuen Albania osoan, eta inspirazio iturri bihurtu zen erresistentzia komunistarekin bat egin zuten lagunentzat, bereziki emakumezkoentzat.

Margarita Tutulani Albaniako Herri-Errepublika Sozialistaren herriaren heroi izendatu zuten. Albaniako emakumeentzat eredu iraultzailean bilakatu zuen estatuak, eta herrialde osoan bere estatuak altxa ziren eta eta kale ugariri bere izena jarri zitzaien.

Iturria:
https://drinazubia.wordpress.com/2016/09/12/margarita-tutulani/